NieuwsGothaer Kunstraub

5 gestolen schilderijen worden aangeboden aan Duitse burgemeester

Frans Hals , ‘Portret van een onbekende man met hoed en handschoenen’.Beeld Staatlichen Museen zu Berlin

Vijf schilderijen die in 1979 uit Schloss Friedenstein in het Oost-Duitse Gotha werden ontvreemd, zijn na onderhandelingen met de huidige burgemeester weer in handen van de autoriteiten. De waarde van de werken van onder meer Frans Hals en Hans Holbein de Oude wordt op 4 tot 5 miljoen euro geschat.

De ‘Gothaer Kunstraub’ gold al veertig jaar als de spectaculairste kunstroof uit de DDR: die van de vijf schilderijen uit Schloss Friedenstein in Gotha, vlak bij de vroegere grens tussen Oost- en West-Duitsland. Daar werden in de nacht van 14 op 15 december 1979 vijf kunstwerken van niet de minste makers ontvreemd: Frans Hals, Hans Holbein de Oude, plus een kopie naar Anthony van Dyck en twee toeschrijvingen aan Jan Brueghel de Oude en Ferdinand Bol.  

Maar nu zijn de kunstwerken weer terug. Na telefonisch overleg werden in juli 2018 de vijf schilderijen aangeboden aan Knut Kreuch, de burgemeester van Gotha. Hij herkende de werken toen hij foto’s ervan onder ogen kreeg en wist gelijk dat hij met de helers te maken had: de opnamen waren in kleur, terwijl er tot dan toe alleen zwart-witfoto’s bekend waren. Lange tijd wist niemand buiten de burgemeester en zijn vrouw van de onderhandelingen. Uiteindelijk nam Kreuch contact op met de Siemens Art Foundation, die met regelmaat het slotmuseum sponsort. De stichting zorgde voor ondersteuning bij de verdere transactie.

Geen losgeld

Ondanks dat de anonieme ‘eigenaren’ een bedrag van ruim 5 miljoen euro vroegen voor een mogelijke teruggave, zegt de gemeente geen losgeld te hebben betaald. Verrassend was wel dat de schilderijen, verpakt in bubbeltjesplastic, in beslag konden worden genomen nadat ze op 30 september 2019 voor een authenticiteitsonderzoek bij het Rathgen Institut in Berlijn door de eigenaren vrijwillig waren afgeleverd in een bestelwagentje, onder toeziend oog van undercover agenten. 

Volgens Tobias Pfeifer-Helke, directeur van de stichting Schloss Friedenstein, ‘traumatiseerde’ de inbraak destijds de plaatselijke bevolking. Bij de diefstal hadden de daders gebruikgemaakt van een bergbeklimmersuitrusting om het museum binnen te komen. Meer dan duizend mensen werden ondervraagd door de politie en de Stasi, de geheime politie van de DDR. Zonder resultaat. Nu blijkt dat de vijf schilderijen, met een gezamenlijke verzekeringswaarde van 4 miljoen euro, al in de jaren tachtig van Oost- naar West-Duitsland zijn gesmokkeld.

Degenen die de schilderijen in bezit hadden – naar verluidt ‘een gezin uit Duitsland’ – blijken niet de daders van de diefstal te zijn. Volgens The Art Newspaper hebben ze de politie alleen het ‘vergezochte’ verhaal verteld dat ze de schilderijen van hun ouders hadden geërfd. En dat die ouders het werk als een garantie van de Stasi hadden gekregen voor het losgeld dat ze de veiligheidsdienst hadden betaald om vrienden uit Oost-Duitsland te kunnen laten vluchten. 

Tot de vijf werken behoort een klein, verfijnd portret van de heilige Catherine van Hans Holbein de Oudere uit 1509 en een grover geschilderd snorremansportret van Frans Hals uit 1535. Volgens Stefan Simon, directeur van het Rathgen Institut, heeft onderzoek inmiddels uitgewezen dat alle vijf de schilderijen met zekerheid de werken zijn die meer dan veertig jaar geleden zijn gestolen.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden