'Werk Jennifer Tee geeft beeld aan reis van de mens'

De wandinstallatie van Jennifer Tee vergaat binnen een half jaar

Jennifer Tee maakt een 18 meter lange wandinstallatie die vanaf 2018 te zien is in de metrohal van Amsterdam CS. Het origineel, van tulpenblaadjes, is nu te zien in het Rijks.

Jennifer Tee voor haar installatie van tulpenblaadjes in het Rijksmuseum. Foto Els Zweerink

Het is het monumentaalste kunstwerk dat een Nederlandse kunstenaar in het Rijksmuseum heeft gemaakt sinds de heropening in 2013 - én het vergaat binnen een half jaar. Vanaf komende donderdag toont kunstenaar Jennifer Tee in het museum haar 18 meter lange installatie, die bestaat uit honderdduizend gedroogde tulpenblaadjes. Ze blijven nog maar kort goed; deze kunst is zo efemeer dat het werk vermoedelijk voor de zomer al niet meer bestaat.

De blaadjes vormen het originele ontwerp van een wandkunstwerk dat volgend jaar in de grote metrohal van het Centraal Station Amsterdam komt te hangen. Dat wordt een fotografische weergave. Nu kunnen we nog kijken naar de echte Deep Purple Rock (een donkerpaarse tulp waarvan 2,19 vierkante meter aan blaadjes in het werk zit), de Divine (donkerrood, 5,75 vierkante meter blaadjes) of de Timeless (roze-geel, 1,78 vierkante meter), die al een kléin beetje verbleekt is naar roze-wit.

'Het is zonder twijfel het kwetsbaarste materiaal dat we ooit hebben tentoongesteld', zegt directeur Taco Dibbits. En dat maakt het ook zo bijzonder, vindt hij. Want het kunstwerk is geïnspireerd op Palepai, Zuid-Sumatraanse kleden met afbeeldingen van het 'schip van de zielen', over de passage naar het dodenrijk: 'Aan de ene kant gaat het werk over eeuwigheid, aan de andere kant is het ongelooflijk tijdelijk.' In het museum van de Gouden Eeuw hangt even een gigantische memento mori: gedenk te sterven, want het leven is vergankelijk.

Detailopname van het werk van Jennifer Tee. Foto Els Zweerink

Respect

Terwijl het 3,60 meter hoge 'kleed' straks op grondhoogte in het station hangt, is het nu, als een monumentaal fries in een tempel, boven aan de muur geplaatst bij de ingang van de Philipsvleugel. 'Dat was de enige plek waar het goed paste', zegt Dibbits, maar het voegt ook iets toe: 'Het verheft het werk en wekt respect op.' Het hangt bovendien boven een trap, waardoor je het gevoel hebt dat je er naartoe opstijgt: bovenaan staat de bezoeker ineens oog in oog met de ultrakwetsbare blaadjes (ja, er wordt een extra suppoost ingezet). Zo is het ook een plek van passage, vergelijkbaar met straks.

Tijdens het installeren met behulp van een vijf etages hoge steiger voeren de drie mannen van de technische dienst een dans van voorzichtigheid uit. Steeds geeft de een de ander achterwaarts tussen duimen en wijsvingers een van de zestig grote ontwerpvellen aan, omhoog, om ze daarna precies aansluitend vast te pinnen met uit Frankrijk gehaalde punaises met transparante kopjes. Soms dwarrelt er een minuscuul stukje bloemblad naar beneden.

Het hoort er allemaal bij

Afgelopen vrijdag meldde de Volkskrant dat het Rijksmuseum in 2020 een tentoonstelling over slavernij maakt. Het kenmerkt de visie van directeur Taco Dibbits, die zich onderscheidt van vorige directeuren door een bredere en eerlijker blik op de Nederlandse geschiedenis. Inclusie en meerstemmigheid speelden al een rol bij veel tentoonstellingen in de kleinere musea, zoals het Tropenmuseum en het Amsterdam Museum, nu volgt ook het Rijks. De tentoonstelling Goede Hoop, over Zuid-Afrika, en Jennifer Tee's wandkunstwerk, zijn daar de eerste uitingen van.

Steeds iets te ontdekken

Met de kunstenaar sta ik op de hoogste etage het patroon van driehoekjes, mensfiguren en vogels te bekijken, terwijl onder ons uiterst zorgvuldig getimmerd wordt; een actie waar desalniettemin de hele steiger van schudt zodat wij, 60 centimeter onder de dakrand, manmoedig onze hoogtevrees in toom houden.

Tee wijst op de verschillende soorten tulpen - ze werkte met zo'n dertig kwekerijen en Hortus Bulborum, en onderzocht een jaar lang welke soorten het meest kleurvast waren - om te laten zien hoe de sprankelende kleuren de vormen ondersteunen: de rode tulp Rembrandt Mabel heeft bijvoorbeeld een vleesachtige aderstructuur, die ze inzette voor sommige figuren op het kleed, terwijl de vogels gemaakt zijn van de Rembrandt Helmer, een tulp waarvan het blad een verenstructuur heeft. De legrichting telt ook, soms met de punten zichtbaar en soms met de ronde zijde: in het 'water' onder het schip zie je daardoor golven ontstaan. 'Sommige reizigers lopen er één keer langs, anderen zullen het straks dagelijks zien', zegt Tee, 'Er moet steeds iets te ontdekken blijven.'

Detailopname van het werk van Jennifer Tee. Foto Els Zweerink

Actuele associatie

Tee baseerde zich op het thema migratie vanwege de plek: Amsterdam was en is een vertrekpunt naar de hele wereld. Door haar eigen achtergrond kwam ze uit bij Indonesië, waar haar vader is geboren. De tulpen koos ze vanwege de structuren en 'omdat het een icoon van Nederland is dat juist niet uit Nederland afkomstig is'. Maar ook hier is een hoogstpersoonlijke link: haar grootvader van moeders zijde had een handel in tulpenbollen. De Nederlandse handel en de koloniale geschiedenis zitten in haar leven besloten en raken hier de collectie van het Rijksmuseum.

Het was een belangrijke reden Tee haar uit te nodigen, zegt Dibbits: 'Onze collectie vertelt de geschiedenis van Nederland, die verbonden is met vele andere landen. Op mooie en minder mooie manieren, dat hoort er bij en moet allemaal getoond worden.' Jennifer Tee geeft een oude spirituele traditie van de Sumatraanse kleden een hedendaagse iconografie, zegt hij: 'Ze geeft beeld aan de reis van de mens.' Er zitten zelfs vormen van de nieuwe metro in en de stevens doen denken aan de sikkelvormige grachtengordel van de hoofdstad.

Dat het schip met mensen ook een actuele associatie zal oproepen bij kijkers, is Tee niet ontgaan: 'Toen ik dit ontwerp vier jaar geleden bedacht, waren de migratiestromen in de wereld nog niet zo overweldigend, maar nu dringt dat beeld zich misschien ook op, begrijpelijk. Het gaat over transitie.' En kwetsbaarheid.

Jennifer Tee: 17/2 t/m 21/5 in het Rijksmuseum Amsterdam

Jennifer Tee

1973 geboren in Arnhem

1995-2001 St. Joostacademie Breda, Rietveldacademie Amsterdam, Sandberg Instituut Amsterdam, Rijksakademie Amsterdam

1999 eerste solotentoonstelling in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam

2004 deelname aan Sao Paolo Biënnale Brazilië

2006 deelname Gwanju Biënnale Zuid-Korea

2012 deelname aan tentoonstelling Beyond Imagination in Stedelijk Museum Amsterdam

2016 solotentoonstelling in Cobra Museum Amstelveen en deelname aan Manifesta Zürich

Tee is getrouwd met auteur Huan Hsu en heeft een dochter.

Op 5/3 wijdt AVRO Close Up een aflevering aan Jennifer Tee: NPO2, 19.15 uur Jennifer Tee

Meer over