17de-eeuwse kunstenaar Clara Peeters krijgt als eerste vrouw solotentoonstelling in Prado

De Vlaamse 17de-eeuwse kunstenaar Clara Peeters krijgt eindelijk de erkenning die ze zocht, met als eerste vrouw een solotentoonstelling in het Prado in Madrid.

Een bezoeker kijkt naar Stilleven met kaas, amandelen en pretzels. Beeld EPA

'Qué hambre - wat een honger!' Het water loopt een bezoekster van het Prado in de mond als ze de tentoonstelling van Clara Peeters binnenloopt. De Vlaamse kunstenaar schilderde tussen 1607 en 1621 stillevens met het heerlijkste eten. Een fruitschaal zo vol als hij thuis nooit ligt. Edammer kaas die destijds tot in Spanje verkocht werd. Een bruidstaart zonder kaarsjes, maar in plaats daarvan met takjes tijm.

El arte de Clara Peeters
Museo del Prado
Madrid
t/m 19/2/17

De schilderijen moeten laten zien dat de bezitter ervan een persoon van de wereld is. Er staan schelpen op uit zeeën die zeker niet de Noordzee waren. Porselein uit China, glaswerk uit Venetië. Typische statussymbolen, vertelt Alejandro Vergara, hoofd Vlaamse schilderkunst in het Prado en curator van de tentoonstelling. 'Voorwerpen zoals nu de auto waarin je rijdt of de kleding die je draagt.'

Clara Peeters verwerkte in haar schilderijen vaak een stiekem zelfportret. Een manier om gezien te worden in een wereld waarin haast alleen mannen schilderden. Soms wordt haar beeltenis wel zes keer weerspiegeld in één kan: een vrouw met een grote kraag en een kapje op het hoofd, kwast in de hand. Het lijkt een grapje, maar volgens de makers van de tentoonstelling ligt het serieuzer: ze zocht bevestiging. 'Ze wilde gezien worden', aldus Vergara.

Nu, bijna vierhonderd jaar later, wil het Prado haar die zichtbaarheid geven. Al is er over de persoon Clara Peeters nog steeds erg weinig bekend. 'Er waren maar twee categorieën vrouwen die schilders konden worden in die tijd: vrouwen met een schilder als vader, of vrouwen uit een aristocratische familie', zegt Alejandro Vergara. 'Het probleem is dat we niet weten tot welke categorie Clara Peeters behoort.'

De weinige 17de-eeuwse vrouwen die schilderden, waren veroordeeld tot stillevens, weet Vergara. 'Om mensen te schilderen zouden ze moeten oefenen met naaktmodellen. Dat lag moeilijk voor een vrouw in die tijd.'

Peeters verdient deze tentoonstelling, vond het Prado, omdat ze vernieuwend was. Ze ging heel realistisch te werk. Elegant en precies - zou je dat vrouwelijk kunnen noemen? Peeters kwam uit Antwerpen. Dat was in de 16de eeuw een centrum voor botanisch tekenaars, die heel nauwkeurig planten natekenden. Die 'proto-wetenschappelijke cultuur' kan Peeters hebben beïnvloed. Bovendien zou ze als eerste schilder vissen hebben verwerkt in een stilleven.

'Clara Peeters verwerkte in haar schilderijen vaak een stiekem zelfportret' Beeld Museo Nacional del Prado

Vijftien werken bracht het Prado bij elkaar; eentje is afkomstig uit het Mauritshuis in Den Haag. Het zijn allemaal stillevens, maar soms komt er iets levends om de hoek kijken. Een betrapte, dikke kat die zijn zinnen op een vis heeft gezet. Of een valk die bovenop een mand met geschoten vogels zit. Ook dat gevogelte was typisch aristocratie: in 1613 werd er een wet afgekondigd die voorschreef dat de jacht 'de plume avec plume' (van de veren met de veren) moest plaatsvinden. Met andere woorden: er mocht slechts met valken op vogels worden gejaagd en de gewone man moest zich er verre van houden.

De stillevens van Clara Peeters waren bedoeld voor in de eetzalen van de bovenklasse. Het is niet moeilijk je de tafelende aristocraten voor te stellen: de verlichting in het Prado is als die van een gezellig restaurant.

Stilleven met vis, krab en een artisjok - Clara Peeters. Olie op doek, 1611. 50 x 72 cm. Beeld Museo Nacional del Prado
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden