'We wilden de vrijheid laten zien waar toen voor gevochten werd'

Expositie Beat Generation

De Beat Generation was geen vastomlijnde club, maar een uitwaaierende beweging, met Jack Kerouacs On the Road als officieuze beginselverklaring. Nu geëxposeerd in Parijs, als hommage aan de vrijheid die toen werd bevochten.

Neal Cassady, Los Gatos 1962 Beeld Ettorre Sottsass/ Centre Pompidou

Het begin is helder genoeg. Een manuscript in een vitrine, met die openingsregel: 'I first met Dean not long after my wife and I split up.' Niet zo maar een ouverture, maar de eerste regel van de oerklassieke Amerikaanse literaire roadtrip On the Road van Jack Kerouac; een weg die werd bereisd tussen 1947 en 1950, een manuscript geschreven in drie weken in april 1951, met dank aan de met behulp van speed doorwaakte nachten, en een boek gepubliceerd in 1957.

Tot op de dag van vandaag het eerste waarmee iedereen de Beat Generation associeert, 'de literaire en artistieke beweging die ontstond in de VS na het einde van de Tweede Wereldoorlog, en een voorbode van de culturele en seksuele revolutie van de jaren zestig' (catalogustekst).

En niet zo maar een manuscript, kunnen de bezoekers van Beat Generation - New York San Francisco Paris in Centre Pompidou deze zomer constateren. De eerste versie van On the Road was 22 centimeter breed, maar vooral 36,6 meter lang, in een eindeloze rol papier, die door Kerouac in die mythische drie weken door zijn typemachine werd gejaagd, in trance door de cadans van de mechanische toetsen (en de benzedrine dus).

Mexique [Le Voyage méxicain], 1966, van Bernard Plossu. Beeld Bernard Plossu/ Centre Pompidou

Beat Generation

T/m 3 oktober, Centre Pompidou, Parijs.

Dode Zee-rol van de tegencultuur

Het manuscript krijgt in het hart van de grote overzichtstentoonstelling in Parijs de plek die het verdient, als een soort Dode Zee-rol van de tegencultuur, in een eindeloze vitrine van een meter of 37 lang; een weg op zichzelf. Het manuscript komt uit de collectie van verzamelaar Jim Irsay, een schatrijke sporttycoon en memorabiliaverzamelaar die in 2001 voor de rol 2,4 miljoen dollar betaalde en hem thuis bewaarde naast, onder meer, een gitaar van Elvis, die andere Amerikaanse held die het oer-conservatieve Amerika van de jaren vijftig opschudde.

Wie een eerbiedige wandeling langs de volle lengte van het manuscript maakt (drie weken!) loopt ook langs een aantal grote filmschermen waarop anonieme roadmovies uit de jaren veertig en vijftig in een eindeloze loop draaien.

Geen kunstenaars aan het werk hier, maar reizigers die vanuit de auto de camera richtten op het voorbij schietende landschap, de dansende electriciteitsdraden, heuvels in de verte, groepjes gebouwen. Eindeloos hypnotiserende beelden en als ode aan de weg net zo fascinerend als een fotoklassieker als 'U.S.285, New Mexico, 1955', een van de foto's uit het fotoboek The Americans van Robert Frank die hier ook hangen: beeld van een eindeloze streep asfalt richting de horizon, met, in de verte, een naderende tegenligger.

De Beat Generation was geen duidelijk omlijnde club, maar een zich over de continenten verplaatsende beweging met rusteloze types als Kerouac, William Burroughs, Allan Ginsberg en Neal Cassady (de 'Dean' uit de openingsregel) in het hart, al was het maar omdat zij de hoofdpersonen zijn in de sleutelroman die On the Road is.

Robert Frank, de fotograaf en filmmaker - en de enige van alle hoofdpersonen die nog in leven is, kan rustig een geestverwant worden genoemd; maar is in al zijn dwarsheid altijd meer een eenmansbeweging geweest. Zijn fotoboek The Americans, verslag van roadtrips die hij vanaf 1955 ondernam, verscheen een jaar na On the Road, met een voorwoord van Kerouac ('The humor, the sadness, the EVERYTHING-ness and American-ness of these pictures!'). Je zou het de visuele pendant van On the Road kunnen noemen, ware het niet dat Frank het land probeerde te doorgronden waar hij doorheen trok, terwijl Kerouac toch vooral geobsedeerd was door het reizende circus van zijn vriendenbende.

Beat Generation is een schitterende overzichtstentoonstelling waarin de lijnen geografisch uitwaaieren vanuit de ontmoeting van de hoofdpersonen op de Columbia University in New York naar San Francisco, naar Mexico, Tanger, India en natuurlijk Parijs, waar de Beat Generation tussen 1957 en 1960 een hoogtepunt beleefde in het Hotel Rachou (later beter bekend als het Beat Hotel) in de rue Gît-le-Coeur, niet ver van Centre Pompidou.

De rol met het manuscript van On the Road van Jack Kerouac.

De samenstellers wilden niet alleen die mytische weg, de road, als verbindend element exposeren, maar demonstreren ook overtuigend hoe, in hun woorden, de Beats een 'multi media-beweging' waren. Avant la lettre weliswaar, maar het is verrassend hoe sterk het - weinig bekende - grafische werk van Kerouac is; van zijn met potlood geschetste landkaartje waarin hij de trip van 'Winter 1947 - '48' aangeeft tot aan zijn wat Cobra-achtige schilderijen.

Andere hoogtepunten: de foto's met aantekeningen van Allen Ginsberg, de eerste Beatfilm Pull my Daisy van Robert Frank, het kalligrafische werk van Brion Gysin, en de Dial-A-Poems van John Giorno. In de expositie staan een serie ouderwetse telefoontoestellen. Pak een zware bakelieten hoorn op en luister naar een gedicht voorgelezen door William Burroughs; wellicht getypt op die fraaie Underwood, die daarnaast in een glazen kistje staat.

De vrijheid van de Beat Generation wordt gevierd op de bovenste verdieping van het Centre Pompidou in het hart van Parijs. Om het museum binnen te komen dezer dagen, onder de schaduw van de voortdurende noodtoestand, wordt de bezoeker gefouilleerd en zijn tas doorzocht. Philippe-Alain Michaud, curator van de expositie, in antwoord op de vraag waarom de Beat Generation nu nog belangrijk is: 'We wilden de vrijheden laten zien waar toen voor gevochten werd, en die gevaar lopen weer te verdwijnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.