Rosalía: ‘Er wordt gezegd en geschreven dat ik commercieel ben, een product van marketing, noem maar op. Dat raakt me.’

interview Rosalía

2019 is het popjaar van Rosalía: ‘Ik weet dat het bijzonder is’

Rosalía: ‘Er wordt gezegd en geschreven dat ik commercieel ben, een product van marketing, noem maar op. Dat raakt me.’ Beeld Arale Reartes

Met megahit Con Altura brak de Spaanse zangeres Rosalía (26) deze zomer definitief door. Ze mixt pop met flamenco, reggeaton en latin. Maar verslaggever Robert van Gijssel zat ook al in de zaal toen ze nog pure flamenco zong. ‘Dat méén je niet!’

Haar verschijning is in vele opzichten indrukwekkend – baggy roze trainingspak, plateaugympen van een van de betere merken. Maar als je haar dan, na een jaar aandringen, eindelijk ontmoet in een mistroostig en anoniem Nijmeegs hotel waar ze toevallig een nacht moet slapen, dan valt je blik allereerst op de handen van Rosalía.

Die nagels! Dat zijn miniatuurschilderijtjes (tien stuks) met ingelegde glitterstenen. Prachtig maar ook levensgevaarlijk, want de punten zijn bijgevijld tot bajonetscherpte.

Het is natuurlijk flauw om iemand te verklaren aan de hand van uiterlijkheden, maar het grootste Spaanse popfenomeen sinds mensenheugenis doet het erom. Ze vindt bewerkte nagels een ondergewaardeerde kunstvorm, zegt ze. Maar bovendien: haar nagels combineren twee artistieke factoren die voor Rosalía van levensbelang zijn en waar ze haar kunst uit heeft opgetrokken; verfijnde esthetiek en slagkracht.

Sensatie

Als iemand zich het afgelopen popjaar zou mogen toe-eigenen, dan toch zeker Rosalía Vila Tobella, geboren in 1993 in Sant Esteve Sesrovires nabij Barcelona. Vorig jaar werd zij officieel een sensatie met haar baanbrekende plaat El Mal Querer, waarop ze flamenco combineert met hiphop en visuele kunst op niveau. Liedjes als Malamente en Pienso en tu Mirá zijn fijn om naar te luisteren (want duister, vervreemdend en intrigerend) maar dankzij de knappe choreografieën zéker ook om naar te kijken (probeer ze anders zelf nog een keer op YouTube).

Dit jaar veroverde ze de wereld, met name de Verenigde Staten en Latijns-Amerika, met de megahit Con Altura, die we nu, na de eerste onstuimige herfstweek, definitief mogen uitroepen tot zomerhit van 2019. Het ijzige reggaetonnummer werd een miljard keer bekeken op YouTube, zelfs in dit YouTube-gekke tijdperk nog een astronomisch aantal.

Dus vloog Rosalía met een team spectaculair goede dansers de wereld over. Ze trad op bij de Grammy Awards, speelde op Amerikaanse en Europese festivals. Ze was de bekroning van popfestival Primavera in Barcelona, waar ze optrad voor 50 duizend lichtelijk hysterische fans uit haar thuisstad. En als we haar deze zomer spreken in Nijmegen, waar ze optrad op festival Down The Rabbit Hole, is ze op doorreis tussen Polen, Denemarken en Latijns-Amerika.

‘Kijk dan: kippevel’

Als ze begint te vertellen over dat nieuwe, zo te zien aan de agenda nogal stressvolle leven, probeert ze eerst wat Engels. ‘Ik weet dat het bijzonder is wat ik nu meemaak: ik word iedere dag wakker op een andere plek in de wereld. Maar het kost me moeite op al die plekken ook echt te arriveren. Ik wil alles opslaan, maar...’ Dan schakelt ze over op het Spaans, en in haar eigen taal krijgen de zinnen van Rosalía poëtische meerwaarde. ‘Ik voel me als een omgekeerde plant, zonder wortels in de aarde, tastend in de lucht. Ik ben desarraigada, ontworteld. En ik wil me juist bewust zijn van wat ik meemaak. Echt contact hebben met de mensen die ik ontmoet. Ik wil niet overal op een oppervlakkige manier voorbijvliegen – no pasar por encima.’

