Interview

'Wat je kunt zeggen met films kun je niet zeggen met kleren'

Interview met couturier en regisseur Tom Ford

Couturier Tom Ford werd regisseur. Een onmogelijke combinatie? Mode is vergankelijk, film blijft, zegt hij bij het verschijnen van Nocturnal Animals. De jacht is begonnen.

'Het is géén hobby. Ik houd van film. Er zit geen enkel Tom Fordproduct in Nocturnal Animals. Terwijl het hoofdpersonage waarschijnlijk best zou shoppen in mijn winkel en haar echtgenoot daar zijn pakken vandaan zou halen. Maar het is geen commercial voor die andere kant van mijn bestaan. Die twee werelden moeten gescheiden blijven. Waarschijnlijk ben ik over-voorzichtig, of zelfs paranoïde: ik wil serieus worden genomen als filmer. Dat is het enige.'

De regisseur, gehuld in een smoking van eigen merk, aarzelt even. 'De recensies zijn geweldig, de reacties goed... alleen is er soms die kleine kritiek, die erin sluipt: o, het is te mooi, het ziet eruit als een televisiecommercial voor een parfum. Iets wat ze, denk ik, alleen maar zeggen omdat ze wéten dat ik die andere baan heb. Ik vergelijk mijzelf niet met Hitchcock, maar die was weken bezig met het haar van zijn hoofdrolspeelsters, met de make-up, de kleding, de krullen. Heel belangrijk voor hem, want al die zaken informeerden het publiek over zijn personages.'

Hij zucht. 'Dus ja, ik houd van mooie mensen en van mooie spullen. Maar het zijn echt twee aparte werelden.'

Tom Ford is de enige in zijn soort: couturier in bezit van eigen modehuis en speelfilmregisseur. De geboren Texaan moet inmiddels 55 jaar oud zijn, maar de egaal bruine en nagenoeg rimpelvrij lachende man die zo-even de Londense hotelkamer binnenstapte om te spreken over zijn speelfilm, oogt alsof het verouderingsproces ergens na zijn 30ste is stilgezet. Hij praat snel, neemt soms halverwege de vragen van de in een halve cirkel om hem heen gezeten journalisten over, hoofdknikkend ter bevestiging; hij weet al waar het heen gaat.

Iedereen wachtte op uw tweede film, begint een verslaggever. 'En nu ga je zeggen dat je 'm haat?', onderbreekt Ford. O nee, reageert de spreker, ietwat ontsteld. 'Helemaal niet.' 'Dank je', zegt Ford, goedkeurend. Maar, vervolgt de vraagsteller, zou het maken van films ook uw eerste prioriteit kunnen worden?

Regisseur, schrijver en producent Tom Ford op het Toronto International Film Festival, 11 september 2016. Beeld Eric Charbonneau

'Ik ben al dertig jaar modeontwerper. Dat is niet per se makkelijk, maar ik ben het gewend. Geloof het of niet: ik ben een betere modeontwerper als ik werk aan een film. Dan ben ik blij, opgewonden, creatief. Ik had een montageset laten opstellen in een suite in mijn kantoor, zodat ik kon afwisselen: vier uur werken aan de film, dan de collectie, weer de film, de collectie.

'Mode is veel sneller dan film, waarbij je jaren bezig bent met het vinden van een geschikt project, het schrijfproces, de casting, de opnamen. Ik zou gek worden als ik mode er niet bij had. Maar film...! Film is prominent, film blijft. En wat je kunt zeggen met films, kun je niet zeggen met kleren.'

Zijn vrienden verklaarden hem voor gek en financiers hielden de boot af toen Ford omstreeks 2005 aankondigde zelf een roman van Christopher Isherwood te willen verfilmen, over een homoseksuele en depressieve universiteitsprofessor in het Californië van 1962. Dus stak de couturier, die volgens Forbes een aandelenpakket van ruim 100 miljoen dollar overhield aan zijn succesregime over het Italiaanse modemerk Gucci, zelf de benodigde 7 miljoen in zijn eerste speelfilmproductie. A Single Man (2009) werd een onverwachte arthousehit: geselecteerd voor het Festival van Venetië, de Bafta Film Awards en een Oscarnominatie voor hoofdrolspeler Colin Firth. Ford kreeg jubelende recensies. Niet dat hij al zijn miljoenen terugverdiende: als groentje in de filmwereld kon hij niet op tegen de geslepen onderhandelaars van The Weinstein Company, het bedrijf dat de film opkocht en uitbaatte. Maar hij was vanaf dat moment wel filmregisseur. Dat telde.

'Toen ik A Single Man maakte, was ik bang dat ik zou sterven voor de film af was. Zo belangrijk was die voor me. En zo autobiografisch. Die film ging over mij, over waar ik me bevond in dat stadium van mijn leven. Als mijn zoon later wil weten: hoe was mijn vader? Kijk, die film, elke aanwijzing zit erin. Dat is iets... dat kan niet met mode.'

Jake Gyllenhaal en Michael Shannon in Nocturnal Animals Beeld Universal

Ford, die na zijn vertrek bij Gucci met een depressie worstelde, is al dertig jaar samen met echtgenoot en oud-modejournalist Richard Buckley. Ze hebben één zoon.

Ook in Nocturnal Animals zit veel van hemzelf verscholen, stelt de regisseur. In zijn verfilming van de de roman Tony and Susan van Austin Wright (1993) krijgt de schatrijke maar ongelukkige galeriehoudster Susan (Amy Adams) een manuscript toegestuurd van haar jeugdliefde en eerste echtgenoot. De man (Jake Gyllenhaal) die ze zoveel jaar geleden plots verliet, deels uit frustratie over zijn schrijversambitie, waarin ze nooit geloofde. Steeds als de drukbezette, door design-kilte omgeven Susan een stukje leest in de aan haar opgedragen roman, gaat Nocturnal Animals over in een film in een film; een gruwelthriller over een gezin dat tijdens een nachtelijke autorit door de woestijn wordt klemgereden door psychopathische criminelen. En waarin een ongezond ogende Texaanse detective (Michael Shannon) achter de daders aangaat.

'Ik kon het boek niet neerleggen', zegt Ford. 'Een absolute pageturner, I loved it. Het was wel moeilijk om in film om te zetten: veel monologue intérieur. Maar ik heb geleerd: áls iets een reactie in je losmaakt, doe er wat mee. Vervolgens liep ik er een poosje mee rond, om te zien of ik het cinematografischer kon maken. De kern van het boek, volgens mij, is dat je mensen die iets voor je betekenen niet moet wegwerpen. We leven in een wereld waarin iedereen van alles weggooit: dingen, personen.'

Vergeten schrijver

Bij zijn dood in 2003 was de 80-jarige Amerikaanse hoogleraar en puzzelliefhebber Austin Wright een behoorlijk vergeten schrijver. Zijn boeken lagen niet meer in de winkels, zelfs niet zijn vierde en populairste roman: Tony & Susan uit 1993. En van de al vaker verhandelde filmrechten (Universal nam een optie, later gevolgd door HBO) werd eigenlijk niks meer verwacht. Pas nadat de roman voor het eerst (en met succes) in 2010 in Engeland werd uitgegeven, verschenen er Amerikaanse herdrukken. Inmiddels ligt het boek ook in het schap onder de alternatieve, door verfilmer Tom Ford (foto) gekozen titel: Nocturnal Animals.

De ironie dat hij als modekeizer de winkelaars elk seizoen weer moet verleiden tot de aanschaf van nieuwe kostuums, tassen en zonnebrillen, is hem niet ontgaan. 'Ik draag bij aan die hedendaagse cultuur, ik help bij het creëren van een eindeloze stroom van dingen die mensen willen kopen. En ik heb daar dubbele gevoelens over. Ik sta erbij stil, denk er lang over na en heb er geen antwoord op.'

In de spraakmakende beginscène van Nocturnal Animals danst een viertal zwaarlijvige en halfnaakte Amerikaanse majorettes in slow motion, tijdens een opening van de chique galerie van Susan. Ford bedacht en maakte het zelf, die kunst. 'Al het overige in de film is echt, geleend van bekende artiesten. Maar voor die beginscène móést ik zelf iets passends creëren.

'Vroeger had ik een poster van actrice Farrah Fawcett (in de tv-serie Charlie's Angels, red.) op de muur van mijn kamer, zoals zo veel Amerikaanse tienerjongens. Badpak, parellach, gebronsd, prachtig haar, prachtig lijf. Dat was hoe mensen toen dachten over Amerikanen: die zijn mooi, sterk en goed en hebben geweldige tanden. Omdat ik niet zo blij ben met de richting waarin de Amerikaanse cultuur zich beweegt, wilde ik de huidige visie op Amerikanen verbeelden: gulzig, opgeblazen, ingezakt, verouderd.'

De wervelende openingsscène van Nocturnal Animals (in Venetië bekroond met de grote juryprijs) werd alom geprezen, maar vond ook weerstand: was het wel gepast om die vrouwen zo afzichtelijk in beeld te brengen? Geen nieuwe kritiek voor Ford, die ooit werd verweten vrouwen als object af te beelden in seksueel geladen Gucci-advertenties. En toen antwoordde hij dat hij dat óók met mannen deed. De regisseur: 'Ieders eerste reactie is: o, deze vrouwen zijn niet mooi. Zo zijn we geconditioneerd, maar misschien kijken we niet echt naar ze.

'Tijdens de opnamen werd ik verliefd op die vrouwen. Verliefd op hun persoonlijkheid, op hun vrijheid: ze waren volstrekt op hun gemak voor de camera. Ik zag... schoonheid. Later, toen ik de opnamen bekeek, realiseerde ik me ook hoe tegenovergesteld die vrouwen zijn aan Susan, die in de film juist heel gecontroleerd is, zich precies zo gedraagt als van haar wordt verwacht en zich ellendig voelt.' Hij lijkt op galeriehoudster Susan, vindt Ford: 'Er zit veel van mij in haar.'

De Academy Award genomineerde Amy Adams als Susan Morrow in Tom Ford's romantische thriller Nocturnal Animals. Beeld Universal

Nocturnal Animals is deels een gewelddadige misdaadthriller; de film in de film. Een nieuw genre voor Ford. 'Gewelddadig, maar gewelddadig met een doel. Met zijn boek zegt Susans ex: dít is wat je met me deed. Ik zie het als een moderne versie van een western, met Michael Shannon als uitvergroting van zo'n stereotype Marlboro-man, die de bad guys gaat vangen.'

Ford noemt Hitchcock, Kubrick en Polanski als voorbeelden. Maar ook Brian De Palma. 'Heel gelikt. Bloed in De Palma's films oogt nep, glossy-achtig. Waarschijnlijk kennen jullie hem niet, maar de modefotograaf Guy Bourdin móét van invloed zijn geweest op De Palma. Zelf heb ik dan weer hele collecties opgebouwd rond Fassbinder. Zijn vrouwen zijn altijd interessant, en sterk.'

Bezwerend en pijnlijk rauw wraakverhaal

Nocturnal Animals ****
Dit is een bezwerend, pijnlijk rauw en fantastisch geacteerd wraakverhaal. Vrijwel alles in Nocturnal Animals is een slimme, opzichtige constructie. Lees hier de volledige recensie.

Nu, na twee speelfilms, kan hij zich pas uitspreken over zijn eigen stijl als filmmaker. 'Ik had het je niet kunnen vertellen na A Single Man. Ik werk intuïtief. Oké, dit is een mooi shot, dat ook. Thema's? Als iets me interesseerde, ging ik er gewoon op door. Nu ontwaar ik pas parallellen. Ik wil je opjagen, als regisseur. Dat je de zaal uitloopt en denkt: wat zegt dit over mij, over mijn leven? En verhevigde realiteit bevalt me beter dan de werkelijkheid, dat weet ik nu. Ik houd van overdreven emotie, van melodrama.'

Ford, rechtop, onderstreept zijn woorden met ferme gebaren, alsof hij een peloton catwalkmodellen instrueert. 'Ik wil gezichten zien! Ogen! Emotie!'

Quasi-verontschuldigende glimlach. 'Ik ben ouderwets, in die zin. Ik wil dat filmsterren filmsterren zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.