Bespreking

A film by Kim Jong-il

Wat als je nationale cinema in het slop zit? Dan kidnap je gewoon de beste regisseur en actrice uit het buurland. Over deze curieuze episode uit de Noord- Koreaanse geschiedenis, met de dictator als filmproducent, is een uiterst vermakelijk boek verschenen.

De Noord-Koreaanse film The Flower Girl uit 1972, script van Kim Il-Sung.

De kans dat een studio zich eraan waagt is niet zo groot, na het gedoe rond Sony en The Interview, maar iemand zou het boek A Kim Jong-il Production moeten verfilmen. Het verslag van een waargebeurde geschiedenis, door journalist Paul Fischer, leent zich voor een fantastische dramatische thriller, die zich afspeelt tegen de achtergrond van 's werelds meest gesloten dictatuur. Vol ontvoeringen, executies, huiveringwekkende kampscènes, decadente drankgelagen, doldrieste vluchtpogingen, ideologische verwarring, een onmogelijke liefde en een verdorven doch op momenten ook menselijke tiran.

Kim Jong-il, de in 2011 overleden vader van huidige leider Kim Jong-un, stond bekend als groot cinefiel met een brede smaak. Veel breder dan die van zijn volk. Dat kreeg van Kim, die op zijn 25ste het gezag verkreeg over het ministerie voor propaganda en film, slechts ideologische producties van eigen bodem voorgeschoteld. Doorgaans met een boerin als revolutionaire held (want vrouw en dus geen bedreiging voor de Kims), zoals in het oorlogsepos Sea of Blood (1969). En altijd vol lof over de Kim-dynastie.

Volgens bezoekende Russische diplomaten bezat Kim een stofvrij opgeslagen privécollectie filmkopieën met twintigduizend titels, waaronder alle films met Elizabeth Taylor en alle James Bonds. First Blood was naar verluidt een van zijn favoriete films, met als kanttekening dat Kim de avonturen van John Rambo als sociaal-realisme opvatte. Hij zag in dat zijn verplicht voor elke staatsfilm opdravende landgenoten toe waren aan iets beters op filmgebied.

Madame Choi, de enige nog levende hoofdpersoon uit A Kim Jong-il Production en bron voor het boek, is nu 88. Precies even oud als Marilyn Monroe als ze nog had geleefd. Toen de Amerikaanse ster naoorlogs Zuid-Korea aandeed voor een tournee in 1954, poseerde ze voor de fotografen met Choi Eun-hee, een lokale actrice. Twintig jaar later was die madame Choi een coryfee van de Zuid-Koreaanse cinema, samen met haar in 2006 overleden regisserende ex-echtgenoot Shin Sang-ok, die met zijn eigen studio meer dan vijftig speelfilms van de grond trok.

Kim Jong-il in 2010 in het nieuwe Staatstheater in Pyongyang.Beeld AP

Ontvoering

Het moet rond die tijd zijn geweest dat buurland-dictatorszoon Kim Jong-il besloot dat dit koppel de filmervaring bezat die iets noordelijker zo node werd gemist, en overging tot een rigoureuze casting. De ontvoeringszaak van actrice Choi en filmmaker Shin, beiden in 1978 in de val gelokt en vanaf Hongkong verdoofd per boot naar Noord-Korea vervoerd, is al vaker beschreven, maar niet eerder zo uitvoerig als in A Kim Jong-il Production. Het Engelstalige boek, dat volgende week verschijnt bij uitgeverij Viking/Pinguin, is rijk aan details en beeldende beschrijvingen van een auteur (Fischer) die zelf werkzaam is in de filmindustrie.

Regisseur Shin sloeg, na zijn verplichte heropvoeding in een hongerstrafkamp, enthousiast aan het regisseren voor Kim, hopend op een kans op ontsnapping. Actrice Choi werd als trofee gekoesterd en opgesloten in luxe privévilla's. Zo nu en dan mocht ze aanschuiven bij banketten van Kim, die haar opdroeg lange bloemrijke odes aan hem te schrijven - een alledaagse activiteit in Noord-Korea.

Buiten die heilstaat wist niemand waar het stel was. Pas toen het tweetal in zee ging met Kim en zelfs overzees succes boekte met hun Noord-Koreaanse films (Choi wint de prijs voor beste actrice op het filmfestival van Moskou), mochten ze onder bewaking op promotietour. Terug in Zuid-Korea werden de filmsterren, die publiekelijk bekend moesten maken uit vrije keuze communist te zijn geworden, in 1989 als overlopers beschimpt.

Shin Sang-ok en Choi Eun-hee na hun terugkeer in 1989.

Godzilla

Met Kim als studiobaas kon veel: legerhelikopters vlogen op en neer naar bergtoppen om in de zomer sneeuwscènes op te nemen en de opgeblazen trein in Shins familie-epos Runaway (1984) is precies dat: een echte, speciaal voor de film op te blazen trein. Voor Shins antwoord op Godzilla, de socialistische monsterfilm Pulgasari, strikte Kim de Japanse specialist uit het originele rubberen Godzilla-pak.

Vorige week werd bekend dat een van Noord-Korea's bekendste vluchtelingen, een man die zou zijn opgegroeid in het beruchte gevangeniskamp 14 en over de gruwelen vertelde in een bestseller en documentaire, heeft gelogen over diverse gebeurtenissen. Die klap dreunt na bij het lezen van de ervaringen van Choi en Shin, die uiteindelijk met hulp van de CIA wisten te ontkomen; ook uit hun tragisch verlopen levens valt lang niet alles te verifiëren.

Fischer doet evenwel wat hij kan: controleert omschrijvingen en strooit met getuigenissen van derden, van medegevangenen tot Kims gevluchte sushichef. De ontvoeringspolitiek was ook niet uitzonderlijk: Noord-Korea kidnapte vaker 'cultureel adviseurs', ook uit aartsvijand Japan.

Choi Eun-hee en haar ex-echtgenoot, regisseur Shin Sang-ok.Beeld Reuters

A Kim Jong-il Production leest tevens als moderne geschiedschrijving van het land; over het in kasten verdeelde, door angst beheerste volk, waaronder de uit de schoolklas geplukte meisjes die worden opgeleid tot seks- en massageslaaf voor de kliek rond Kim.

En die Kim blijkt, hoe megalomaan en wreed ook, soms plots een man met zelfinzicht. De zoon van Kim Il-sung, die aanvankelijk niet als diens opvolger werd beschouwd maar zich bij zijn vader in de kijker speelde met zijn talent voor propaganda. Een man die zijn eregevangenen oprecht bewondert om hun talent. Een filmliefhebber.

Paul Fischer, A Kim Jong-il Production. Verschijnt 3/2 bij uitgeverij Viking, Penguin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden