'Vertegenwoordigt een programma alleen waarde als je ervoor thuisblijft?'

TV-recensie

Wie '24 mei 1980' googelt, komt erachter dat het destijds in Nederland aan de koude kant was, maar komt uiteindelijk terecht bij het gedicht 24 mei 1980 van Joseph Brodsky, Russisch dichter. Een strofe van dat gedicht luidt: 'Solidariteit voel ik alleen met mislukten en manken.' En met televisieprogramma's die verdwijnen natuurlijk.

Brodsky is voorlopig de laatste die is bijgezet in de schier eindeloze eregalerij die de Dode Dichters Almanak van de VPRO inmiddels is. 704 uitzendingen lang een baken op zondagnacht, in de schemeruren tussen weekend en werkweek. In een bericht op de NRC-site las ik dat het programma afgelopen seizoen gemiddeld 45 duizend kijkers had. Bescheiden, in een wereld waarin alles onder de zes nullen vroeg of laat ter discussie staat, maar toch: iedere week een goedgevulde Arena voor Seamus Heaney, Wislawa Szymborska of Kofi Awoonor; niet onaardig. Zelf heb ik te weinig (oké, nooit) naar de Dode Dichters Almanak gekeken. Kennelijk waren er andere bezigheden, 704 zondagnachten lang. Maar vertegenwoordigt een programma alleen waarde als je ervoor thuisblijft? Mag je een tv-monument pas willen redden van de ondergang als je zelf een van die 45 duizend was?

Misschien. Jammer dan: de Dode Dichters Almanak moet blijven.

Lingo achterna
Zinloos: het programma gaat eraan, Lingo achterna, het scherm af, de archieven in en langzaam richting de uitgang van het collectieve geheugen. Al is Lingo volgens mij nog te redden: het is een programma met hartstochtelijke fans, waar studentenhuizen en bejaardentehuizen eendrachtig van smullen. Woedend protest met Lucille Werner voor de troepen uit en die hele ballenbak is gered. A.C.T.I.E.!

En anders gaat Lingo gewoon commercieel, merknamen van vijf letters genoeg. Ter voorbereiding moeten Lucille en JP even The greatest movie ever sold bestuderen. In die film ging Morgan Spurlock - de man die een maand leefde op een McDonald's-dieet en concludeerde dat je je daar niet beter van gaat voelen - dinsdagavond op zoek naar de ultieme vorm van product placement: zijn documentaire moest een onontwarbare kluwen van sluikreclame en analyses van sluikreclame worden.

De strijd tussen reclame en kunst waarop Spurlock hoopte te stuiten, bleek reeds gestreden, het slagveld was verlaten en ergens, in een anoniem graf, lag de artistieke integriteit van de Hollywood-regisseurs. Spurlock vroeg Brett Ratner, regisseur van niet de meest kunstzinnige films, wat er met zijn artistieke integriteit gebeurde toen hij weer eens een of ander stom product goed uitgelicht in beeld moest brengen.

Ratner: 'Artistic Integrity? Whatever.'

Een van de specialisten die Spurlock raadpleegde om het allemaal te duiden, zei: 'Het publiek is geen publiek meer, maar een partner.'

Het publiek als partner waarmee je een deal kunt sluiten; het klonk gruwelijk en realistisch tegelijk. Toen ik een avond later naar Lingo keek, begreep ik wat Spurlock bedoelde: Lucille Werner doet niets anders. Ze sprak de verliezers streng toe ('Natura, dat hadden jullie best mogen weten') en complimenteerde het winnende duo, twee meisjes die zojuist 2.000 euro en een avondje gratis naar de bioscoop hadden gewonnen: 'Jullie zijn de beste ballenpaksters van Nederland.'

Voor die opmerking werd geklapt, vermoedelijk ook in talloze studentenhuizen.

Joseph Brodsky krijgt minder handen op elkaar. Hij maakt geen deals met z'n publiek, da's niks gedaan voor dode dichters. Brodsky dichtte: 'Wat moet ik zeggen van het leven? / Dat het lang is gebleken.'

Lang, en eindig. Net televisieprogramma's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.