Aan boord van de Jonge Lieve

In het Maritiem en Juttersmuseum in Oudeschild op Texel hangt een schilderij van een zeilschip met de tekst: 'De Jonge Lieve op de rhee van Texel uitgerust voor Batavia Anno 1774.' Dit schilderij inspireerde archeoloog en historicus Hans Bonke tot het schrijven van een boek over de Verenigde Oostindische Compagnie,...

Bonke vertelt in De zeven reizen van de Jonge Lieve (SUN; fl. 39,50) niet slechts het verhaal van dit VOC-schip. Hij schetst ook de hele organisatie van deze 'multinational', waarvoor alleen al in Nederland drieduizend mensen werkten. In de twee eeuwen van haar bestaan voeren in totaal 1700 schepen voor de VOC.

De scheepsjournalen van de Jonge Lieve zijn verloren gegaan. Dat Bonke toch 'de biografie' van de toen modern uitgeruste driemaster - hij schrijft over de 'hightech van de achttiende eeuw' - kon schrijven, is te danken aan het feit dat het VOC-archief bewaard is gebleven.

Het boek bevat dan ook een schat aan gegevens. Niet alleen wordt vermeld dat de totale lading die de Jonge Lieve in twintig jaar naar Amsterdam vervoerde, ruim drie miljoen gulden waard was, maar ook wat iedereen aan boord verdiende en wie in die twintig jaar 'schipper naast God' was. Zo ontving de schipper 72, de 'ziekentrooster' 24 en de scheepsjongen vijf gulden per maand. De taak van deze ziekentrooster was 'zieken bijstaan, voorgaan in het gebed of in het zingen van psalmen en voorlezen uit de Bijbel, maar preken mocht hij niet'.

Behandeld werden de zieken door de opperchirurgijn (gage 46 gulden per maand), maar veel hielp dat niet. Bonke citeert een tijdgenoot: 'De onkundigheid van de oppermeesters (eenige weinige uitgezonderd) die in alle ziektens derselve methode houden, namelijk te laten vomeeren en purgeren. Zodat de ongelukkige die de ziekte niet wegsleept door deze methode zo zwak worden dat ze nimmer haar kragten weder krijgen.'

Nogal wat bemanningsleden stierven, zoals blijkt uit de beschrijvingen van de reizen van de Jonge Lieve. Op 19 maart 1768 kwam het schip aan in Kaapstad. 'De schipper maakte de balans op: tussen Texel en de Kaap waren 19 zeevarenden en 12 militairen overleden.'

De Jonge Lieve werd eind 1781 uit de vaart genomen. De 'blote romp', schrijft Bonke, werd 'verkocht om gesloopt te worden. De veiling bracht 2220 rijksdaalders op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden