'We willen de Tunesiërs laten zien dat homoseksualiteit geen ziekte is'

Arabische radiozender voor lhbt'ers

Seksuele minderheden in de Arabische wereld hebben sinds deze maand hun eigen radiozender. Shams Rad, dat opereert vanuit Tunesië, verspreidt een boodschap van tolerantie, maar ontmoet ook veel haat.

Feministe Amina Sboui in de studio van radiozender Shams Rad. Foto afp

Uniek in de Arabische wereld: een radiozender voor seksuele minderheden. Bij Shams Rad gaat het dagelijks van 8 uur 's ochtends tot middernacht over de rechten van homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. Waar anders kan dat gebeuren dan in Tunesië, het enige land waar de Arabische lente voor democratie en meer vrijheden zorgde?

Vierduizend haatreacties

Met de door een man en een vrouw uitgesproken woorden 'waardigheid en gelijkheid' - het motto van Shams Rad - begon maandag 11 december de eerste uitzending. Sindsdien stemmen elke dag ruim 40 duizend mensen af op de mede met geld van de Nederlandse ambassade in Tunis opgerichte zender.

Tegelijk werden in de eerste week al zo'n vierduizend haatreacties geregistreerd op sociale media. Homoseksualiteit roept in Tunesië, lente of niet, nauwelijks minder vijandigheid op dan in andere Arabische landen. Medewerkers werden met de dood bedreigd en het kantoor van Shams Rad in Tunis zou binnenkort iemand met een aansteker en een tank benzine kunnen verwachten. Sindsdien surveilleert de politie bij het gebouw.

Seksuele minderheden

Veel meer dan dat heeft de Tunesische homobeweging niet van de overheid te verwachten, want homoseksualiteit is in het land nog altijd verboden. Op gemeenschap met iemand van hetzelfde geslacht staat volgens artikel 230 van het Wetboek van Strafrecht drie jaar celstraf. De wet is meer dan alleen letter: 196 homo's zitten in de gevangenis; vorig jaar werden 66 mensen gearresteerd.

De radiozender werd opgericht door Shams, de belangrijkste van de organisaties in Tunesië die sinds 2011 de belangen van seksuele minderheden behartigen. Het bereik is niet beperkt tot eigen land. De hele Arabische wereld kan via het internet afstemmen (voor een FM-frequentie in Tunesië zou - ijdele hoop - een officiële licentie nodig zijn). De programmering is breed. Naast informatie is er aandacht voor film, muziek en persoonlijke verhalen, alles met een lhbt-sausje.

Een van de vaste presentatoren is de bekende feministe Amina Sboui, die in 2013 een rel veroorzaakte met een foto op Facebook van haar ontbloot bovenlijf met de tekst 'Mijn lichaam is van mij en niet de bron van iemands eer' geschilderd. Imams riepen op haar te stenigen. Twee maanden later kalkte zij 'FEMEN' (de Oekraïens-Franse topless-actiegroep) op de muur van de begraafplaats van Kairouan, de vierde heilige stad van de islam, uit protest tegen een congres van salafisten. Het leverde haar een paar maanden hechtenis op.

Boodschap van tolerantie

Nu presenteert Sboui elke zondagmiddag een talkshow met lesbische en biseksuele vrouwen en transgenders. 'Een kans om de zaak weer een beetje op te schudden', zegt ze tegen Jeune Afrique.

'We verspreiden een boodschap van tolerantie', zegt Shams-voorzitter Mounir Baatour, een 40-jarige advocaat, telefonisch vanuit Tunis. 'We willen de Tunesiërs laten zien dat homoseksualiteit geen ziekte is. En dat het ook geen keus is, zoals de wetenschap aantoont, dus dat discriminatie geen pas geeft. Daarbij, wie is er zo gek uit vrije wil homo te worden in een land zo homofoob als Tunesië?'

Baatour schetst een somber beeld. Homo's worden op straat uitgescholden of mishandeld om hun kleding of een piercing. Jongeren worden door hun familie verstoten en op straat gezet. De politie gebruikt geweld tegen homo's. Als advocaat heeft hij het druk met alle arrestaties.

Anaal onderzoek

Dat gezegd zijnde: Shams Rad bestáát dan toch maar. In een ander Arabisch land zou dat onmogelijk zijn, Libanon misschien uitgezonderd. Tunesië heeft van oudsher een krachtig en progressief maatschappelijk middenveld. De rechtsstaat bestaat op zijn minst op papier en er is vrijheid van meningsuiting.

De lhbt-organisaties benutten die ruimte, zegt Alexander Hammelburg van het COC, dat Shams ondersteunt. 'Shams Rad doet stof opwaaien, het leidt tot publiek debat. De discussies worden scherp gevoerd.' De tegenreactie van conservatieve groeperingen wordt uitgelokt door de zichtbaarheid van homo's en lesbiennes. 'In de meeste Arabische landen zou het levensgevaarlijk zijn en tot gevangenisstraf leiden.'

Grootste strijdpunt van de homobeweging, naast uiteraard het afschaffen van artikel 230, is het anaal onderzoek. De politie onderwerpt vermeende homo's verplicht aan een pijnlijke en vernederende anale visitatie, in de (onjuiste) veronderstelling dat daarmee seksueel contact bewezen kan worden. Menigeen werd op grond daarvan tot celstraf veroordeeld.

Verbod op homoseksualiteit

Tegen de Mensenrechtencommissie van de VN verklaarde de minister van Mensenrechten afgelopen jaar dat het anaal onderzoek zal worden gestopt. Een overwinning, zegt Hammelburg, ook al heeft de regering nog geen aanstalten gemaakt de toezegging uit te voeren. 'Zonder dat zogenaamde bewijs hebben ze geen middelen om artikel 230 toe te passen. In feite heeft de regering gezegd: we voeren de wet niet langer uit.'

Maar het verbod op homoseksualiteit schrappen? Dat is een brug te ver. Baatour: 'In het parlement durft niemand ons te steunen.'

Homo's en islam

Eén onderwerp blijft onaangeroerd in de uitzendingen van Shams Rad: religie. Is homoseksualiteit strijdig met de islam? 'In dat debat willen we ons niet mengen', zegt Shams-voorzitter Mounir Baatour. 'We tonen aan dat homoseksualiteit geen sodomie is, zoals imams beweren, maar een liefdevolle relatie.' Gemiste kans, schrijft socioloog Farhat Othman in de Huffington Post Maghreb. In Tunesië kun je niet om de religie heen, meent hij. Shams Rad zou volgens hem moeten aantonen dat de islam in de kern nooit homofoob is geweest. Er zijn zelfs, zegt hij, homoseksuele imams die bereid zijn getuigenis af te leggen.

Meer over