'We hebben de neiging om ervaringen van jonge vrouwen in twijfel te trekken'

Interview schrijfster Emma Cline

Verveeld middenklassemeisje gaat bij Manson Family-achtige sekte: de debuutroman van Emma Cline is in de VS de literaire gebeurtenis van het jaar.

Emma cline (27) zou 2 miljoen dollar voor drie boeken hebben gekregen. Foto Victor Jeffreys

Als klein meisje, opgroeiend op een afgelegen boerderij in Californië, reed Emma Cline weleens met haar ouders, broers en zusjes langs San Quentin State Prison, nabij San Francisco. 'Kijk, daar woont Charles Manson', riep haar vader dan. De jonge Emma keek naar de gigantische gevangenis en dacht: wat woont die Manson in een groot huis.

Toen ze wat ouder was, een jaar of 13, pikte ze Helter Skelter uit haar ouders boekenkast. Ze verslond de truecrimeklassieker van Vincent Bugliosi en zoog alle grimmige en banale details van de Manson Family-moorden uit 1969 op. De baby in de buik van actrice Sharon Tate die had kunnen overleven als de hulpdiensten eerder ter plekke waren geweest. De handdoek met bloed waarmee 'PIG' op de voordeur was geschreven. De watermeloen uit de ijskast van regisseur Roman Polanski die de moordenaars aten achteraf.

Nu is Emma Cline 27 en heeft ze de geschiedenis en de details naar haar hand gezet. 'PIG' werd een met bloed getekend hart. De baby is een jongetje geworden, met 'onverteerde spaghetti' in zijn maag. De watermeloen bleef een watermeloen, maar wordt in haar versie op een ander moment gegeten.

Clines debuutroman The Girls is de literaire gebeurtenis van het jaar in Amerika. Een essay over de Manson-meisjes en een kort verhaal over een sekte - beide gepubliceerd in The Paris Review, die haar de Plimpton Prize for Fiction uitloofde - zetten haar op de kaart. Nadat twaalf uitgevers om het manuscript hadden gevochten, kreeg Cline naar verluidt een contract voor meer dan 2 miljoen dollar om drie boeken uit te geven bij Random House. In Nederland surft uitgeverij Lebowski mee op deze hogesnelheidstrein en brengt de vertaling gelijktijdig met het origineel uit.

Hoewel er ontzettend veel over de Manson Family is geschreven, bleef Cline met vragen achter, vertelt ze tijdens een interview in haar woonplaats New York. 'Hoe was het alledaagse leven op de ranch? Hoe konden deze meisjes die er doodgewoon uitzagen zoiets vreselijks doen? Hoe raakten ze in de ban van Manson? Het verhaal over de charismatische psychopaat kennen we wel, daarom wilde ik me richten op de mensen om hem heen, ook op de ogenschijnlijk onschuldige omstanders.'

The Girls wordt verteld vanuit het perspectief van Evie Boyd, een 14-jarig verveeld middenklassemeisje. Ze hunkert naar een spannend leven en komt zo in de periferie van een Manson Family-achtige sekte terecht, geleid door Russell Hadrick, net als Manson een ambitieuze maar ongetalenteerde singer-songwriter die zich op een afgelegen ranch in Californië omringt met jonge meisjes. Niet om de sekteleider, maar om die meisjes gaat het Evie. Ze wil gezien en geliefd worden door de oudere en coolere versies van zichzelf.

Op de eerste pagina beschrijft Cline hoe Evie voor het eerst de meisjes uit de sekte ziet en meteen begrijp je waarom uitgevers vielen voor dit boek, dat niet alleen een sensationeel onderwerp heeft, maar ook in fonkelende zinnen is geschreven. Haar onverwachte vergelijkingen - hoewel overdadig aanwezig - nestelen zich direct in je brein. Ze beschrijft de groezelige langharige meisjes als 'prinsessen in ballingschap', en even later zijn ze 'soepel en achteloos, als haaien die plotseling opduiken uit het water'.

Als onzekere vrouw van middelbare leeftijd blikt Evie terug op de traumatische zomer van 1969. Door de voortdurende vooruitwijzingen naar het naderende onheil - Evie blijft zich maar in vage bewoordingen afvragen of ze iets had moeten zien aankomen - wordt de spanning soms wat geforceerd opgevoerd. Het best tot haar recht komt Cline in de bespiegelingen over de ontluikende seksualiteit van een tienermeisje en haar heftige verlangen erbij te horen. 'Het was de leeftijd waarop ik andere meisjes direct beoordeelde en classificeerde', zegt Evie op de eerste bladzijde, en dat houdt ze inderdaad het hele boek vol.

Hoge voorschotten

Het lijkt een trend in de literaire wereld van Amerika: enorm hoge voorschotten uitkeren voor romans van debuterende schrijvers, in plaats van een gevestigde auteur of beroemdheid. Garth Risk Hallberg ontving van Knopf 2 miljoen dollar voor zijn bijna duizend pagina’s tellende debuut City on Fire, waaraan hij tien jaar werkte. Emma Cline is nu de talk of the town door het vermeende voorschot van meer dan 2miljoen dollar voor drie boeken bij Random House. In beide gevallen kocht de bekende producer Scott Rudin de filmrechten. Verder komen en kwamen dit jaar nog zevencijferige-voorschot-debuten uit van Imbolo Mbue (Behold the Dreamers), Yaa Gyasi (Homegoing), Stephanie Clifford (Everybody Rise) en Bill Clegg (Did You Ever Have A Family), toevallig ook de agent van Emma Cline. Zo creëren uitgevers hun eigen hype: er wordt zoveel betaald dat het boek onvermijdelijk de aandacht trekt. Hoewel publiciteit inderdaad gegarandeerd is, leidt zo’n miljoenenvoorschot niet vanzelfsprekend tot enorme verkoopaantallen. City on Fire verkocht van oktober tot januari zo’n 80 duizend exemplaren (inclusief e-books) volgens Knopf, een mooi cijfer maar niet bepaald winstgevend. Gelukkig zijn er altijd nog de vertaalrechten. Zo meldde Boekblad dat uitgeverij Lebowski een vijfcijferig bedrag voor The Girls heeft betaald.

Hoe zou Cline zichzelf beoordelen? Op een van de warmste dagen van het jaar zit ze in een grijs T-shirtje aan een tafeltje in The Bowery Hotel, een hip hotel in de East Village. Hoewel het donker in de lobby is, geeft haar huid bijna licht, zo bleek is ze. 'Als tienermeisje heb je zo'n hyperbewustzijn van andere meisjes en vrouwen', zegt Cline, terwijl ze de friet naast haar hamburger eet. 'Alle media - tijdschriften, films, reclame, videoclips - objectiveren vrouwen. Dus ga jij ook vrouwen objectiveren, ook al ben je zelf een vrouw. Het is raar om op die manier van jezelf vervreemd te raken.'

Denk je dat die relatie tussen media en gedrag zo direct is?

'Ja. Meisjes en vrouwen worden als object gezien en internaliseren dat. Hun wordt ook geleerd om voorrang te geven aan andermans gevoelens. Je bent niet wat je zelf denkt dat je bent, maar wat anderen over je denken. Zo leer je jezelf niet te vertrouwen. Je wacht eerst op informatie van de buitenwereld voordat je handelt, in plaats van te geloven in je eigen gevoelens over jezelf. En als je al autonoom handelt is dat in de context van een object zijn. Je kunt niet de ster van je eigen leven zijn.'

Je hebt vier jongere zusjes. Hoe hebben die je geïnspireerd?

'Onze jeugd op de ranch van mijn ouders, die wijnboeren zijn, was geïsoleerd en heel intens. We leefden zelf in een soort commune, afgesloten van de wereld. De vrouwelijke puberteit werd erg overdreven. Het was een soort religie van tienermeisjes. Je moest je haar een bepaald aantal keer kammen, de juiste make-up dragen, de juiste hoeveelheid huid laten zien - we deden wat we dachten dat nodig was om een meisje te zijn.'

De meisjes in het boek zijn kwetsbaar, onzeker. Ze willen niets liever dan gezien worden. Dat noem je zelfs als hoofdreden om de moorden te plegen.

'Het is een basisbehoefte om gezien te worden. Maar voor meisjes neemt die behoefte een andere vorm aan, omdat mensen er misbruik van kunnen maken. Ik denk dat dat nog meer in de jaren zestig gebeurde, jonge vrouwen die kwetsbaar waren voor uitbuiting door oudere mannen.

'En ja, geweld plegen is een manier van zichtbaar zijn voor anderen. Je legt je fysieke zelf aan anderen op. Voor Evie is het slechts half betrokken zijn bij deze sekte ook een manier om zichtbaar te zijn. Later, als student, vertelt ze over haar betrokkenheid aan mensen, het is als een partytrick, je hebt meteen de aandacht. Misdaad heeft toch iets glamoureus.'

Je hebt een tijd lang geacteerd. Was dat ook een manier om gezien te worden?

'Zeker. Ik heb in een paar vreselijke films en reclames gespeeld. Ik was een slechte actrice. Acteren is een overdreven vorm van gezien worden. Het dwingt je ook een product en object te zijn. Je gaat een kamer in om gekeurd te worden. Vier mensen kijken naar je en ze hebben net honderd andere meisjes van dezelfde leeftijd net zo bekeken. Je wordt een uitvergrote versie van jezelf. Al die onzekerheden die in meisjes zitten worden ook groter, want je bestaat bij de gratie van de meningen van anderen.'

Genoot je überhaupt van acteren?

'Jawel. De acteerervaringen helpen erg met schrijven. Het geeft je het gevoel een artificiële wereld te creeëren. Ik vond het als klein kind erg interessant hoe er op een set opeens nepsneeuw kon zijn. Mijn creativiteit werd erdoor geprikkeld. Toen ik als jonge volwassene acteren een tweede kans gaf, haatte ik het echt. Het is een machteloze ervaring. Je wacht op toestemming van anderen om iets te doen. Er is geen sprake van eigendom van de creatie. Tijdens het schrijven heb ik juist controle over de hele wereld.'

En door het schrijven word je nu opeens meer gezien dan je had durven dromen.

'Ja, het is vreemd, omdat dat niet mijn favoriete onderdeel van schrijven is. Het is een rare overgang van een privéaangelegenheid, het schrijven thuis, naar een zeer publiek domein, het boek verkopen aan lezers in de media en daarbuiten. Je moet als schrijver echt aanwezig zijn. Ik hou niet zo van die aandacht.'

In een essay voor The Paris Review over de Manson-meisjes schreef je over je eigen correspondentie als meisje van 13 met de toen 55-jarige Rodney Bingenheimer, een cultfiguur uit de jaren zestig die omging met Sonny and Cher en David Bowie. Veel meisjes hebben dit soort 'bijna-mis'-ervaringen, schreef je. Je begreep wel waarom de Manson-meisjes voor hem kozen. Ging jouw relatie tot Bingenheimer ook bijna mis?

'Bingenheimer is eerder triest dan gevaarlijk, denk ik. We hadden elkaar ontmoet op straat en schreven elkaar brieven en belden veel. Ik was erg kwetsbaar en als hij iemand anders was geweest had het wel degelijk mis kunnen gaan. Toen ik ouder was, zag ik hoe kwetsbaar mijn zusjes waren. Je hebt geen idee van de consequenties van je gedrag. Mensen vertellen je dat de wereld gevaarlijk is, vooral aan jonge vrouwen. Maar het is moeilijk om dat aan je gedrag te koppelen.'

Zag je hem als een gevaar?

'Zo dacht ik er niet over na. Ik genoot van de aandacht. Ik vond het niet gek dat ik zoveel contact had met een oudere man. Later ben ik onze correspondentie helemaal vergeten. Toen ik volwassen was, kwam ik opeens een brief tegen. Wacht even, dacht ik... what the hell. Het was zo'n vreemd gevoel - had ík al deze brieven ontvangen?'

Heb je ooit gedacht dat je meer met hem zou doen dan alleen bellen en brieven schrijven?

'Niet echt. Ik heb hem alleen die eerste keer ontmoet op straat. Hij bood me wel een rol in een film over zijn leven aan, maar dat kwam er natuurlijk niet van. Toen ik het essay publiceerde, kreeg ik allemaal mails van mensen die zeiden dat Bingenheimer een fijn persoon was. Hoe had ik het in mijn hoofd gehaald om dit over hem te schrijven?

'Dat was een les over hoe de wereld jonge vrouwen op hun plek zet. Ik dacht: hoe kun je een man van 55 verdedigen die een correspondentie met een 13-jarig meisje onderhoudt? We hebben de neiging om de ervaringen van jonge vrouwen in twijfel te trekken. Dat is hoe het aangeven van seksueel misbruik vaak misgaat: de verklaringen van vrouwen worden ondermijnd.'

Emma Cline. Foto Hollandse Hoogte

Zoals bij de vrouwen die over Bill Cosby verklaringen hebben afgelegd?

'Precies. Er zijn bijna zestig getuigen die zeggen dat ze door hem misbruikt zijn. En nog steeds zijn er mensen die zeggen dat die vrouwen misschien wel allemaal liegen. Dat systeem is idioot.'

Heeft dat systeem ook zijn weerslag op de literaire wereld?

'Er is zeker een probleem met de manier waarop de literaire wereld schrijfsters en vrouwelijke narratieven behandelt, in vergelijking met mannelijke verhalen. Vrouwen die over het huiselijke leven of over emoties schrijven wordt vaak verweten over kleine onderwerpen te schrijven. Maar als Knausgard over het gezinsleven of het huishouden schrijft is dat een kunstproject, pure literatuur. In dat licht maak ik me wel zorgen over een boek dat The Girls heet. Dat critici gaan zeggen dat het te soft is.'

Het boek gaat over de grens tussen goed en kwaad, en het grijze gebied daartussen. Hoe gaan mensen die grens over?

'Russell doet de voorbereidingen daarvoor in het boek. Hij manipuleert en indoctrineert mensen. Zo'n geïsoleerde gemeenschap draagt ook bij aan de vervaging van normen. Er zijn geen getuigen. De mensen op de ranch moeten vergeten wat ze kennen uit de maatschappij. Wangedrag wordt aangemoedigd als vorm van verzet. Er wordt vrijelijk met seks omgegaan op de ranch, Russell doet het met alle meisjes. Ook hoe ze aan geld komen is dubieus. Hij leert de meisjes dat dat allemaal prima is, omdat zij een beter leven nastreven, niet dat van de corrupte kapitalistische samenleving. Ze leren een heel nieuwe taal eigenlijk. Alle gaten in kennis worden opgevuld met een nieuwe ideologie. Met Russell is er altijd een antwoord.'

Dat grijze gebied tussen goed en kwaad - is je hoofdpersoon daarom een omstander?

'Ja, ik was geïnteresseerd in de morele ambiguïteit van Evies rol in het geheel. Er is nooit een rechter geweest die een oordeel over haar aandeel heeft geveld, schuldig of onschuldig. Ze doet strikt genomen niets verkeerd, maar ze voelt zich wel medeplichtig. Je moet leven met de consequenties als je er niets aan gedaan hebt om het onheil te stoppen.'

Is ze schuldig?

'Op een bepaalde manier heeft ze zichzelf erger gestraft dan de maatschappij ooit had kunnen doen. De capaciteit van de menselijke geest om zichzelf te straffen is ongelooflijk groot. Ze realiseert zich dat ze tot een zware misdaad in staat was geweest, onder de juiste omstandigheden. Ze voelde een zekere haat in zichzelf, die het mogelijk had kunnen maken dat ze iemand zou vermoorden. Die onderdrukte vrouwelijke woede is herkenbaar voor veel vrouwen.'

Zou jij iemand in extreme omstandigheden kunnen doden?

Ze lacht. 'Nee. Al weet je het nooit. We praten over mensen alsof we een vastomlijnd karakter hebben, maar in werkelijkheid heb je slechts de geschiedenis van je gedrag tot dusver. Mensen doen allerlei vreemde dingen. Het zijn niet altijd kwaadaardige mensen die iets slechts doen.'

Meer over