Rita Verdonk.

Reportage 20 jaar VK Magazine

20 jaar de fotografie van het Volkskrant Magazine: ‘Een tijdschrift moet uit de schappen knallen’

Rita Verdonk. Beeld Bianca Pilet

Spraakmakende portretten. Dat wilde Theo Audenaerd, fotoredacteur vanaf de eerste editie van Volkskrant Magazine in 1999, tot en met 2012. ‘Ik vond het niet zo belangrijk of een foto ‘mooi’ was. Een foto moest vooral sterk zijn. Geil, een vuistslag of een aai over je bol.’

Neem de foto van toenmalig minister Rita Verdonk, uit 2007. Zittend in een bureaustoel, met achter haar een prikbord met ‘hoe verliefd ben jij op je baas?’-kaart, kijkt ze soeverein in de camera van Bianca Pilet. ‘Dit is een meesterlijk portret’, zegt Audenaerd. ‘Kijk hoe haar schoen los van haar tenen hangt. Dat straalt zóveel achteloosheid uit.’

Tussen 2002 en 2009, met Barbara van Beukering als chef, maakte Volkskrant Magazine school met rauwe foto’s: BN’ers en politici poseerden make-uploos, zaten in kale kantoren en cafetaria of waren dermate ingeflitst en ingezoomd afgebeeld dat sproeten en mee-eters te tellen waren.

Audenaerds missie slaagde: spraakmakend waren de portretten zeker. De reacties waren verdeeld. Fotoacademies hingen ze op prikborden als cursusmateriaal. Jonge fotografen popelden om voor Volkskrant Magazine aan de slag te gaan. Oudere fotografen, onder meer van de Volkskrant, vonden het daarentegen maar niets, al die zichtbare snoeren en stopcontacten. Zij verdachten het Magazine van geregisseerde lelijkheid. En ook de geportretteerden waren regelmatig niet te spreken, als ze zichzelf op zaterdag in de krant terugzagen.

‘Dat laatste vond ik bijzaak’, zegt Audenaerd (66). ‘We zijn geen pr-machine. Maar ik heb me er veel ellende mee op de hals gehaald.’

Andre van Duin. Beeld Victor Bergen Henegouwen / Monique Bröring

In 2008 kreeg Audenaerd een woedende manager van André van Duin aan de telefoon. Het was een schande, zei ze, dat fotograaf Victor Bergen Henegouwen de komiek had vastgelegd terwijl hij een gekke bek trok. Audenaerd: ‘Toen we jaren later weer een interview met Van Duin hadden, zei de agent: ‘Niet weer die Bergen Henegouwen.’

Ook een foto die Bergen Henegouwen van Carice van Houten maakte, leverde een boze manager op. Audenaerd: ‘Achteraf hoorden we dat Carice het zelf wel mooi vond. Ze heeft het beeld zelfs nog besteld. Het zijn altijd de managers die klagen.’

Bergen Henegouwen is verbaasd als hij hoort van de ontstemde reacties op zijn werk. ‘Theo ving die allemaal af.’ Hij wilde de BN’ers niet voor joker zetten, benadrukt hij. ‘Als ik had geweten dat Van Duin boos was, had ik die foto denk ik niet gebruikt. Maar ik vond het een treffend beeld van een komiek. Ook die van Van Houten vond ik sterk.’

Carice van Houten. Beeld Victor Bergen Henegouwen

Bergen Henegouwen, die bij het fotograferen nauw samenwerkte met zijn toenmalige vrouw Monique Bröring, wilde met zijn beelden een verhaal vertellen. Bijvoorbeeld met zijn foto in 2007 van toenmalig minister van Financiën Gerrit Zalm. ‘Vlak voor de foto’, zegt Bergen Henegouwen, ‘zag ik hem door een gang lopen met tien assistenten. Zij noteerden alles wat hij zei. Net een haantje, dacht ik toen. Eenmaal in zo’n leeg kantoor heb je een half uur voor een foto en roei je met de riemen die je hebt. Als die plant achter hem staat, viel me op, lijkt hij een haan. Hij werkte vrolijk mee.’

Gerrit Zalm. Beeld Victor Bergen Henegouwen / Monique Bröring

Dat gold niet voor een latere minister van Financiën. Bergen Henegouwen had Wouter Bos, een kennis van hem, gevraagd in pak te poseren met een baby. Bos, die in het nieuws was omdat hij had gezegd eens per week een ‘papadag’ op te nemen, weigerde. Bergen Henegouwen: ‘Vaak zijn geportretteerden bang dat we ze belachelijk maken.’ Om die vrees weg te nemen is het van belang dat fotografen vertrouwen winnen, zegt hij. ‘Ik deed bijvoorbeeld Van Houten de groeten van een gemeenschappelijke vriend.’

Audenaerd: ‘Portretteren is voor een groot deel communiceren. Of je nu Femke Halsema of Henk Schiffmacher voor je neus hebt staan: je moet uitleggen wat je wilt en waarom. Dat vergt lef. En je moet kunnen inschatten of Halsema zin heeft om nog een ander shirtje aan te doen.’

Ayaan Hirsi Ali hoefde niet overtuigd te worden, zegt Bergen Henegouwen. Toen hij haar in 2006 fotografeerde, was de ‘paspoortaffaire’ in volle gang: minister Verdonk dreigde het Nederlanderschap van het VVD-Kamerlid te ontnemen nadat was gebleken dat ze bij haar asielaanvraag valse informatie had opgegeven.

‘Twee dagen van tevoren hebben Monique en ik het papieren hoedje bedacht’, zegt Bergen Henegouwen. ‘Als Hirsi Ali die op zou zetten, zou je meteen aan een oer-Hollands meisje denken. Een sterk contrast met die affaire.’

Ayaan Hirsi Ali. Beeld Victor Bergen Henegouwen / Monique Bröring

Ook Henk Wildschut (52) fotografeerde een omstreden politicus: Geert Wilders in 2003, nadat hij uit de VVD-fractie was gestapt. ‘Van tevoren liep hij nogal schichtig over de Amsterdamse Zeedijk – die week was hij voor het eerst serieus bedreigd. Achteraf bleek het een uniek moment: de laatste keer dat Wilders zonder beveiliging kon worden gefotografeerd.’

Omdat Wilders als eenmansfractie verderging, wilde Wildschut een sfeer van eenzaamheid oproepen. ‘Ik wil dat een foto meer lagen bevat dan alleen een portret. Ik wil een verhaal neerzetten. Die kop soep hielp daarbij. Eten doe je het liefst samen. Iemand die alleen eet, ziet er eenzaam uit. En eenzame mensen lezen een krant om zichzelf een houding te geven.’ De foto werd genomen in het Chinese restaurant Nam Kee. ‘De kaalheid daarvan droeg bij aan de lulligheid’, zegt Wildschut. ‘Die lulligheid was niet het doel van de foto, maar soms moet je overdrijven om een bepaald gevoel neer te zetten.’

Geert Wilders. Beeld Henk Wildschut

‘Nooit zijn we op zoek geweest naar lelijkheid’, zegt Theo Audenaerd. ‘Wij koesterden de gewoonheid. We moffelden dingen als stopcontacten en gordijnen niet weg. Dat viel op, omdat een leger beeldmakers dat wél deed. Sommige fotografen zetten een scherm neer om zo de omgeving onzichtbaar maken.’

Fotograaf Hans Hiltermann (59) vroeg geportretteerden in zijn studio te poseren in een witte box van vijf meter breed en drie meter hoog, die ook als flitslicht fungeerde. ‘Hij zei weleens dat hij geen bejaarden wilde fotograferen', zegt Audenaerd, ‘omdat zij het niet zouden overleven’.

‘Ik wil mensen ontdoen van verleiding en maskers’, zegt Hiltermann. ‘Geen glimlach, geen make-up, haar naar achter, geen zichtbare kleding – mannen fotografeer ik in blote bast, vrouwen in een topje. En er zit veel licht in, om te voorkomen dat een bepaalde kant in de schaduw komt – iedere vorm van interpretatie wil ik vermijden. Als je naar de basis van een persoon kijkt, kun je op onderzoek uitgaan. Daardoor leer je jezelf beter kennen: waar let ik op als ik naar iemand kijk? Welke mening vorm ik over iemands uiterlijk en karakter op basis van die ene foto?’

Mei Li Vos Beeld Victor Bergen Henegouwen / Monique Bröring

Niet iedereen durfde zijn of haar ijdelheid opzij te zetten, zegt Hiltermann. ‘Giel Beelen wilde niet door mij gefotografeerd worden. Hij zei dat hij altijd om vier uur opstond en er daardoor slecht uitzag. Georgina Verbaan weigerde in eerste instantie zonder make-up te poseren. Hiltermann: “Dan maar geen foto’, zei ik toen. Die discussie duurde vijf minuten. Georgina roken, wijn drinken, roken, wijn drinken. ‘Je meent het hè?’, zei ze toen. Uiteindelijk ging ze naar de Etos, reinigingsdoekjes halen.’ Alleen Bridget Maasland verscheen opgemaakt voor Hiltermanns lens. ‘Dat was een haastklus’, zegt hij. ‘Theo belde me op en zei dat ze op de foto móest. Met of zonder make-up. Ze weigerde zonder.’

Eisen zoals die van Maasland zijn nu gebruikelijker dan toen. BN’ers – of hun managers –  eisen meer en meer inspraak. Deels heeft dat te maken met de overstap naar digitale fotografie, zo rond 2006, zegt Theo Audenaerd. ‘Met analoge fotografie kon je niet zien welke foto’s gemaakt waren. Nu willen sommigen meekijken op het camerascherm, waarna ze zich rotschrikken en zeggen dat bepaalde foto's niet mogen worden geplaatst.’ Ook de opkomst van bladen als Linda, dat geïnterviewden met veel visagie portretteert tijdens glamoureuze fotoshoots, draagt bij aan het uitdijende eisenpakket van BN’ers. 

Kim van Kooten Beeld Bianca Pilet

Henk Wildschut is rond 2008 gestopt met het fotograferen van BN’ers voor Volkskrant Magazine. Hij maakt nu vooral reportages. ‘Bij portretfotografie voelde het alsof ik alleen maar nam, en niets gaf. Ik had niet het idee dat anderen plezier beleefden toen ik ze fotografeerde. Zeker omdat ik vaak totaal andere dingen mooi vond dan zij. De druppel was toen ik gebeld werd door een man die zei dat zijn vrouw huilend op bed lag om een foto die van haar was verschenen. Daar ben ik van slag door geweest. Dat was nooit mijn bedoeling.’

Victor Bergen Henegouwen bestiert nu een softwarebedrijf. Hij is helemaal gestopt met fotografie. ‘BN’ers vinden het interview nog wel leuk, maar in de foto hebben ze nooit zin. Daardoor trok ik voortdurend aan een dood paard, terwijl ik in mijn achterhoofd dacht: als je het niet wilt, doen we het toch niet.’

Thekla Reuten. Beeld Bianca Pilet

Werk dat is geïnspireerd door Bergen Henegouwen verschijnt nog altijd in het Volkskrant Magazine. ‘Hij was een voorbeeld voor velen, ook voor mij’, zegt Robin de Puy (33), voormalig Fotograaf des Vaderlands en in 2013 winnaar van de Nationale Portretprijs. ‘Toen ik net de fotoacademie had afgerond, kwam zijn werk regelmatig ter sprake. ‘Heb je die cover van Carice van Houten gezien?’’

‘Ik weet niet hoe Bergen Henegouwen werkte', zegt De Puy, ‘maar voor het felle licht op die foto heb je geen hele set nodig, je zou hem ook met één flinke lamp hebben kunnen nemen. Het lijkt erop alsof de foto heel snel, tussen het poseren door, is genomen: Van Houten oogt betrapt. Dat werkt goed bij beroemdheden die zich constant bewust zijn van hun uiterlijk.’ 

Zeker in de eerste jaren van haar carrière maakte De Puy ook gebruik van fel licht. ‘Het is een wat hardere, schreeuwerige manier van fotograferen’, zegt ze. ‘Dat past bij een cover, waar je best over mag struikelen. De covers van tijdschriften lijken vaak allemaal op elkaar: ze zijn heel veilig. Voor een tijdschrift lijkt het me goed uit de schappen te knallen.’

Peter R. de Vries. Beeld Henk Wildschut en Raimond Wouda

Peter R. de Vries:
Voor een serie over angst ging de misdaadverslaggever in 2004 op de foto voor Henk Wildschut. De Vries: ‘Ik kan me deze foto nog wel herinneren. Ik moest een trekrotje laten afgaan. Toen dat gebeurde, had ik mijn ogen dicht en werd ik gefotografeerd. Ik zal deze foto niet uitknippen.

‘Ik ben iemand die regelmatig wordt geïnterviewd, waardoor er volgens mij genoeg foto’s van mij in de archieven te vinden zijn. Toch willen bladen nieuw en onderscheidend beeld. Daardoor hebben fotografen de neiging rare fratsen met je uit te halen.

‘Bij mij hebben willen ze het vaak spannend maken: ik moet om het hoekje kijken, in de schaduw staan of in een rookwalm, ik krijg een hoed op. Of ik moet met een trekrotje in de weer.

‘Ongetwijfeld zal me toen ook het gevoel hebben bekropen van: moet dit nou? Maar ik wil niet lullig doen. Als de fotograaf iets heeft bedacht, werk ik mee, normaal gesproken. In de loop der jaren ben ik wel kritischer geworden. Als iemand nu voorstelt om een vuurpijl naast mijn oor af te laten gaan, zeg ik nee.’

Sophie Hilbrand:
In 2006 fotografeerde Bianca Pilet Bnnvara-presentatrice Sophie Hilbrand. Hilbrand: ‘Dit was in de Kerkstraat in Amsterdam. ‘Het is leuker met blote benen’, zei Pilet na een tijdje. Ik ben snel verveeld, tijdens een fotoshoot denk ik vaak: huppakee, laten we het maar doen. Maar ik vind dit er ook leuker uitzien dan een spijkerbroek.

‘Ik ben blij met deze foto. ‘Mooie’ foto’s vind ik niet zo interessant. Ik vind het leuker als je de minder gepolijste versie van mensen ziet. Georgina Verbaan zie ik liever thuis met haar katten dan in een jurk.

‘Het klopt dat mijn koortslip niet weggeshopt hoefde te worden. Eerlijk gezegd zie ik hem niet, maar ik vind retoucheren sowieso onnodig. Dit is wat het is. Ik ben niet zo ijdel, kwam ook met koortslip op tv. Als ik dan wat gemeens tegen Gerard Joling zei, reageerde hij: ‘Jij, met je koortslip.’’

Youp van 't Hek op de cover in 2005.

Youp van 't Hek:
De cabaretier werd in 2005 gefotografeerd door Hans Hiltermann. Van 't Hek: ‘Ik weet nog dat ik in zijn studio werd gefotografeerd, waar hij vroeg of ik mijn shirtje wilde uitdoen. Ik vond het allemaal best, ben nooit tegen een experiment. Maar toen ik de foto terugzag, dacht ik wel: volgens mij had ik het aan moeten houden. Ik word wat ouder.

‘Voor de rest herinner ik me niet veel meer van de sessie. Dat is niet lullig bedoeld, ik word al bijna vijftig jaar geïnterviewd en gefotografeerd. Interviewers willen altijd een nieuwe vraag stellen, fotografen altijd een nieuwe foto. Op veel verzoeken heb ik ja gezegd: brilletje af, brilletje kapot, brilletje op mijn achterhoofd. Ik heb half in het water gestaan. Op een gegeven moment zei een fotograaf: ‘Klim eens in die boom.’ Ik in die boom. Vervolgens: ‘Nee, toch maar niet. Klim maar weer uit die boom.’ Donder eens op, dacht ik toen.

‘Wat ik van de foto vind? Mijn haar had wat meer kleur dan nu. Dat er een wondje op mijn neus zit, interesseert me niet. Ik heb nog nooit iets weg laten shoppen, of make-up op gehad. Ik hoor weleens dat bepaalde mensen zich alleen van hun rechter- of linkerkant laten fotograferen, maar mij maakt dat niet uit.

‘Ik heb gehoord dat tout jong Amsterdam deze foto boven het bed heeft gehangen. Nee, ik heb hier weinig over gehoord. Als ik in het Volkskrant Magazine wordt geïnterviewd, zeggen mensen dat tegen me. Maar ze beginnen zelden over mijn uiterlijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden