'Zonder drugs kon ik niet functioneren, maar ik deed er geen vlieg mee kwaad'

Rico (van Rico & Sticks) over zijn verslaving, vader worden en oud worden als rapper

En ineens was daar weer, na elf jaar, een steengoed album van rappers Rico & Sticks, van voorheen Opgezwolle. Rico verwijst daarop veelvuldig naar zijn lastige leven in de voorgaande jaren. Wij vroegen hem naar het hele verhaal.

Foto Jolijn Snijders

Aan het eind van het gesprek wil Ricardo McDougal (39) nog even zijn aquarium laten zien. Een prachtig uitgelichte glazen bak met daarin een wonderlijk gedetailleerd tafereel van weelderige planten en boompjes en felgekleurde visjes. Hier zit de rapper (de helft van het succesvolle hiphopduo Rico & Sticks, voorheen Opgezwolle) graag op een krukje met schaartje en schepnet zijn onderwaterwereld te perfectioneren - aquascaping heet dat, en Rico is niet zo maar over het fenomeen uitgepraat.

Het is een van zijn nieuwe 'kicks', zegt hij, zoals hij ook naaktmodel was op vrijgezellenfeesten ('Ik wilde altijd al in mijn blootje voor vrouwen staan om me in houtskool te laten tekenen') en ging vogelen met zijn zwager ('Ik heb een zeearend gezien, superbijzonder'). Deze bezigheden zijn in plaats gekomen van de kicks die hij zocht in wat hij zijn 'tweede leven' noemt: de periodes dat hij verslaafd was aan drank en drugs. Hij praat er openhartig over, en dat kan nu ook, omdat het verleden tijd is - al zal hij altijd beducht blijven op uitglijders.

Zijn tweede leven heeft niet in de weg gestaan van zijn hiphopcarrière. Samen met Junte Uiterwijk (35) ofwel Sticks, vormde hij het duo Opgezwolle dat in 2001 sensationeel doorbrak en van Zwolle het centrum van de Nederlandse hiphop maakte. Ze maakten tussen 2001 en 2006 drie platen, gingen daarna allebei solo, maar bleven verschijnen op elkaars albums en optredens. Vorig jaar gaven ze (samen met stadgenoot Typhoon) in de Amsterdamse Ziggo Dome het grootste concert in de Nederlandse hiphopgeschiedenis. En er is na elf jaar weer een nieuw album, IZM (als in: 'dit is 'm'), dat ze maakten met beatmaker Kubus (Bart van der Werken, 42) en dat in de Volkskrant vier sterren kreeg.

Rico en Sticks traden ook op de Volkskrant-redactie op. Bekijk de registratie van dit miniconcert.

Foto Jolijn Snijders

We spreken Rico in zijn appartement in een lage galerijflat in Zwolle-Noord. In de gang staat een stellingkast met rijen sneakers, in de woonkamer een box. Zijn vriendin Nienke (33) heeft een appartement even verderop in dezelfde flat. Sinds vorig jaar hun zoon Mack werd geboren zijn ze '99 procent' van de tijd samen in een van de twee woningen. 'De helft van de tijd ben ik met hem, we hebben nog nauwelijks oppas nodig gehad. Wacht, ik heb dit fotoboekje gemaakt. Kijk dan, wat een mooi kereltje, altijd aan het lachen. Ik ben echt verliefd.'

Rico wil zijn zoontje graag behoeden voor 'de minder leuke dingen' die hij heeft meegemaakt. 'Ik wil dat hij twee lieve ouders heeft, met wie hij alles kan delen. Bij mij thuis werd er niet gepraat over meisjes, niet over seks, drugs, drank. Je moest het allemaal zelf ontdekken. Dat wil ik absoluut anders. Hij moet alles zelf ervaren. Ik zal hem advies geven, maar geen dingen verbieden. Ik zal hem zeggen: drugs are bad, maar ik zal niet zeggen: je mag dat nooit doen.'

Rico

Ricardo McDougal, alias Phreako Rico, alias Rico, werd in 1977 geboren in Harderwijk. Na een mbo-opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening vormde hij samen met Junte Uiterwijk (Sticks) en Peter Blom (Dj Delic) de hiphopgroep Opgezwolle. Zij maakten drie albums: Spuugdingen op de Mic (2001), Vloeistof (2003), Eigen wereld (2006). Rico maakte solo de platen DMT (2011) en Irie (2014). In juli van dit jaar verscheen IZM, die hij maakte met Sticks en producer Bart van der Werken (Kubus). Vijf jaar geleden begon Rico ontmoetingscentrum Fakkelteit in poppodium Hedon in Zwolle, waar hij jongeren begeleidt en coacht bij het maken van rapmuziek en hiphop. Rico woont met zijn vriendin en een zoon van 9 maanden in Zwolle.

Het balkon aan de achterkant van de flat geeft een prachtig uitzicht op de Dobbe, een vijver met pittoreske bruggetjes. Er is een kinderboerderij, er scharrelen eidereenden en er wordt op karper gevist. Rico: 'Het is hier in alle seizoenen mooi. Ik kom ervan tot rust. Wil je een bak koffie?'

Hij is beduusd door de positieve reacties op IZM. Ze hebben deze week voor het eerst in hun carrière een 3FM-megahit (met het nummer Wij zijn hier niet), de concerttour verkoopt in hoog tempo uit. En dat terwijl het niet eens de bedoeling was dat er een album zou komen. Rico: 'Sticks en ik gingen de studio in met Kubus. Dat ging zo goed, ineens hadden we zes nummers af. Toen dachten we: dan kunnen we net zo goed een plaat maken.'

Het grootste verschil met het laatste album (Eigen Wereld, elf jaar geleden) is dat ze niet meer eindeloos blowend en zuipend in de studio konden hangen. 'We zijn alledrie vader geworden, onze tijd is beperkt. Nienke werkt ook, ze is drama-docent en actrice, dus we moesten onze tijd optimaal benutten. Ik kwam er ineens achter hoeveel je kunt doen in een dag.'

Hoor je dat in de nummers?

'Je hoort vooral dat we veel lol hebben gehad. Dat is de kern van de plaat: genieten. Van het leven, ofzo. Dat klinkt wel een beetje om te braken, maar toch.'

Kun je beschrijven hoe een nummer ontstaat?

'Veel nummers zijn ontstaan door de gesprekken over ons dagelijks leven die we tijdens de koffie hadden. Op een gegeven moment zet Kuupie de beats aan, en op dat ritme gaan Sticks en ik schrijven. Na een half uur of drie kwartier vragen we: wat heb jij op papier? De teksten zijn ter plekke geschreven, alle tracks zijn in maximaal vier takes opgenomen. Het is wat het is, we gaan er niet achteraf nog aan rommelen.'

'Ik vind het leuk met taal te puzzelen, om woorden op elkaar laten rijmen die eigenlijk helemaal niet rijmen, en dat het dan wel sense maakt, in zinsverband. Soms ga ik een rondje lopen/Ik zorg goed voor mijn bonsaiboompje. Rondje lopen en bonsaiboompje, dat rijmt natuurlijk niet. Maar het klinkt goed. Gisteren ging ik luierbroekjes kopen voor mijn zoon, die heten nappy pants. Dan denk ik: nappy pants - happy ends, dat is vet, daar kan ik wat mee, dus dat schrijf ik op in mijn telefoon. Al is dat wel Engels, natuurlijk.

'Nederlands is eigenlijk een nogal lelijke, harde taal, maar ik probeer het zo mooi mogelijk te brengen met mijn flow en delivery. Ik probeer de zinnen te laten vloeien, als golven die elkaar opvolgen. De delivery is belangrijk, hoe breng je het over. Ik probeer gewoon te vertellen alsof ik met jou sta te praten. Ik probeer het niet mooier of stoerder maken dan het is. Als ik nu oude teksten luister, valt me op dat Sticks en ik vroeger altijd heel hard rapten. Inmiddels weten we: hoe rustiger je rapt, hoe warmer je stem klinkt en hoe overtuigender het dus is. Dat heeft met leeftijd te maken, denk ik. We worden ouder, wij gaan niet meer staan schreeuwen.'

Rico is geboren in Harderwijk en woonde daar negentien jaar aan het spoor, tussen twee fabrieken: de sigarettenfabriek waar zijn Arubaanse vader werkte, en een metaalbedrijf. Er woonden geen andere kinderen in de buurt, dus hij speelde veel alleen. Hij heeft een vier jaar jongere broer, op zijn 11de scheidden zijn ouders en hertrouwde zijn moeder met een man uit Tunesië met wie ze nog twee kinderen kreeg.

Maar Rico en zijn stiefvader, 'dat ging moeilijk'. Rico: 'Ik accepteerde hem niet. Hij was totaal anders dan mijn echte pa. Hij was moslim, mijn moeder bekeerde zich ook. Omdat ik me steeds meer tegen hem afzette, werd hij ook steeds strenger. Nu kan ik dat beter plaatsen, hij kwam natuurlijk in een vreemd land te wonen en ging zich steeds meer richten op zijn geloof. Hij was pas 24 toen hij bij mijn moeder kwam wonen, met twee kinderen van een andere man die hij moest gaan opvoeden. Dat was zijn keuze, maar ik snap nu beter dat dat hem af en toe zwaar is gevallen. We hebben nooit gevochten, maar op het dieptepunt sloeg ik uit frustratie mijn vuisten kapot op de muur. Vanaf die tijd was ik eigenlijk nauwelijks meer thuis. Als ik om tien uur thuis moest zijn, was ik er om tien uur en niet een minuut eerder. Ik ging confrontaties uit de weg. Dat doe ik trouwens nog steeds. Ik vluchtte gewoon, naar de shop, ik ging veel blowen.'

'Ik deed de havo in Harderwijk. In de derde bleef ik zitten en in de vierde ook. Ik had het makkelijk kunnen halen, maar ik deed geen flikker. Ik werd van school getrapt en ging aan het werk in een houtbewerkingsbedrijf, maar daar kreeg ik zo'n spijt van dat ik op mijn 18de in Zwolle sociaal juridische dienstverlening ben gaan studeren, een mbo-opleiding, die heb ik afgemaakt. Ik woonde op een kamertje in Zwolle en heb nog een jaar cultureel maatschappelijke vorming gedaan, omdat ik iets wilde met muziek en met jongeren. Ik rapte al een beetje, op de middelbare school had ik een hiphopgroepje. Toen ik Sticks ontmoette, besloten we te stoppen met onze studies en verder te gaan met hiphop.'

Foto Jolijn Snijders

Wat maakt jullie een goed duo?

'We zijn verschillend qua karakter. Vooral in het verleden was ik iets socialer dan hij. Niet dat Sticks asociaal was, helemaal niet, maar ik ben extravert, hij is gereserveerder. Ik ging in de stad met iedereen op de foto, omdat ik uitstraalde dat je dat mij makkelijk kon vragen. Toen we serieus met muziek bezig gingen, heeft Sticks bewust afstand genomen van de jongens op de straat, heel slim uiteraard, en ik ben juist met hen gaan optrekken. Hij was destijds al verstandiger dan ik. Ik leefde van dag tot dag.


'Ik denk dat we elkaar goed aanvullen. En we zijn aan elkaar gewaagd. Ik heb ook een tijd zonder Sticks gewerkt en mijn eigen platen gemaakt. Ik kon alles zelf bedenken, dat was leuk, maar ik had niemand om tegenop te boksen en vertelde alleen mijn eigen verhaal: dodelijk saai. Samen hebben wij gezonde competitie. Ik haal het beste uit mezelf als ik met Sticks schrijf.'

De hiphopwereld is sinds jullie begonnen veranderd. Hoe kijk je naar de jonge rappers van dit moment en hun grote commerciële successen?

'Ik ben blij voor ze en ik ben blij met het hiphopklimaat. Grote radiozenders kunnen er niet meer omheen. Dat hadden we vijftien jaar geleden nooit kunnen dromen. Ik heb veel respect voor Ronnie Flex, die alles zelf doet. En Lil'Kleine, daar kan je misschien raptechnisch wat op aan te merken hebben, maar ik vind het wel heel tof hoe hij track na track eruit poept en maar nummer -1-hits blijft scoren. Ik kan me alleen moeilijk vinden in de teksten van die jonge gasten. Money maken, bitches, Louis Vuitton, het is vermakelijk, maar ik weet zeker dat Sticks en ik, al zouden we nu 20 zijn, nooit over zulke dingen zouden rappen.'

Kun je oud worden in de hiphop?

'Wat dat betreft zijn wij een van de pioniers. We horen bij de eersten die oud worden in dit vak. Zo lang het kan, ik me er goed bij voel en mezelf blijf verrassen, zal ik niet stoppen.'

Vanaf wanneer konden jullie van de muziek leven?

'Aan het begin van onze muziekcarrière hadden we een bijbaantje als interieurverzorger. Zo konden we rondkomen. Bij onze tweede plaat Vloeistof konden we er net van leven. Bij de derde plaat Eigen Wereld konden we er echt goed van leven. Ik wist nooit precies wat er op mijn rekening stond, en ik gaf echt veel uit. Samen uit eten, dure shit halen, ik weet niet van hoeveel mensen ik nog geld krijg, maar ik gaf er geen reet om. Zo lang ik kon blijven pinnen, vond ik het best.'

Foto Jolijn snijders

Hoe beleefde je dat grote succes?

'Ik heb het wel beleefd, natuurlijk, maar het idiote is dat ik er haast niks meer van weet. Het was achteraf ook zo'n bizarre tijd. Van 2001 tot 2012 traden we bijna elke week op, ook als er geen nieuw album was, en die shows waren vrijwel altijd uitverkocht. Mensen gingen helemaal los. En het ging gepaard met een hoop drank en drugs. Na de show ging de fles mee in de auto. We hadden een vaste chauffeur met één regel: niet de chauffeur aanraken. Verder mocht alles.'

Op IZM verwijs je vrij expliciet naar drank en drugs, als je het hebt over 'een fles wodka per dag' en je 'Wim Kieft-leventje dat vies tegenviel'.

'Dat realiseerde ik me pas goed toen journalisten erover begonnen. In eerdere platen zitten ook wel verwijzingen, maar meer verstopt. Nu zeg ik het gewoon.'

Wanneer had je het idee dat je drank- en drugsgebruik problematisch werd?

'Ik was 24, ik liep 's nachts alleen op straat en er zat een helikopter achter me aan met zoeklichten. Ik kwam twee jongens tegen en ik zei tegen ze, terwijl ik in de lucht wees: moet je kijken! Maar zij zagen niks. En ik zei: dat maakt ook niet uit, want ze zitten niet achter jullie aan, ze zoeken mij. Ik pakte mijn telefoon, maar dacht meteen: ik kan niemand bellen, want ik word natuurlijk afgeluisterd. Om 7 uur 's ochtends kwam ik thuis, bang en in paniek, en heb ik mijn moeder gebeld. Ook al raar, want ik praatte over dat soort dingen eigenlijk nooit met mijn moeder. Ze zei: je moet hulp gaan zoeken. Dat heb ik gedaan. Volgens de kliniek zat ik tegen een psychose aan.'

Het is het begin van een jarenlange worsteling om van zijn harddrugsverslaving af te komen. 'Ik hield van uppers, hou het daar maar op. Snuifgerei vond ik lekker. Er waren periodes dat ik makkelijk 10 gram per week gebruikte. Zonder drugs kon ik niet functioneren. Ik deed er geen vlieg mee kwaad, was in de omgang een relaxte kerel, maar ik ging stiekem gedrag vertonen, en dat was vooral in relaties moeilijk. Ik nam het overal, te pas en te onpas. Ook als ik bij andere mensen thuis was. Dat heb ik echt goed geleerd van mijn verslaving, stiekem doen.'

Uiteindelijk belandt Rico drie keer in een kliniek om af te kicken. 'De eerste keer werd ik herkend: ben jij niet die van Opgezwolle? Ik kon wel door de grond zakken. Ik was bang dat heel Zwolle het zou weten.'

Als iemand eerder had gezien dat hij adhd had, had dat een hoop gescheeld, denkt hij. 'Ik kreeg geen medicijnen, terwijl ik nu weet dat dat had kunnen helpen. Mijn drugsgebruik was deels een soort zelfmedicatie, want wie adhd heeft, wordt rustig van uppers. Ik kon er ook op slapen, heel ongebruikelijk. Na mijn derde detox zei een psychiater: ik zie het meteen aan hoe je doet en praat, jij hebt adhd. Van hem kreeg ik medicijnen voor adhd, en dat was het begin van het herstel. Ik slik ze nu elke dag. De medicatie houdt me rustig en houdt me van de troep af.'

Achteraf denkt Rico dat het slecht met hem had kunnen aflopen. 'Dat is het rare, ik kon er eigenlijk gewoon op leven. Ik deed alles: muziek maken, workshops geven, teksten schrijven, sporten. Er was ogenschijnlijk niet veel aan de hand, behalve dat ik er wel slecht kon uitzien, met van die ingevallen wangetjes. Maar ondertussen was het zo erg dat mijn dealer zich zorgen maakte over mijn gebruik.'

'Mijn vorige relatie is er door stukgelopen en ik moest mijn huis verkopen, waardoor ik met een restschuld van 30 duizend euro bleef zitten. Afgelopen december heb ik alles afbetaald. Ik heb me voorgenomen nooit meer een huis te kopen en voorlopig ook niet te gaan samenwonen. Ik vind dat Nienke en ik het nu op een heel gezonde manier doen, met onze twee appartementen.'

Gebruikte je toen je Nienke ontmoette?

