400 jaar dood, nog vers in het geheugen

De 400ste sterfdag van Shakespeare werd zaterdag in heel Engeland gevierd. Met het toneelstuk Kings of War van Ivo van Hove gaf Nederland een cadeau dat goed werd ontvangen.

Prins Charles treedt op tijdens een Shakespeare-revue in Stratford-upon-Avon, de geboorteplaats van de schrijver .Beeld Getty Images

'To be or not to be. That is the question.' Omringd door gerenommeerde Shakespeare-acteurs als Ian McKellen en Judi Dench sprak kroonprins Charles zaterdagavond deze woorden uit tijdens een Shakespeare-revue. Het was het hoogtepunt van alle festiviteiten omtrent de 400ste sterfdag van 's werelds beroemdste toneelschrijver. Van optochten in diens geboorteplaats Stratford-upon-Avon tot een bezoek van Barack Obama aan Hamlet tot Shakespeare-tentoonstellingen. Te midden van dit alles liet Ivo van Hove met Toneelgroep Amsterdam in Londen zien dat opvoeringen niet traditioneel hoeven te zijn.

Shakespeare liet het leven op de ideale datum: 23 april. Het is de dag waarop de Engelsen St George's Day vieren, of beter: niet vieren. Anders dan de Amerikanen, Fransen en Nederlanders hebben de Engelsen geen nationale feestdag, wat te maken heeft met hun passieve patriottisme. Het feestelijk herdenken van de dood van The Bard is een alternatief. Hij is de geschiedenis ingegaan als het symbool van Engeland, van 'dit gezegende stukje aarde', om Richard II aan te halen. 'Englishness is een geestestoestand, en Shakespeare is daar de architect van,' schreef The Daily Telegraph: 'Zijn of niet zijn? Dankzij hem zijn we.'

Vanuit de Lage Landen kwam een jubileumcadeau in de vorm van Van Hoves Kings of War, te zien in de schaduw van de Shakespearetoren van cultuurcomplex de Barbican. Net zoals hij negen jaar geleden deed met de Romeinse stukken, heeft Van Hove de koningsdrama's Henry V, Henry VI en Richard III samengevoegd tot een epos over leiderschap. Dat de uitvoering in het Nederlands is (met Engelse boventiteling) ziet Van Hove als een voordeel. 'Shakespeare verdient eeuwig krediet omdat hij in elke taal kan worden heruitgevonden', verklaarde de regisseur in The Spectator. 'In mijn visie kan hij vrijuit vliegen als hij is ontsnapt aan de Engelse vijfvoeters.'

'Innemend'

Het toneelstuk is goed ontvangen. 'Kings of War vereist uithoudingsvermogen, maar de productie is zeer innemend', schreef recensente Jane Shilling, eraan toevoegend dat de enscenering van scenograaf Jan Versweyveld de spanning tussen de officiële en officieuze uitoefening van macht goed weergeeft. The Guardian merkte op dat de Nederlandse uitvoering niet het soort geschiedenisstuk is dat je snel zult aantreffen bij de Royal Shakespeare Company. Variety vergeleek de adviseurs van Henry VI met acteurs in de tv-serie The West Wing, terwijl de ruige leden van huize York aan The Sopranos deden denken. Het is een voorbeeld hoe Shakespeare vers kan worden gehouden door vernieuwingen.

Dat is tevens de rode lijn in de tentoonstelling Shakespeare in Ten Acts in The British Library. Die belicht de baanbrekende momenten in de Shakespearegeschiedenis. Fraai is het verhaal over de eerste buitenlandse uitvoering van Hamlet: in 1607 op handelsschip The Red Dragon, voor de kust van Sierra Leone. Uitvoeringen zeggen ook iets over de tijdgeest. Toen Macbeth in 1955 werd uitgevoerd in Stratford-upon-Avon was het de verleidelijke Vivien Leigh die als Lady Macbeth de show stal, en niet Laurence Olivier als haar eega. Haar kostuum is een van de bezienswaardigheden van de tentoonstelling.

Een andere diva, ruim een eeuw eerder, was Dora Jordan, de minnares van de latere koning William IV die volgens getuigen de 'beste benen van theaterland' had. De banden tussen The Bard en het koningshuis zijn altijd hecht geweest. Dat in 1660 de eerste vrouw op het podium verscheen, Desdemona in Othello, was te danken aan een decreet van de net uit ballingschap teruggekeerde Charles II. Er speelde verlicht eigenbelang mee bij deze koning en casanova, maar ook het Engelse talent om het oude te behouden door het te vernieuwen. Dat geldt zowel voor Shakespeare als voor this royal throne of kings, ook wel Engeland genoemd.

Vandaar dat de woorden van de aankomende Charles III zo veelzeggend waren.

Hamlet de Musical

'Als er films zijn over Romeo en Julia, waarom dan geen musical over Hamlet?'

De 400ste sterfdag van William Shakespeare (1564-1616) levert ook in Nederland nieuwe projecten op. Regisseur Paula Bangels, artistiek directeur Hans Cornelissen en mede-auteur Louis van Beek werken momenteel in eigen huis (DommelGraaf & Cornelissen Entertainment) aan een musical over Hamlet, getiteld HAMLET.MUSICAL.

Het verhaal van Shakespeare over de twijfels van een wraaknemende koningszoon wordt verteld aan de hand van spel, zang, dans en nieuw gecomponeerde muziek. Het moet een musical worden en geen muziektheater, benadrukken de makers. 'Er wordt vaak naar musicals gekeken alsof het geen gewaardeerde kunstvorm is. Wij zijn het daar niet mee eens', zegt Cornelissen. 'De verhaallijn van Hamlet is uitgeleend aan The Lion King en er bestaan verfilmingen van Romeo en Julia, waarom dan geen musical over Hamlet? Het is heftige thematiek, maar het blijft een mooi verhaal voor jong en oud.'

'We willen de musical in een tijdloze context plaatsen, zonder ouderwetse kostuums en met herkenbare personages. Typische Shakespeare-onderdelen als poëzie en het taalgebruik blijven natuurlijk', zegt Cornelissen. Binnen drie jaar moet de musical op het toneel staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden