Review

Wij waren hier eerst is geestig en soms sarcastisch

Boek (non-fictie) - Wij waren hier eerst

Een geestig en soms sarcastisch rapport voor de mensheid, dat is het dierenboek van Joukje Akveld. Zonder al te veel zwartgalligheid. De cheeta dendert met zijn 'powerklauwen' over de pagina's.

Over domheid wordt te weinig geschreven. Over dieren des te meer. De meeste kinderboekenschrijvers bezingen de aangeboren dierenliefde van kinderen vanachter hun bureau. Maar wat als gangbare kennis niet genoeg is en er door onze aanwezigheid dingen misgaan die bijna niet meer te herstellen zijn?

Journalist en schrijver Joukje Akveld liftte vorig jaar mee op een vrachtschip naar Zuid-Afrika en trok vier maanden met een huurauto langs opvangplekken voor wilde dieren. Ze schreef er een aanstekelijk boek over: Wij waren hier eerst. Het werd een geestig en soms sarcastisch overgangsrapport voor de mensheid. Positieve uitzonderingen daargelaten: onvoldoende, dat laat zich raden.

Joukje Akveld, Wij waren hier eerst (****), non-fictie.
Met tekeningen van Piet Grobler.
Gottmer; 224 pagina's; euro 24,99.
Vanaf 10 jaar

Eigen ruimte

Die ontmaskeringsdrift is niet nieuw. Twee jaar geleden vertelde ze al het ontnuchterende, tot nu toe nauwelijks bekende verhaal over het Duitse bombardement op de Rotterdamse dierentuin in Een aap op de wc (Hoogland & Van Klaveren, bekroond met een Zilveren Griffel). Ze voegde zich met dat boek in het kleine maar veelbesproken kringetje van schrijvers van literaire non-fictie, zoals Jan Paul Schutten (Het raadsel van alles wat leeft, Gottmer) en Bibi Dumon Tak (Het Koeienboek, Querido). Auteurs die niet blijven hangen in het bezingen van de schoonheid en aaibaarheid van dieren, maar ze opzoeken in hun eigen ruimte.

En dat is nu net waar het misgaat: die eigen ruimte is er nauwelijks. Bijvoorbeeld: zijn er nu te veel of te weinig olifanten? Wereldwijd zijn er te weinig, zou je zeggen. Maar in Zuid-Afrikaanse wildparken zijn er te veel. Ze vreten alles kaal en gaan zich als het groen op is en de droogte toeslaat agressief gedragen. Het adres van het neushoornreservaat waar Akveld op bezoek gaat, wordt angstvallig geheimgehouden. Want neushoornstropers werken tegenwoordig met heel wat geavanceerder wapentuig dan de gemiddelde terrorist.

Is dit mens-onvriendelijke boek een zwartgallig boek? Meestal niet, gelukkig. Waar de liefde de overhand heeft, dansen Akvelds zinnen. De cheeta met zijn 'powerklauwen' dendert over de pagina's. Loopt daar ergens een impala niet op te letten? Da's dan jammer voor die impala. De aanstekelijk geschreven passage over hoe de kritische en solitaire cheeta zich in gevangenschap voortplant in 'het liefdeslaantje' - de heren paraderen voorbij, de dames kiezen - is er een die je bijblijft. De lelijke woestijnhond, de tasjes-dievende baviaan, de giftige slang: als Akveld met ze klaar is, probeer dan maar eens niet van ze te houden.

Observatievermogen

Soms voert de verontwaardiging even de boventoon. Dat zijn de mindere momenten in het boek. Het hoofdstuk over de leeuw overtuigt niet. Vreselijk natuurlijk, dat leeuwen speciaal worden gefokt voor de jacht. Maar voor gesprekken met de makers van een documentaire hierover en beschrijving van scènes uit die film had ze niet naar Afrika gehoeven. Onprettig lezen de lange monologen van de activisten.

Daar mist Akveld het observatievermogen dat de andere hoofdstukken zo sterk maakt. Zoals in het boottochtje met onnozele toeristen op zoek naar nijlpaarden. Nijlpaarden zijn de meest gevaarlijke, chagrijnige en onvoorspelbare dieren van Afrika, vertelt de gids. Tegen de tijd dat de eerste hippo zich aandient, is het reisgezelschap in het bootje zo benauwd geworden, dat het liever terug naar de kant wil.

Of het verhaal van de vier vrouwelijke vrijwilligers in het luipaardcentrum. Onder leiding van de knorrige Cathy vervangen ze twee weken lang om vijf uur 's morgens de batterijen van de verborgen camera's in het wildpark. Tijdens het eerste ritje maakt ze meteen duidelijk dat de kans dat ze een luipaard gaan zien nihil is: acht maanden geleden voor het laatst gebeurd. En nu aan het werk! Als haar collega Stuart het in het krappe hutje aanlegt met een van de vrijwilligers, is de ongemakkelijkheid voelbaar.

Nee, het kan hier en daar wel wat minder met dat activisme. Akveld is naar Afrika gegaan om verhalen te horen van helpers en redders, maar is juist als schrijver van reisverhalen geslaagd. Door die ironische ondertoon werd Wij waren hier eerst meer dan een requiem: een boek dat je echt helpt om anders naar dieren te kijken. In plaats van 'Pas op: big five' zouden er bordjes moeten zijn met 'Pas op: mensen!' Dat zou wel zo eerlijk zijn.

Meer over