'Ja. Zij weet alles. Een mooi moment met haar was toen ik voor de laatste keer in de crisisopvang zat. Het was Oud en Nieuw, en ik ben een grote vuurwerkfanaat. Elk jaar koop ik voor veel te veel geld vuurwerk, maar dat mocht daar natuurlijk niet. Ze belde op 1 januari en zei: 'Kijk uit het raam!' Daar stond ze, met twee vriendinnen, voor de kliniek in Zutphen vuurpijlen af te steken. En ik keek uit het raam... nu word ik gewoon emo, joh. Dat was echt heel bijzonder. Zij weet wie ik ben, in de basis, ze weet dat ik mijn problemen heb. En dat kan ik nu zelf ook erkennen.'

Sticks zei: op een gegeven moment nam Rico zijn telefoon niet meer op, en toen ben ik maar gestopt met bellen. Wat deed je op zo'n moment?

'Dan was ik aan het gebruiken. De telefoon gaat, ik zag op het scherm wie er belde. Maar wie het ook was, ik nam niet op. En vervolgens was ik vijf uur bezig met het idee dat ik eigenlijk zou moeten terugbellen. Dan banjerde ik alleen maar door het huis. Kut, ik moet zo bellen, oké, ik neem er nog één, en dán ga ik bellen. Ik ben zo blij dat ik dat niet meer heb.'

Nu 'sta je fris op met een kop thee met honing', rap je op IZM.

'Ik ben helemaal clean. Ik gebruik alleen koffie en shag. Dat had ik vijf jaar geleden niet kunnen dromen, ik was zo afhankelijk. De hulpverleners dachten dat ik altijd zou blijven gebruiken, daarom ben ik nog steeds onder behandeling, bij een kliniek met de zware gebruikers van Zwolle. Verslaving is echt een ziekte. De meeste mensen daar stoppen niet meer. Ze mogen op hun kamertje spuiten, slikken, snuiven, zuipen. Ik heb daar een coach, een verslavingsarts, een psychiater en een psycholoog. Mijn coach zegt: jij hebt een vriendin, een kind, een woning, een mooie auto, een goede baan, mensen zijn dol op je muziek, je hebt alles wat je hartje begeert, jij hebt echt alle redenen om niet meer te beginnen.'

Toch ging het twee jaar geleden weer geleidelijk de verkeerde kant op, niet met harddrugs, maar met alcohol. Rico: 'Ik ben gaan zuipen. Ik bedoel, ik dronk al wel, maar ben toen echt gaan zuipen. En op het hoogtepunt was dat een liter wodka per dag, gemixt in een spa-flesje met seven-up, zodat het leek alsof ik water dronk. En ik zeg het niet om stoer te doen, maar ik werd niet dronken. Ik ben er zelf mee gestopt, met moeite. Ik heb een tijdje een medicijn geslikt. Als je daar alcohol bij neemt, word je knetterziek. Dat is nu een half jaar geleden, en het gaat met vallen en opstaan. Ik zeg niet dat ik nooit meer ga drinken, maar ik drink nu niet.'

Sticks vertelde dat jullie deze plaat helemaal nuchter hebben gemaakt, maar dat Kubus en hij de laatste dagen in de studio aan het bier gingen om te vieren dat de plaat bijna af was. Was dat moeilijk voor jou?

'Wat is het toch een discrete jongen. Hij heeft niet alles verteld, want tijdens die dagen had ik een uitglijder en dronk ik stiekem weer. Ze roken het aan me. En mijn vriendin ook. Maar ik ontkende. Ik at veertig smintjes per dag, daar raakte ik enorm van aan de schijt. Dat liegen, dat ontkennen dat je hebt gedronken, dat is het pijnlijkste. Daar heb ik mijn vrienden en mijn vriendin veel verdriet mee gedaan. Ik dronk trouwens nooit waar Mack bij was. Ik ben nu een jaar gestopt met drinken, op die paar uitglijders na. De afgelopen vier maanden heb ik geen druppel gedronken. Het zou niet nodig moeten zijn, dat je pas wakker wordt geschud als je een kindje krijgt. Maar in mijn geval is het wel zo gegaan.'

Tijdens het aquascapen zit Mack tegenwoordig vaak naast Rico als hij, met schaartje en pincet, in volle concentratie zijn waterplanten bijwerkt. 'Mijn vader had ook een aquarium. Ik zou deze hobby graag aan mijn zoontje willen doorgeven.'

Rico en Sticks toeren vanaf 6 oktober met IZM langs de clubs. Voor alle concertdata: topbillin.nl/artists/rico-sticks

Foto Jolijn Snijders
Meer over