3FM floreert weer als eigentijds muziekplatform

3FM is 50 geworden. Twintig jaar geleden was de radiozonder nog ten dode opgeschreven, nu floreert 3FM als eigentijds, multimediaal muziekplatform.

Roosmarijn Reijmer, Gerard Ekdom en Michiel Veenstra tijdens de opening van de tentoonstelling Your Serious Radio in Beeld en Geluid. Beeld anp

Als je aan de start van de expositie 3FM presents Your Serious Radio in het Instituut voor Beeld en Geluid inplugt met je koptelefoon, je naam en geboortedatum invoert op een touchscreen, word je amicaal begroet door een radiodj uit je jeugd. Ferry Maat komt monter je oor in huppelen en vermeldt dat toen jij 16 was hij de Soulshow presenteerde op 3FM, of zoals het toen nog heette: Hilversum 3. Maar ook de activistische hiphop van Public Enemy op VPRO's De Wilde Wereld was 3FM, of de psalmen uit De Muzikale Fruitmand van de EO. Eén zender, zoveel smaakjes en vooral zoveel onduidelijkheid over waar die zender voor moest staan.

Hilversum 3 was een veelkoppig monster waarop alle omroepen een eigen smoel wilden plakken. Twintig jaar geleden werd aan het bestaansrecht van 3FM getwijfeld, ook door dj's die er werkzaam waren. Het gebrek aan herkenbaarheid zou de zender opbreken. Nu wordt 3FM zondag 50 jaar en betitelt zichzelf sinds 2004 als Serious Radio. Serious, in de zin dat je rekening ermee moet houden.

Na een periode dat het station andere zenders in populariteit voor moest laten gaan, heeft Florent Luyckx (zendercoördinator van 2004 tot 2009) het schip weer vlot getrokken. 3FM is met Radio 538, NPO Radio 2 en Sky Radio al jaren een van de best beluisterde radiozenders in Nederland, met een luisterdichtheid die schommelt rond de 10 procent. Als 3FM nu wordt ingehaald, is dat omdat dj's bij de zender worden weggekocht. De populaire Coen Swijnenberg en Sander Lantinga verruilden eerder dit jaar 3FM voor Radio 538 en plots voerde die zender de koppositie.

Wilbert Mutsaers, sinds 2009 zendermanager bij 3FM, duidt het historische geklaag ook als een typisch Nederlandse versie van tough love. '3FM is net als het Nederlands elftal of onze inzending voor het Eurovisie Songfestival een duurzaam nationaal instituut. Het is van iedereen en daarom heeft iedereen ook een mening hoe het beter moet.'

Eenheid en herkenbaarheid

Vooropgesteld: het is nu beter, veel beter. Vorig jaar meldde de Raad voor Cultuur in het adviesrapport De Tijd Staat Op: '3FM (...) werkt in grote lijnen zoals de commissie dat voor ogen ziet. Een zendermanager (...) met een duidelijke visie op wat hij met zijn zender wil, hoe hij de publieke taak vertaalt voor jongere muziekluisteraars en onderscheidend is.'

Volgens Mutsaers straalt 3FM eenheid en herkenbaarheid uit. 'Als ik de radio blind aandoe, hoor ik binnen een paar minuten aan de sfeer, vormgeving en muziekkeuze of het 3FM is.'

3FM heeft een identiteit. Volgens Mutsaers komt die in de eerste plaats naar voren in een gevarieerde maar ook iets dwarsere muziekkeuze en de plek die het krijgt. 'Nieuwe, zogenoemde alternatieve muziek, naast de mainstreamsongs. Niet slechts geparkeerd in specialistische niches. James Blakes Limit To Your Love hebben we destijds Megahit gemaakt. We maken ons niet de illusie dat die plaat opeens op 1 binnen komt, maar we willen zo wel een signaal afgeven dat we er vertrouwen in hebben en hem onder een breed publiek bekend willen maken. Doet zo'n plaat niets? Jammer dan. Als publieke zender houden we rekening met de luistercijfers, maar we worden er niet door niet gedicteerd.'

3FM weet ook het Nederlandse popsegment moeiteloos te vinden, zelfs mede tot een succes te maken. Met het concept Serious Talent dat sinds 2005 om de twee maanden zo'n vier Nederlandse acts betitelt als veelbelovend en onthaalt met studio-optredens, regelmatige airplay en shows op grote nationale festivals laat 3FM Nederlandse popmuziek in de vaart der volkeren opstoten. Onder het rijtje bevinden zich namen als Caro Emerald, Jett Rebel, Giovanca en Jacco Gardner. 'We vinden het nu normaal dat een band als Kensington de Ziggo Dome uitverkoopt, maar ik verzeker je dat zo'n platform als Serious Talent daarbij enorm heeft geholpen.'

Adviesrapport

Lees hier het adviesrapport van de Raad voor Cultuur 'De tijd staat open'.

De Ambassadeurs van de Vrijheid (vlnr) Jett Rebel, Mainstreet, Caro Emerald en Dotan voor de helikopter op Vliegbasis Gilzerijen. Beeld anp

Onlinediensten

Volgens Mutsaers wil 3FM met zijn aandacht voor het brede spectrum van popmuziek een betrouwbare gids zijn voor de luisteraars en dan moet je weten wat er speelt. In de Nederlandse popscene, maar ook online en op festivals.

Hij liet een app voor de zender ontwikkelen, sloot als eerste Nederlandse zender een deal met Spotify en onderkende daarmee het belang van streaming media. 'Die onlinediensten werden in de radiowereld met argusogen bekeken. Ze trekken potentiële radioluisteraars weg en er werd gewezen op het gevaar van kannibalisme als je jezelf profileert op zo'n dienst. Eén ding moet je echter niet vergeten. Het aantal platforms waarop muziek wordt aangeboden is enorm gegroeid en radio is een van de vele spelers geworden. Maar wie vertelt je online wat voor nieuwe muziek in jouw specifieke straatje past? Ja, Spotify en Apple Music gebruiken algoritmes die op basis van je playlist suggesties doen over wat je nog meer leuk zou kunnen vinden. Maar muziekliefhebbers hechten nog steeds aan die betrouwbare dj. Iemand met wie ze een band voelen en die voor hen de krenten uit de pap vist. Wil je als nationale radio relevant zijn, dan moet je aanwezig zijn op al die plekken waar mensen muziek tot zich nemen.'

Luyckx zorgde er al voor dat 3FM nadrukkelijk aanwezig was op grote Nederlandse festivals als Pinkpop en Lowlands, waar ook werd uitgezonden. Mutsaers zette die lijn voort met kleinere en/of specialistische festivals als Down The Rabbit Hole, Into The Great Wide Open en Amsterdam Dance Event. En als 3FM overal al staat, verzint het zijn eigen festivals. Er is het 3FM Serious Request Festival, ter afsluiting van de jaarlijkse benefietweek van het station. De zender organiseerde dit jaar voor het eerst het 3FM Awards festival, nieuwe loot aan de festivalboom, en in oktober is de eerste editie van Frank
Dan hebben we het nog niet eens gehad over radio op de televisie, of hoe uitgesproken 3FM-persoonlijkheden hun eigen programmas's op tv presenteren of aanschuiven bij die van anderen. Giel Beelen, geregeld tafelheer bij DWDD, is ook gastheer bij het programma De Beste Singer-Songwriter van Nederland, een samenwerking van VARA, BNN en 3FM, waar voormalig 3FM-coryfeeën Eric Corton en Gerard Ekdom ook deel uitmaakten van de jury.

Eric Corton. Beeld anp
Giel Beelen. Beeld anp

Zichtbaar

Het is een paradox. Terwijl de radio in het algemeen en 3FM in het bijzonder de koek met steeds meer muziekproviders moet delen en daarbij aan invloed inboet, is 3FM tegelijkertijd steeds zichtbaarder geworden. Visual radio noemt Mutsaers het. 'Radio móet zichtbaar zijn, wil het overleven.'

Draait die nadrukkelijke aanwezigheid niet eerder rond een nieuwe persoonlijkheidscultus, die van de radiodj, dan de missie om van 3FM een sterker merk te maken? Mutsaers vindt dat het een perfect kan samengaan met het ander. 'Een programma als De Beste Singer-Songwriter van Nederland is niet alleen bedacht om Giel een tv-plekje te geven, maar ook om die muziek van nieuwe Nederlandse songschrijvers zichtbaarder te maken.' Het mist zijn uitwerking niet. Een week geleden werd bekend gemaakt dat Douwe Bob, de winnaar van het eerste seizoen, is gekozen als inzending voor het Eurovisie Songfestival in 2016.

Trouwens, dat die 3FM-dj's breed worden geëtaleerd op tv is op zich niet slecht, zegt Mutsaers. 'Jongeren verwachten ze ook te zien, wie ze zijn en wat ze doen. Er is behoefte aan en het vloeit voort uit een zo compleet mogelijke manier van radio maken. Ik zie onze jocks niet als BN'ers, maar als muziekfans die hun populariteit danken aan het feit dat ze voor de muziek leven. Dat versterkt het vertrouwen dat de luisteraar in zo'n dj heeft. De volgende keer als X of Y een plaatje opzet van een band waar de luisteraar in eerste instantie niet veel mee heeft, luistert hij er toch naar.'

In het kader van het jublieum kwam het boek 50 Jaar 3FM uit, geschreven door Arjan Snijders. In het Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum is tot 26/6 de expositie 3FM presents Your Serious Radio te zien. Op 19/10 wordt het jubileum gevierd in Paradiso (Amsterdam). Op 24/10 zendt NPO 3 een documentaire uit en een samenvatting van de avond in Paradiso.

Douwe Bob. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.