'Van mijn huid moet een damestas gemaakt worden'

Interview Ingrid Newkirk

Ze is een van de meest gehate vrouwen ter wereld: Ingrid Newkirk, voorzitter van de grootste dierenrechtenclub ter wereld. Een keurige Britse die evengoed naakt aan een haak naast varkenskarkassen gaat hangen. En na haar dood gebarbecued wil worden.

Ingrid Newkirk: `Bij mij heeft het lang geduurd voor ik zo bewust leefde als ik nu doe.' Beeld Valentina Vos

U heeft vast geen lievelingsdier.

Ingrid Newkirk aarzelt niet. 'Jawel. Kippen. Toen ik als twintiger in Maryland woonde, heb ik ooit een stel kippen geadopteerd die gered waren van een cruel farm. Ik leerde ze kennen, gaf ze namen en noemde ze 'mijn meisjes' - ze hadden persoonlijkheden, ontdekte ik. Sommige van hen waren kuddedieren, andere waren meer op zichzelf, de ene was dol op de haan, de andere moest niks van hem weten. Ze voetbalden met elkaar. En ze praatten de hele tijd. Geen idee waarover, maar ze práátten. Ik ben ze ontzettend gaan waarderen.'

At u de eieren?

'Nee, die gaf ik aan de honden. In dit geval zou het eten van die eieren niet onethisch zijn geweest, maar ik moet een voorbeeld stellen, bewijzen dat een mens niets van een dier nodig heeft. Een andere reden dat ik voor kippen kies, is deze: als ik een diersoort moest noemen die het meest lijdt, zijn zij het. In de Verenigde Staten worden elk uur een miljoen kippen gegeten. Overal is kip: in salades, op broodjes, verwerkt in snacks, sommige Amerikanen vinden het normaal een compleet dier te eten. Een miljoen per uur, en ze zijn allemaal bang, ze lijden allemaal. De kippen hebben een speciaal plekje in mijn hart. En ongedierte.'

Ongedierte? Bedoelt u insecten?

'Ratten, muizen, insecten - alle dieren die op gruwelijke wijze worden afgemaakt omdat wij ze als schadelijk of lastig zien. Ook insecten voelen angst en pijn. Er zijn ook vreedzame manieren om van lastige dieren af te komen. Als je mieren hebt, leg dan laurierblaadjes neer. Ik sla geen muggen dood, ik jaag ze weg of ik ga onder een klamboe liggen. Een kakkerlak is voor mij hetzelfde als een klein hondje.'

Aan de overkant van de cafétafel zit een van de meest gehate vrouwen ter wereld: Ingrid Newkirk (67), mede-oprichter en voorzitter van PETA (People for the Ethical Treatment of Animals), de grootste en bekendste dierenwelzijnsorganisatie ter wereld. Gehaat door de vee-, bont-, leer-, en wolindustrie, door dierentuinen, fokkerijen, dolfinaria en circussen. 'Maar ook door mensen die gewoon hun steak willen eten en vinden dat ik niet moet zeuren. Ik ben een bedreiging voor oude gewoonten. Een machtige man binnen de vleeslobby zei: 'Als die Ingrid Newkirk een koe was, had ik haar al lang op een truck richting het slachthuis gezet.''

Ze woont al decennia in de Verenigde Staten, maar oogt en klinkt nog steeds als Britse chic. Haar stem is zacht en vriendelijk, haar kleding keurig en, vanzelfsprekend, veganistisch. Volgens PETA zijn dieren niet van ons - we zouden ze niet moeten eten, dragen, ze niet moeten mishandelen en niet moeten gebruiken voor experimenten of vermaak. Als Newkirk het voor het zeggen zou hebben, zouden hamburgers verboden zijn; het eten van vlees (maar ook het eten én dragen van andere dierlijke producten) is onnodig, wreed, zelfs racistisch, zegt ze. Naast het menselijk ras staan de andere rassen. Wie zich voor hun rechten niet inzet, is derhalve racist. 'Het gaat om gerechtigheid, om begrip, om mededogen. We zijn tegen gepest, tegen onderdrukking, tegen discriminatie, tegen nodeloos geweld, ook als dat gericht is tegen hen die er anders uitzien dan wij omdat ze veren hebben, een vacht, of schubben.'