In 2017 zagen we Rosalía al eens spelen op de Nederlandse Flamenco Biënnale, in het Muziekgebouw in Amsterdam. Ze zat daar als schuchtere flamencozangeres, geheel volgens de muziektraditie op een stoel naast een gitarist en een percussionist. Als ze hoort dat we ook toen in de zaal zaten, keurig te applaudisseren, valt ze ineens stil. ‘Dat méén je niet! Was je daar bij?’ Ze trekt de mouw van haar trainingsjas op tot achter haar elleboog. ‘Kijk dan: kippevel. Ik ben in mijn nieuwe leven, als je begrijpt wat ik bedoel, nog nooit iemand tegengekomen die me kent uit die flamencotijd. Het lijkt nu alsof ik ineens naar mezelf kijk vanaf een andere planeet. Heel onwerkelijk. Ik speelde toen ook haast nooit buiten Barcelona!’

De twee Rosalía’s, die van de bestudeerde muziektraditie en die van de wervelende popshows, zijn lichtjaren van elkaar verwijderd. ‘Ik studeerde muziek in Barcelona, aan de universiteit. En ik ploegde me door de flamenco heen, omdat die me enorm fascineerde. Ik leerde alle vaste vormen uit mijn hoofd en ging zelf zingen en componeren, helemaal in de traditie.’ Maar ergens in Rosalía ontwaakte de ware kunst. ‘Ik ontdekte andere klankkleuren in mijn stem, die niet per se bij de flamenco hoorden. Een andere expressie, waarmee ik mijn gevoel kon laten spreken. Ik ging experimenteren.’

Rosalía vormde de flamenco in haar liedjes – eerst voor de plaat Los Angeles uit 2017, daarna voor de klapper El Mal Querer – om tot eigentijdse en aangrijpende popmuziek. Haar teksten, over pijnlijke verhoudingen tussen dominante mannen en minder fortuinlijke vrouwen, grepen veel Spanjaarden aan: seksueel wangedrag is een gloeiend onderwerp in het maatschappelijk debat.

Rosalía

Maar Rosalía kreeg ook kritiek uit de hoek van de traditieminnende flamencoliefhebbers. ‘Ik wist dat die zou komen, want de cultuur van de flamenco is in Spanje heilig. Ik respecteer de flamenco ook. Daarom ging ik die studie volgen. Maar ik kon op een gegeven moment niet anders dan er zelf iets mee doen. Ik groeide op bij heel andere muziek dan alleen flamenco. Ik hield van hiphop, van reggaeton, muziek van de straat. Het zou toch raar zijn als die in mijn muziek geen enkele rol zou spelen, omdat ik alleen die flamenco zo goed mogelijk wilde nadoen? Je kunt toch niet in de traditie gaan staan en je afsluiten voor de cultuur om je heen, uit je eigen tijd?’

Bagdad

Een van de mooiste liedjes van Rosalía is Bagdad, genoemd naar een beroemde seksclub in Barcelona. Rosalía zingt over een vrouw die vastzit in het wrede spel van haar man, in het rode aura van de nachtclub. ‘Het nummer gaat over voorgevoel, en het onvermogen ernaar te handelen. De vrouw uit dit lied heeft niet naar haar gevoel geluisterd, terwijl ze wist dat deze man niet goed voor haar zou zijn. En nu zit ze vast. Ze bidt tot God en vraagt of hij haar richting kan geven.’

De zangeres ziet haar artistieke reis, en het oprekken van de cultuurgrenzen, ook in een breder perspectief. ‘We leven in een tijd waarin iedereen tegenover elkaar staat en zich wil terugtrekken in zijn eigen, vertrouwde omgeving. Terwijl in steden als Barcelona juist zo veel nieuwe en onbekende cultuur om je heen te vinden is. Je moet al die invloeden toch zien als een kracht, als luxe? Je wilt hiphop en bijvoorbeeld reggaeton toch juist omarmen, een stem geven in je eigen kunst? Dat is toch het wezen van het kunstenaarschap, van zelfexpressie?’

Onterecht stigma

Voor de wereldhit Con Altura dook Rosalía met reggaeton-ster J Balvin in de Colombiaanse straatpop, en dat vonden liefhebbers van haar flamenco-hiphop óók weer bedenkelijk. Rosalía: ‘Het enige wat nooit zal veranderen, is dat ik altijd zal blijven veranderen.’ De reggaeton had het de afgelopen jaren zwaar, zag Rosalía. ‘De muziek had een stigma vanwege de platte teksten en vrouwonvriendelijke toespelingen. Maar reggaeton is veel meer dan dat. Ik ontdekte vroeger al geweldige old school-platen, van bijvoorbeeld Jowell y Randy uit Puerto Rico. Dat is echt wel meer dan wat platte teksten: de muziek heeft onterecht dat stempel gekregen, vind ik. Kijk: het is muziek van de straat, dus logisch dat er ook teksten van de straat voorbij komen. Je kunt het de muziek niet kwalijk nemen als die soms machistisch is, als de maatschappij dat óók is. Pak dan de omgangsvormen aan in die maatschappij aan, niet de muziek. Reggaeton kan juist ook heel sensueel en stijlvol zijn.’ En met die kernwaarden in het achterhoofd maakte Rosalía Con Altura: met klasse en een tikje gepaste arrogantie.

En net toen iedereen dacht dat Rosalía voortaan in die reggaeton zou blijven hangen, kwam ze met de luchtige latinpop-single Milionária/ Dios nos Libre del Dinero, een dubbelzinnig tweeluik over geld. ‘Ik zat op het vliegveld van Sevilla, te wachten op een vlucht. En ik had een ouderwetse rumba catalana in mijn hoofd, je weet wel: van die Catalaanse feestmuziek van bijvoorbeeld zanger Peret. Ik wilde ook zoiets maken, met handgeklap en gitaren. Ik kreeg al een melodie in mijn hoofd. En ik ben er een tekst op gaan maken over iets wat me de laatste tijd bijzonder interesseert: het belang van geld en de vreemde manier waarop we met geld omgaan.’

In de clip bij het liedje zien we de zangeres eerst in een wervelwind van bankbiljetten, bij een quizprogramma. Daarna smeekt ze God of hij de mensheid wil verlossen van geld. ‘Toen ik succes begon te krijgen, merkte ik dat het onderwerp geld steeds vaker op tafel kwam. Alsof de kunst gekapitaliseerd moest worden, en de kunstenaar ineens een product werd. Bijna iedereen voelt zowel een hunkering naar geld als een afkeer ervan. Ik wilde dat dubbele gevoel eens proberen uit te leggen, iets zeggen over onze moeizame maar ook haast spirituele omgang met geld.’

Door haar snelle schakelingen tussen de popgenres en haar pogingen inhoudelijke diepgang te geven aan op het eerste gehoor best luchthartige pop, is Rosalía wat ongrijpbaar geworden. En dat wordt in Spanje niet zo gewaardeerd. ‘Is dat je ook opgevallen? Ja, ik word kritisch benaderd. Er wordt gezegd en geschreven dat ik commercieel ben, een product van marketing, noem maar op. Dat raakt me. Spanje heeft er moeite mee dat iemand plotseling wereldwijd bekend is geworden. Dat gebeurt bijna nooit, er zijn weinig voorbeelden om mij mee te vergelijken. En dan vinden ze mijn muziek ook nog raadselachtig, veel Spanjaarden hebben daar moeite mee.’

Ze vindt dit een lastig onderwerp, zegt ze. ‘Alleen mijn vrienden van vroeger, uit Barcelona, weten hoe ik in de muziek zit. Ik heb alles zelf moeten doen, heb geen enkel contact gehad in de muziekindustrie of wat dan ook. Ik heb gewoon gewerkt, geprobeerd iets moois te maken en daar heb ik uiteindelijk succes mee gekregen. Ik heb nooit, nóóit iets cadeau gekregen.’

Dan herhaalt ze die laatste zin nog even fel in het Spaans, om de ernst ervan te benadrukken. Haar wijsvinger, met zo’n messcherpe nagel, prikt drie gaten in de lucht: ‘Nadie me ha regalado nada!’

De plaat El Mal Querer is vorig jaar verschenen bij Sony. De nieuwe single Yo x Ti, Tu x Mi  is te vinden op YouTube en de streamingplatforms. Rosalía is momenteel op tournee door de Verenigde Staten. In december treedt ze op in Madrid, Parijs en Barcelona.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden