Aaf: 'Wie is de Mol? is ook echt zo ontzettend Wie is de Mol als je meedoet'

Voor wie het na tien jaar nóg niet snapt, hier Wie is de Mol? voor dummies. Door Aaf - inmiddels ex-deelnemer - Brandt Corstius.

Aaf Brandt Corstius tijdens de perspresentatie van Wie Is De Mol? 2014. Beeld anp

In mei vorig jaar werd ik in een busje met acht anderen naar een verlaten tv-station bij Hongkong gebracht. Het was er bloedheet en uitgestorven en er waren veel muggen. We kregen portofoons en er werden zaklantaarns om onze hoofden gebonden. Sommigen van ons moesten daar een zware tas verslepen, anderen moesten in een doolhof van pallets rondkruipen om een envelop te vinden. Dit deden wij, vol vuur, ondanks het feit dat we allemaal volwassen mensen waren met serieus werk en een normaal leven.

We zaten in Wie is de Mol?. Na de opdracht mochten we een sandwich eten en cola drinken, en ik besprak met Owen Schumacher, een van mijn medekandidaten, dat Wie is de Mol?, als je eraan meedoet, ook echt zo ontzettend Wie is de Mol? is. Met verlaten gebouwen, lasers, portofoons. We moesten lachen, maar tegelijkertijd namen we het spel bloedserieus. Dat wist ik omdat ik na dat gesprekje allerlei dingen in mijn molboekje ging schrijven en Owen ook.

Owen vloog eruit in aflevering twee, ik in aflevering zes. Mocht u het leuk vinden een volwassen vrouw als een kind te zien huilen, kijk even terug.

Niet alleen de deelnemers nemen het programma serieus. De makers doen dat ook en de kijkers al helemaal. En dan is er nog een subgroepering in de Nederlandse bevolking - ze noemen zichzelf de Molloten - die de zoektocht naar de mol als levensvervulling ziet. Op internetfora leggen zij elkaar geheime aanwijzingen voor: 'In de introductie van Art loopt een man voorbij die een T-shirt draagt van De Smurfen. Is dit een hint naar Tygo, die in de film de stem van Gargamel inspreekt?'

Mocht u niet horen bij de 2,5 miljoen kijkers die het programma dit seizoen wekelijks zagen, een korte uitleg. Tien (echte of semi-)BN'ers gaan naar een exotisch land. Daar moeten ze opdrachten uitvoeren om geld te verdienen. Een van hen is de mol, die moet zorgen dat er dingen mislukken, zodat er minder geld in de pot komt. Aan het eind blijven twee finalisten en de mol over. Degene die het meest van de mol weet, wint de pot.

De makers
Wie is de Mol? is bedacht in België, maar het programma is daar maar drie seizoenen te zien geweest. Vele andere landen hebben het format aangekocht, maar nergens werd het zo'n succes als hier. Wat is het geheim van Wie is de Mol?, en dan vooral van de Nederlandse versie?

Anton Jongstra en Rick McCullough zijn eindredacteur en regisseur van het programma. Anton is een uit de kluiten gewassen Fries die nogal streng kan zijn voor de kandidaten. Rick is een tengere Amerikaan die Spielbergachtig 'cut!' kan roepen. Dit zijn Mr. & Mr. Mol. Ze gaan elk jaar drie keer twee weken op reis en nemen daarna de serie in drie weken op. Tijdens de opnamen bezoeken ze zestig tot zeventig locaties, per serie bedenken ze 27 opdrachten.

'Soms bedenken we vijf opdrachten op een dag. We hebben ook dagen dat we zwijgend tegenover elkaar zitten', zegt Jongstra. Beide mannen filmen het liefst in Latijns-Amerika, omdat daar alles mag. Maar natuurlijk moeten ze ook weleens naar plekken als Hongkong of Japan, waar bijna niets mag. In Marokko dreigde de Arabische Lente uit te breken, dus weken ze dat seizoen last minute uit naar IJsland en Spanje. Naar een koud land zullen ze na IJsland niet snel meer gaan. 'Bevroren kandidaten zijn chagrijnige kandidaten', leerde McCullough toen.

Van de crew weet bijna niemand wie de mol is. 'Er is één cameraman die het al weet in het begin. Die moet alert zijn op wat de mol doet,' zegt Jongstra. De crew komt er altijd achter. 'Ze maken pooltjes, waarbij het devies is: sluit nooit een weddenschap af met een geluidsman.' McCullough: 'De geluidsmannen horen het als ik op de set langs de mol loop en snel vraag: gaat-ie goed?'

Het vreemde is dat de drie Belgen die het programma ooit bedachten, de mol er eerst niet bij hadden verzonnen. Jongstra: 'Een week of twee voordat ze het daadwerkelijk gingen opnemen, dachten ze: er mist iets, een edge. Het zou een avonturenprogramma worden met tien deelnemers. Ik denk dat het zonder de mol best saai was geworden.' In 1998 werd het uitgezonden in België en won het de Gouden Roos van Montreux voor beste tv-programma. IDTV claimde de rechten voor Nederland, waar het in 1999 begon.

Het script
Het grootste verschil met hun andere tv-werk, vertellen Jongstra en McCullough, is dat je als maker nooit weet of er iets misgaat door een eigen fout, of omdat de mol het doet. McCullough: 'Wij hadden in seizoen vijf een opdracht in een rugbystadion in Australië. De kandidaten moesten in de rust een lied zingen met het publiek. Het was een live-uitzending voor de Australische tv, dus we mochten snel het veld op om het liedje op te nemen. Vanzelfsprekend moest de productie vlijmscherp zijn. Het was rust, wij kregen onze cue, de kandidaten gingen het veld op. En toen deed de microfoon het niet. Dan denk je: is dit een mollenstreek of heeft iemand van de productie de microfoon niet aangezet? Het zijn momenten waarop je in vijf minuten tien jaar ouder wordt. Maar dat is het programma. Dat is het verschil tussen normale programma's en wat wij doen.'

Het is ook het verschil tussen Wie is de Mol? hier en alle buitenlandse versies, behalve de Belgische. 'De makers in andere landen sturen de kandidaten een bepaalde kant op. Maar je moet als maker de bal volgen. Je zet een opdracht op, laat de kandidaten los en laat het gaan', zegt Jongstra. 'Als het gescript is, denken de kijkers: laat maar. In een van de buitenlandse versies moesten kandidaten naar links om een schaakspel te doen of naar rechts waar een auto zou ontploffen. Een tv-maker hoopt dat ze naar die auto gaan. Dus daar duwen ze die kandidaten naartoe. Dat zouden wij nooit doen.'

Een ander verschil met veel realityprogramma's is dat er opvallend weinig wordt geruzied. Uit eigen ervaring kan ik vertellen dat er heus wel wordt gekibbeld en geschreeuwd (door mij) tijdens de opnamen. Maar dat wordt niet uitgezonden.

'Ik vind het verschrikkelijk om naar programma's te kijken waarin ze schreeuwen en huilen', zegt Jongstra. 'Utopia gaat aan mij voorbij omdat ik het niet leuk vind. Wij willen geen rellen. En we hebben miljoenen kijkers, dus het werkt.' 'Mensen hebben genoeg gezeik in hun dagelijks leven', zegt McCullough. 'Ze komen thuis en willen geëntertaind worden.'

Beiden geven toe dat het groepsproces wel meer in beeld mag, want dat vinden kijkers leuk en bovendien zie je bij een kletspraatje onder een palmboom soms beter wie de mol zou kunnen zijn. 'Daar haalde je als deelnemer, maar ook als kijker je onderbuikgevoel vandaan. We hebben er vijf minuten zendtijd bij gekregen en die besteden we aan het groepsproces', zegt Jongstra.

Aaf (links) tijdens de opnames van WIDM Beeld Avro
 
Ik besprak met Owen Schumacher, een van mijn medekandidaten, dat Wie is de Mol?, als je eraan meedoet, ook echt zo ontzettend Wie is de Mol? is
Aaf Brandt Corstius
Aaf is emotioneel wanneer ze in aflevering zes de show moet verlaten. Beeld Avro

De kandidaten
Die groep wordt al sinds jaar en dag samengesteld door Jan Peter 'JP' Pellemans, samen met Eva Keune. Pellemans, een man met een groot talent voor huggen, heeft maar liefst twee banen waar mysterie aan kleeft: hij is de stem van Lingo én de kandidatenbegeleider van Wie is de Mol?, die in cafés op fluistertoon gesprekken voert met BN'ers om ze te polsen voor het komende seizoen.

'In het eerste jaar dat we het programma met BN'ers maakten, was het bijna onmogelijk om kandidaten te vinden', zegt Pellemans. 'We hadden een brainstormweekend en ik hoor nog hoe Angela Groothuizen ter plekke Neelie Kroes opbelde. 'Dag mevrouw Kroes, u spreekt met Angela Groothuizen.' We waren zo vol van ons idee, dat we dachten: iedereen wil meedoen.' Kroes bedankte voor de eer, net als vele anderen.

Sinds het immense succes is het makkelijker kandidaten te ronselen. Ze melden zich vaak zelfs spontaan aan. En dan is er een soort casting, die ook op intuïtie gebeurt. 'Wij zijn er in de loop van de jaren achtergekomen dat Wie de Mol? een feelgoodprogramma is', zegt Pellemans. 'Dus we schatten van tevoren in of die tien mensen een soort van vrienden van elkaar kunnen worden. We zoeken zo min mogelijk mensen die met bommen gaan gooien.'

Een andere voorwaarde: kandidaten moeten goed kunnen biechten. De biecht is een opname waarin de kandidaat alleen, tegen een zwarte achtergrond, vertelt wat hij heeft meegemaakt en wat hij denkt. Pellemans: 'Eva en ik verkneukelen ons vaak. Dan fietsen we weg na een gesprek met een potentiële kandidaat en zeggen we tegen elkaar: o, die gaat lekker biechten!'

De mol

Hetzelfde gevoelige proces gaat vooraf aan het uitkiezen van de mol. 'Meestal willen zes van de tien kandidaten mol worden', zegt Pellemans. 'Dat is best veel. Maar in het jaar dat Milouska Meulens de mol was, wilde alleen zij het. En ze was geweldig! Niet iedereen heeft er zin in. Je hebt de last van een groot, duur programma op je schouders. Als jij het niet goed doet, kukelt het in elkaar.'

Ondanks inmenging van de psycholoog - er worden uitgebreide tests en analyses losgelaten op de mol, en op alle andere kandidaten - blijft het ingewikkeld om iemand te kiezen, zegt Pellemans. 'Je weet nooit hoe het straks dáár gaat. We hebben vaak een killing vliegreis en dan begint het meteen. Je moet door, als mol. Je kunt niet zeggen: ik ben er vandaag even niet.'

Pellemans raakt altijd ontroerd als hij een ex-mol ziet. 'Als ik iemand als George (Langenberg, red.) tegenkom', zegt hij over de mol uit seizoen drie, 'ja, stom, ik krijg nu tranen in mijn ogen. Het is een enorme taak en ik heb ongelofelijk respect voor alle mollen die we hebben gehad.'

De mol moet volgens Pellemans aan een paar voorwaarden voldoen: 'Stevig genoeg zijn en een frisse kleur aan het molschap geven. Je zag dat Kees Tol als mol vlijmschep de grens tussen vriendschap en molschap trok. Patrick Stoof was juist de gemoedelijke Brabander. En Dennis Weenings groep ging elke avond uit. Hij lag bij wijze van spreken aan een tequila-infuus. En toch moest hij doorgaan.'

De kandidaten van de editie 2014. Beeld Avro
 
Eva en ik verkneukelen ons vaak. Dan fietsen we weg na een gesprek met een potentiële kandidaat en zeggen we tegen elkaar: o, die gaat lekker biechten!
Jan Peter 'JP' Pellemans - zoekt de kandidaten uit voor WIDM
Art Rooijakkers, presentator van Wie is de Mol? Beeld anp

De molloten
De lol bij de zoektocht naar de mol verklaart volgens Pellemans een deel van het succes. 'In Nederland zijn we dol op whodunnits. Denk aan al die detectiveseries die zo goed worden bekeken.' En dan zijn er nog de andere trekkertjes: zien hoe bekende Nederlanders er zonder visagie, zwetend in een afritsbroek, uitzien. 'Iedereen wil weten hoe Daphne Bunskoek in het echt is.' En: de glamour van de bezochte landen. 'Mensen boeken hun vakantie naar aanleiding van het programma.'

'Het is een van de weinige programma's die je zowel passief als actief kunt kijken', zegt McCullough. 'Je kunt het over je heen laten komen: de mooie plekken, de coole muziek, de leuke mensen. Of je kunt het spel meespelen.'

De opgave voor de makers is om niet te veel weg te geven, terwijl je je publiek toch de ene smakelijke clou na de andere voorschotelt. McCullough noemt het een Catch-22: 'Het is schizofreen. We durven niet te veel te onthullen over de mol. Tegelijkertijd moet je natuurlijk wel aanwijzingen geven, zodat je in de finale kunt zeggen: dit hadden jullie kunnen zien!' Jongstra: 'Het is een keer misgegaan, in seizoen zeven in Thailand. De mol, Inge Ipenburg, stond aan het begin van elke aflevering in gebarentaal te seinen. Bij aflevering acht kwam dat boven water en stond het voor de Molloten vast dat zij de mol was.' Het grappige was: 'De Molloten reageerden daar teleurgesteld op. Geef je te duidelijke aanwijzingen, zijn ze boos. Doe je te ingewikkeld en kom je met in spiegelbeeld gedraaide woorden die een hint moeten geven, dan zeggen ze: ik begrijp er helemaal niks van.'

En toch blijven ze allemaal kijken, zegt Jongstra met zichtbaar genoegen: 'Op de school van mijn kind is een vader die bij de Autoriteit Financiële Markten werkt. Hij zei laatst: op mijn werk gaat het nog maar over twee dingen. De nieuwe wetgeving, en Wie is de Mol?'

Wie is de Mol? wordt na de Olympische Spelen weer uitgezonden, vanaf donderdag 27 februari om 20.30 uur op Nederland 1.

Dit artikel verscheen afgelopen weekend in Volkskrant Magazine

 
'Het is een van de weinige programma's die je zowel passief als actief kunt kijken. Je kunt het over je heen laten komen: de mooie plekken, de coole muziek, de leuke mensen. Of je kunt het spel meespelen
Rick McCullough (regisseur van Wie is de Mol?)
Art Rooijakkers van Wie is de Mol? na het winnen van de Televizier-Ring. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden