INTERVIEW

'We zijn twee mannen die lesbische vrouwen spelen'

Acteur Louis van Beek over de voorstelling Soeur Sourire

Acteur Louis van Beek maakte een voorstelling over het onbekende, in en in tragische leven van cultzangeres Soeur Sourire, de zingende non. Wat precies ging er mis? Te zien op het Zeeland Nazomerfestival.

Louis van Beek als Jeannine Deackers, oftewel Soeur Sourire. Beeld Adriaan van der Ploeg

De suggestie kwam vijf jaar geleden van impresario Diederik Hummelinck: of acteur Louis van Beek zich wilde verdiepen in het leven van Jeannine Deckers, beter bekend als Soeur Sourire, de zingende non die in 1963 de wereld veroverde met de suikerzoete relihit Dominique.

Dominique, nique nique

S'en allait tout simplement

Routier, pauvre et chantant

Vier weken stond ze bovenaan de Amerikaanse hitlijsten, vóór de Beatles en Elvis Presley. Er kwam een Hollywoodfilm van, The Singing Nun, met Debbie Reynolds in de hoofdrol. Deckers schoof aan bij talkshowhost Ed Sullivan, het leek erop dat ze een Heel Grote Ster zou worden.

Léék.

Twintig jaar later pleegde ze zelfmoord, samen met haar vriendin Annie.

Bitterheid en droefenis

Dat Hummelinck de vraag aan Van Beek stelde, was niet zo vreemd. De acteur was net in de huid van Mathilde Willink gekropen, de extravagante muze van schilder Carel Willink - ook een tragisch leven dat eindigde met zelfmoord. Van Beek wist niet veel van Soeur Sourire. Hij kon het refrein van Dominique meeneuriën en hij had een plaat uit 1986, van zijn jeugdhelden Theo en Thea, waarop een bewerking van de hit stond: Ik ben Ans en ik ben Bea.

Na het zien van een oude documentaire van Constant Meijers over Soeur Sourire voelde hij meteen: ik wil gaan schrijven. 'Dat klooster, die wereldhit, en dan zo in de knoop zijn met jezelf. Dat is natuurlijk een fantastisch verhaal om te vertellen.' Niet veel later stond de eerste zin van de voorstelling op papier, de laatste zin uit Deckers' afscheidsbrief. 'Ik omhels u. Ik omhels u in bitterheid en droefenis.'

Louis van Beek zit in de Grote Kerk in Goes. Buiten is het kermis en vliegt de spectaculaire Booster Maxxx met een snelheid van 110 kilometer per uur langs de gebrandschilderde ramen. Binnen wordt een soundcheck gedaan. Nog een week, dan gaat Soeur Sourire of: Leven en dood van Gods eendagsvlieg in première op het Zeeland Nazomerfestival. Van Beek speelt het samen met de Belgische acteur David Cantens, met wie hij ook Mathilde maakte. Geen travestie dit keer: 'We zijn twee mannen die lesbische vrouwen spelen. Op de laatste avond, voor hun zelfmoord, vertellen ze nog één keer hun verhaal.'

De Belgische acteur David Cantens. Beeld belga

Hang naar erkenning

Jeannine Deckers (Laken, 1933) werd geboren in een bakkersgezin. Afwezige vader, dominante moeder die altijd schreeuwde, niet van haar hield, haar dagboeken las. Een laatbloeier was ze, in de war over haar seksuele voorkeuren en zoekend naar een doel in het leven. Op haar 26ste trad ze dan maar toe in het dominicaner klooster Fichermont bij Waterloo. Ze wilde missiezuster worden.

Op een dag komt in het klooster een cameraploeg langs. Jeannine zit in de tuin, liedjes zingend, ze begeleidt zichzelf op de gitaar. De uitzending wordt gezien door de platenmaatschappij van Philips en ze besluiten een plaat met haar op te nemen. Jeannine krijgt een naam, Soeur Sourire, ze tekent een contract: al het geld dat ze met de plaat zal verdienen, gaat naar het klooster. Weet ze dan nog niet; ze heeft de kleine letters niet gelezen.

