'Zizek is geestig. Ik wil hem niet stoppen'

Harpo Marx staat voor de blinde impulsen van de mens: de Sloveense filosoof Slavoj Zizek duidt de filmhistorie op z'n freudiaans....

'Op de set zeiden de anderen vaak tegen me: Sophie, je moet hem nutegenhouden, hij praat en praat en hij houdt nooit meer op.' Maar ik wildehem niet stoppen. Dat is het ruwe materiaal en later tijdens de montagekunnen we altijd nog op zoek gaan naar een balans. Ik laat hem altijd losgaan.'

Voor haar driedelige documentaire The Pervert's Guide to Cinema werktede Britse regisseur Sophie Fiennes (1967) samen met de Sloveen SlavojZizek, een filosoof die zijn theorieën bij voorkeur ondersteunt metvoorbeelden uit films en populaire cultuur. De filmtrilogie werdgrotendeels opgenomen in Rotterdam, waar zaterdagmiddag de eerste tweedelen in première gingen.

In de driedelige documentaire legt Zizek met manisch fanatismeFreudiaanse theorieën over verlangen, seks en fantasie uit aan de hand vande filmgeschiedenis. Klassiekers als The Great Dictator en The Red Shoeskomen in hoog tempo voorbij. Harpo, de altijd zwijgende Marx-brother, staatbij Zizek voor de blinde impulsen van de mens; de verschijning vanbloeddorstige vogels in The Birds brengt hij in verband met de bezitterigemoeder in Hitchcocks horrorfilm. Voor elk facet van de menselijke psycheweet Zizek een illustratief filmfragment te vinden, en elke filmscènevormt weer de aanleiding voor nieuwe gedachtensprongen en associaties.

Fiennes, de zus van de acteurs Ralph en Joseph Fiennes, kwam eerst inaanraking met Zizeks essays over religie. Ze nam contact met hem op toenze zijn werk over films leerde kennen, waaronder de boeken Enjoy YourSymptom! en Everything You Always Wanted to Know About Lacan (But WereAfraid to Ask Hitchcock).

Fiennes: 'De opbouw van The Pervert's Guide is in een geleidelijkesamenwerking tussen Zizek en mij ontstaan. Ik verzamelde passages uit zijnwerk die bruikbaar leken, waarna Zizek me uitnodigde langs te komen inIllinois waar hij op dat moment les gaf. Hij had al zijn boeken enartikelen bij zich op zijn computer en knipte en plakte daaruit mogelijkeversies voor het scenario. Ik houd daarvan: in zijn enthousiasme kan hijheel vrij met zijn eigen teksten omgaan.'

Opmerkelijk en hilarisch is de manier waarop Zizek in de film deeluitmaakt van de scènes die hij interpreteert. Hij vertelt zijn verhaalvanuit de kelder waar Norman Bates, de moordenaar uit Hitchcocks Psycho,zijn moeder verborgen hield. Als in een fragment uit The Matrix dehoofdpersoon de keuze wordt geboden tussen twee pillen, waarvan de een alleillusies zal doen verdwijnen en de ander ze in stand zal laten, zit daaropeens Zizek: 'Ik eis een derde pil!' Het was het idee van Fiennes om hemin de filmscènes te plaatsen. 'Maar Zizek ging er direct in mee. Hij isgeestig, charismatisch en past zich razendsnel aan. Terwijl ik de filmmonteerde verbaasde ik me er telkens weer over hoe hij elke scène zo wistte beschrijven dat de filmbeelden waarover hij sprak, automatisch op hunplaats vielen.

'Hij is daarin als een muzikant. Op dit moment werk ik ook aan een filmover Grace Jones. Ik heb heel vaak het gevoel dat het de perfectecombinatie is: Slavoj en Grace. Nu zit ik vaak in een opnamestudio en hoormuzikanten nieuwe dingen uitproberen, een idee van een ander oppikken enermee verder gaan. Dat is precies wat Zizek doet. Hij is een deejay die zozijn eigen ritme vindt, zijn eigen riff.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.