Naakt

De bekendste PETA-slogan is waarschijnlijk 'I'd rather go naked than wear fur' (liever bloot dan gekleed in bont). Vele beroemdheden lieten zich naakt fotograferen in het kader van PETA's anti-bontcampagne. Onder hen waren zangeres Pink, gitarist Dave Navarro, actrices Olivia Munn, Alicia Silverstone en Eva Mendes, realityster Khloe Kardashian, presentator Wendy Williams, skateboarder Ryan Sheckler, model Christy Turlington en American football-speler Chad Ochocinco.

Sinds de oprichting in 1980 haalde PETA met spraakmakende campagnes vele malen het nieuws. PETA-activisten besmeurden bontdragende catwalkmodellen met rode verf, PETA riep op tot boycots van talloze grote bedrijven, PETA vergeleek het lot van dieren in de bio-industrie met dat van slachtoffers van de Holocaust en PETA stuurde modellen in bikini de straat op om veganistische hapjes uit te delen. We zijn mediahoeren, zei Newkirk: om aandacht te genereren is vrijwel alles geoorloofd.

Zelf neemt Newkirk nog steeds deel aan acties, zelfs naakt, als ze dat nodig acht. 'Drie jaar geleden heb ik nog een naked gedaan in het centrum van Londen. Ik hing aan een haak naast een aantal onthoofde varkenskarkassen. Mijn huid lijkt precies op die van hen. Wat ik ermee wilde zeggen is dit: we zijn gelijk.'

PETA wist beroemdheden aan zich te binden: actrice Pamela Anderson, zangeres Chrissie Hynde en komiek Bill Maher zijn bestuurslid. Vriend en acteur Alec Baldwin noemt Newkirk een 'inspirerende leider, een heldin', Paul McCartney, Alicia Silverstone, Charlize Theron en Ellen DeGeneres figureerden in PETA-campagnes.

Naast het hoofdkantoor in de Verenigde Staten heeft PETA ook tien internationale afdelingen, waaronder een in Nederland. Vanwege een lezing voor donateurs deed Newkirk vorige week Amsterdam aan, twee dagen na de uitverkiezing van Donald Trump.

Ingrid Newkirk. Beeld Valentina Vos

Maakt u zich zorgen over de nieuwe Amerikaanse president?

'Ja. Zijn zoons zijn trofeejagers. Trump zal de belangen van de veeindustrie verdedigen. Hij begrijpt niets van dierenrechten, het milieu en de grote problemen in de bio-industrie, net zoals hij niets begrijpt van sociale kwesties. Ik voorzie dus problemen. Maar ik moet ook zeggen: de dierenrechtenbeweging is in opkomst, we hebben meer macht dan vroeger, maar we staan pas aan het begin. Geen enkele president ooit, ook Obama niet, is echt vriendelijk voor dieren geweest.'

Behalve voor huisdieren.

'Inderdaad. En dat is een begin; als je ooit een huisdier hebt gehad, is de kans groot dat je hart zich ook voor andere dieren opent. Maar de Trumps hebben voor zover ik weet nooit huisdieren gehad. Met Ivana, zijn ex-vrouw en Ivanka, zijn dochter, heb ik ooit gesproken over bont. Van Ivana weet ik dat ze mede door ons geen bont meer draagt, van Ivanka weet ik dat niet zeker. Toen Trump nog casino's had in Atlantic City, zo'n 25 jaar geleden, deden ze daar een act waarbij paarden van een hoge duikplank in het water moesten springen, een 19de-eeuwse act, mule diving. Na een petitie van ons is Trump daar meteen mee gestopt. Misschien is er dus een sprankje hoop.'

Dieet

Ingrid Newkirk gaat niet de deur uit zonder pakketje folders om uit te delen. Iedere journalist die ze ontmoet, kan een paar van deze brochures tegemoet zien: de laatste editie van PETA's Animal Times, het magazine van de internationale dierenwelzijnsorganisatie, en een PETA Vegan Starter Kit (gratis te bestellen op peta.nl), met daarin veganistische recepten en tips om de overgang naar een dieet zonder dierlijke producten soepel te laten verlopen.

Is het bezitten van een huisdier iets wat u aanmoedigt?

'Het fokken van huisdieren is onethisch, want er zijn genoeg dakloze dieren op zoek naar een thuis. Het is geweldig, als je de tijd, het geduld en het geld hebt, om te zorgen voor een dier uit het asiel. Helaas heb ik er zelf geen tijd voor; ik ben te vaak weg. Maar ik ben wel een auntie voor veel huisdieren van kennissen.'

Wat was het eerste dier waarvan u ooit heeft gehouden?

'Daar wil ik best wat over zeggen, maar eerst dit: ik zet me niet in voor dieren omdat een bepaald dier ooit indruk op me heeft gemaakt. Ik ben ermee geboren, met dat besef van onrecht. Mijn moeder was precies zo. Ons huis was altijd vol mensen en dieren waarvoor gezorgd moest worden. Als ik iemand met een bontjas zie, ga ik erop af en confronteer ik diegene. Het is een schánde, zeg ik dan, maar ik leg ook altijd uit waarom ik dat vind.

'Ik bracht het grootste deel van mijn jeugd door in India, waar mijn vader als ingenieur werkte. Op straat zag ik hoe wreed mensen konden zijn tegen koeien en honden. Ik herinner me dat ik als meisje voor het raam mijn kom soep zat te eten, uitkijkend op de straat richting New Delhi. Er kwam een man voorbij die een ossenkar aandreef, maar het dier bleef staan, misschien omdat hij moe was, of ondervoed. De man aarzelde niet, hij tilde de staart op en ramde een stok in het rectum, waarop de stier schreeuwde en op de grond viel. Ik rende naar buiten, trok die stok uit zijn hand en begon op hem in te beuken. Ik was 7, maar ik weet zeker dat ik zijn rug had gebroken als onze bediende niet had ingegrepen.'

Ingrid Newkirk. Beeld Valentina Vos

En het eerste dier waar u van gehouden heeft?

'Dat was mijn hond Shawny, een Ierse setter. Hij was 7 toen ik werd geboren en ik groeide met hem op. Ik sliep bij hem in zijn mand of hij bij mij in bed, we zaten samen in de auto en werden tegelijkertijd wagenziek als we naar mijn oma reden. Hij wist wanneer ik verdrietig of blij was en ik wist dat van hem. Ik had geen broers of zussen, híj was mijn broer. Toen we naar India verhuisden, was hij al heel oud, hij kon niet mee. Mijn ouders hebben hem laten inslapen, maar dat hoorde ik pas jaren later.'

Wanneer werd u veganist?

'Ik werd eerst vegetariër, ik was begin 20. Een vriendin van mij at geen vlees; toen we naar McDonald's gingen, bestelde ze een Egg McMuffin zonder bacon en vertelde ze me waarom. Daarna stopte ik met vlees eten. Een jaar of zes later vroeg een kennis of ik kalfsvlees at. Nee, zei ik, bij ons thuis aten we dat al jaren niet. Mijn vader was dol op kalfscordonbleu, maar mijn moeder wilde het niet meer klaarmaken nadat ze foto's had gezien van hoe kalveren gefokt werden. Die kennis vroeg of ik melk dronk, en ik zei ja. Hij legde me uit dat ik de kalverenindustrie steunde door het drinken van melk, want om melk te produceren moeten er kalfjes worden geboren en weggehaald bij hun moeder. Toen ik me dat realiseerde, ben ik gestopt met zuivel. Moeilijk, voor een Britse, want hoe moest ik nu mijn thee drinken? Het was vreselijk, in die jaren was er geen goede sojamelk te krijgen. Diezelfde gesprekspartner zei nog iets tegen me: en je schoenen dan? Realiseerde ik me wel dat ik door het dragen van leer de slachtindustrie steunde? Dat was een ander moeilijk onderdeel van het veganisme: dat ik mijn fantastische loafers, Bass Weejuns, moest wegdoen. Ze zijn in de kledingbak gegaan.'

U noemde India eerder uw spirituele thuis. Waarom?

'Ik ben niet religieus, ik ben een atheïst, omdat ik me geen god kan voorstellen die een wereld zou creëren zo vol verschrikkingen als deze. Wat ik bedoelde is dat ik daar mijn vormende jaren heb doorgebracht. Op onze school was een keer een van de volgelingen van de Indiase schrijver en filosoof Rabindranath Tagore te gast. Hij was gekleed in een lendendoek en droeg geen schoenen. Hij zei: 'Jullie zijn alleen geïnteresseerd in de laatste plaat van The Beatles, nieuwe kleren en jullie toekomstige vriendjes, maar er zijn andere dingen belangrijk.' Deze man had het over rivieren, de natuur, de vogels, over hoe we samen de wereld tot een betere plek moesten maken. Ik en mijn klasgenoten vonden het vooral grappig. Later begreep ik de betekenis van wat hij zei.'

Tegenwoordig leeft u uiterst bescheiden, in een zeer minimaal ingericht huis.

'Het huis heeft alles wat ik nodig heb. Bovendien ben ik er niet veel. Ik geef niets meer om bezit.'