Van Beek: 'Ze krijgt een hit. Is zelf een hit. Eindelijk: ze mag er zijn. Dat is iets wat me altijd raakt, wat me ook aansprak bij Mathilde. Die hang naar erkenning. Naar waardering. Kijk naar mij! Ik ben er!'

Gesterkt door het succes treedt Jeannine in 1967 uit het klooster en wordt lekenzuster. Ze wil Gods woord verspreiden onder een jong publiek, met aansprekende liedjes. Haar artiestennaam verandert ze in Luc Dominique. In Leuven komt ze Annie Pecher tegen, elf jaar jonger dan zij, ze hebben elkaar jaren daarvoor leren kennen bij de scouting. Ze gaan samenwonen, de tweede feministische golf komt eraan, Luc Dominique zingt over vrouwen aan de pil, maar het publiek denkt: het zal wel. Zonder habijt is Jeannine Deckers haar unique selling point kwijt.

Naastenliefde

Het was herkenning in combinatie met onderdrukte woede die bij Louis van Beek het vuur aanwakkerden voor deze voorstelling. Hij komt zelf uit een katholiek nest. Zijn vader zong in het koor, elke zondag zat het gezin Van Beek keurig in de kerk. Aan zijn moeders kant hadden vier van de acht kinderen in het klooster gezeten: een oom en drie tantes. 'Die zijn alle drie uitgetreden en lesbisch geworden. Toen ik de foto's van Soeur Sourire met haar vriendin bekeek - een ietsje stevig, klassiek lesbisch stel - was het net alsof ik mijn eigen familie zag.'

Zijn woede gold de manier waarop de katholieke kerk de handen van Deckers aftrok toen het met haar bergafwaarts ging. 'Zo ga je niet om met mensen als naastenliefde je ding is.' In de voorstelling laat hij Jeannine zeggen: 'Ik moest belasting betalen op inkomsten die naar het klooster waren gegaan en waarvan ik nooit een frank had gezien. Woedend was ik op Fichermont. Al mijn miljoenen, verdampt. In missieprojecten gepompt. En er zal ook wel een diamanten bisschopsring van zijn aangeschaft. Of twee.'

Hij twijfelt even of hij het zal zeggen, omdat het eigenlijk niets met het verhaal van Jeannine Deckers te maken heeft. 'Oorspronkelijk zou de voorstelling in première gaan in de katholieke kerk in Goes. De net aangestelde pastoor, echt het cliché van een Limburgse pater, wilde het stuk lezen, en hij zei in de tien minuten dat het locatiebezoek duurde al zulke vreselijke dingen.' Handenwrijvend: 'We kennen natuurlijk allemaal het standpunt over zelfmoord van de katholieke kerk.' En over de homoseksualiteit zei hij: 'U gaat toch geen gedoe maken? We hebben de laatste tijd al zo veel gedoe.' Dan denk ik: noem je systematisch misbruik van kinderen gedoe?'

Eendagsvlieg

Van Beek liet Deckers' dagboeken uit het Frans vertalen. Daarin kondigt haar neergang zich op alle fronten aan. Haar geloof zit haar liefde voor Annie dwars. Depressies volgen elkaar in snel tempo op. Ze maakt nog platen, maar niemand koopt ze. De belastingdienst vordert bij haar een half miljoen frank, op de inkomsten die naar het klooster zijn gegaan. Huurachterstand, vorderingen, beslaglegging, deurwaarders. Ze schrijft de koning een brief met het verzoek om kwijtschelding van de schuld.

Van Beek zegt: 'Opgeheven vingers, daar ben ik allergisch voor. Maar als publiek zul je straks toch denken: die kerk had voor haar moeten blijven zorgen. Ze hadden kunnen zeggen: als jij zo veel schade hebt door je schulden, delen we de zorgen.'

Of het haar had gered? Hij weet het niet. 'Haar hele leven was natuurlijk een aaneenschakeling van dingen die niet lukten. Jeannine wilde heel graag bijzonder zijn, ze was ervan overtuigd dat ze iets te melden had. Maar ze moet tot de conclusie komen dat ze een eendagsvlieg is geweest.'

Cognac en slaappillen

Hij haalt de clip aan die in 1982 werd gemaakt van de discoversie van Dominique. Soeur Sourire in rode coltrui, lopend door de ruïnes van een kerk, een ijle stem boven een lelijke computerdreun. 'Het is van een grote treurigheid, maar prachtig materiaal om in een voorstelling te gebruiken. Jeannine heeft nog een tour langs Belgische discotheken gemaakt. Het had camp kunnen zijn, als het toen opnieuw een hit was geworden.'

Op 28 maart 1985 liggen Jeannine en Annie samen op bed. Met cognac en slaappillen komt er een einde aan hun leven. Om hen heen staan alle meubels ingepakt, met etiketten erop met de namen van de mensen aan wie ze hun spullen nalaten. Drie dagen na hun dood komt hun afscheidsbrief bij hun advocaat aan.

Tijdens het repetitieproces hebben ze over deze scène het meest gepraat. 'Hoe zwart, hoe naar moet het zijn als je zo'n stap neemt? Wat hebben ze nog tegen elkaar gezegd?' In de slotscène van de voorstelling is het Annie die als eerste sterft. 'En dan realiseert Jeannine zich: daar gaat ze.' Er zijn momenten geweest dat hij tegen zijn personage had willen roepen: kom op, ze staat naast je, hou van haar! 'En zo', zegt Van Beek, 'is een voorstelling die gaat over Soeur Sourire een universeel verhaal geworden. Over de liefde binnen handbereik hebben, maar hem niet pakken.'

Soeur Sourire door Theater Zeelandia, vanaf 26/8 op het Zeeland Nazomerfestival. Daarna tournee.

Jeannine Deckers. Beeld KIPPA

Reli-Grammy

In 1964 won Soeur Sourire met Dominique een Grammy Award voor Best Gospel or other Religious Recording. Ze was in hetzelfde jaar, samen met Peggy Lee en Miriam Makeba, genomineerd in de categorie Best Female Pop Vocal performance. Die prijs ging uiteindelijk naar Barbra Streisand voor haar debuutalbum The Barbra Streisand Album.

Ook te zien op het Zeeland Nazomerfestival

Voor de vijftiende keer vindt op diverse locaties in Zeeland het Zeeland Nazomerfestival plaats (ZNF), tot en met 5/9. Volkskrant-recensent Hein Janssen geeft drie aanbevelingen.

Saul
In de voormalige industriële lasloods in Vlissingen speelt acteur Dirk Roofthooft de Bijbelse koning Saul die ten onder gaat aan eenzaamheid, zelftwijfel en aan de God die hem tot koning maakte. De tekst werd in opdracht van Theaterproductiehuis Zeelandia geschreven door Rob de Graaf en wordt geregisseerd door Dick Hauser. De muziek van componist Boudewijn Tarenskeen wordt uitgevoerd door de 26-koppige David Kweksilber Big Band en operazangeres Claron McFadden.
Première op 25/8.

Een zomerdag
Op het Zuiderhoofd in Westkapelle, tegen de achtergrond van de Zeeuwse kust, regisseert Ilmer Rozendaal Een zomerdag van Jon Fosse, over een jong stel dat de drukte van de stad is ontvlucht en hoopt aan zee tot rust te komen. Op een dag komt de man niet meer thuis. Is hij verdronken of heeft hij zelfmoord gepleegd? Dat is de vraag die de vrouw voor de rest van haar leven gevangen houdt.
Première op 27/8.

Oud en wit
In een poging op het nippertje nog een balans op te maken reist Annemarie Prins (82) in Oud en wit langs haar goede werken. Van haar politieke 'tejater' in de jaren zestig tot haar recente voorstellingen in Cambodja en Rwanda. Op de vleugels van haar fantasmen trekt ze door de wirwar van het leven. Zal ze het halen, haar examen Mensch?
Première op 29/8.

En er is nog meer, waaronder:
Amsterdam Sinfonietta met Wende Snijders (28/8), Trigger-finger (29/8), Conny Janssen (31/8), Kovacs (31/8) en Freek de Jonge. (4/9).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.