U liet zich steriliseren toen u 22 was. Dat komt zeer vastberaden over.

'Ik heb nooit kinderen gewild, dat heeft weinig te maken met mijn inzet voor dierenrechten. Ik heb in mijn leven, door het vrijwilligerswerk van mijn moeder, veel weeskinderen gezien. Ik heb nooit begrepen waarom mensen kinderen van zichzelf willen als elders ter wereld kinderen verpieteren. Als ik al kinderen had gewild, had ik ze geadopteerd.'

Heeft u een leven naast uw werk?

'Ik heb een geweldige vriend, al bijna dertig jaar, met wie ik niet samenwoon. We houden veel van elkaar en hij begrijpt dat mijn werk erg belangrijk voor me is. Verder wil ik over hem niets zeggen.'

Als u een vegetariër ontmoet, zegt u dan: wat goed dat u geen vlees eet, of wijst u hem op zijn lederen schoenen?

'Iets ertussenin. Ik zou zeggen dat het geweldig is als iemand zich zorgen maakt om dierenwelzijn en daarom geen vlees eet. Maar er kan nóg een belangrijke stap gezet worden, en dan zal ik dat proberen uit te leggen, bijvoorbeeld door iets over de kalverenindustrie te vertellen. Ik zou ze kunnen vertellen over hoe schapen moeten lijden om wol te produceren. Soms laat ik veganistische producten zien of proeven; dat kan helpen, want van nature zijn mensen gewoontedieren, niet geneigd iets nieuws te proberen.'

Dierlijke producten zijn overal. Bent u zich continu bewust van het leed dat erachter schuilgaat?

'Ik moet dat blokkeren, anders is het geen leven.'

Heeft u inmiddels mensenhaat ontwikkeld?

'Nee hoor, helemaal niet. Bij mij heeft het lang geduurd voor ik zo bewust leefde als ik nu doe. De meeste mensen zien nooit een slachthuis van binnen, of een laboratorium waar op dieren getest wordt. Daarom maken wij daar filmpjes van, meestal door infiltranten met een verborgen camera, en daarom verspreiden we die filmpjes online. Ik hoop dat mensen bereid zijn ze te bekijken en op basis daarvan de juiste keuze te maken.'

We moeten het even over uw testament hebben. U wil na uw dood op de barbecue.

'Wil je mijn koekje? Ik eet het toch niet op.'

Graag. Waar zal de barbecue plaatsvinden?

'Dat weet ik nog niet. Ik hoop dat ik nog een tijdje leef, maar het moet een op dat moment toepasselijke plek zijn. Mijn hele lichaam laat ik na aan PETA. Een deel van mijn lever moet naar Frankrijk om daar gebruikt te worden in een protest tegen foie gras. Van mijn huid moet een damestas worden gemaakt. Een oor wordt opgestuurd naar het Canadese parlement, om ze te helpen het gehuil van de mishandelde zeehonden te horen, een van mijn ogen gaat naar het Environmental Protection Agency in de VS, zodat ze weten dat PETA ze ook na mijn dood in de gaten houdt.'

Eén ding uit uw testament kon ik niet plaatsen: waarom wilt u dat een deel van uw hart wordt begraven bij het circuit van Hockenheim, liefst in de buurt van de Ferrari-pits?

'Omdat ik dol ben op Michael Schumacher en omdat ik dol ben op Formule 1. I love it. Misschien is ook dat een overblijfsel van mijn jeugd in India, waar het verkeer altijd een heerlijke chaos was; eenmaal terug in Engeland vond ik dat iedereen verschrikkelijk traag reed. Ik ben altijd dol op racen geweest, helaas ben ik er zelf niet goed in. Michael Schumacher is de beste coureur ooit en een ontzettend vriendelijke man: hij heeft ons met meerdere acties geholpen.'

Een van uw beroemdste uitspraken luidt: een rat is een varken is een hond is een jongen.

'Erachteraan hoort nog dit: als het aankomt op gevoel, pijn, honger en dorst. Het is onweerlegbaar: alle dieren voelen pijn, alle dieren voelen dorst en honger.'

U lijkt ermee te zeggen dat het leven van een rat evenveel waard is als dat van een jongen.

'Wat ik zeg is dit: ze voelen allebei pijn. Waarom zijn we dan wél verplicht om een jongen geen pijn te doen, maar mogen we het bij een rat wel? Je hoeft niet van dieren te houden om te beseffen dat het moreel verkeerd is ze wreed te behandelen.'

Zijn dierproeven geoorloofd als ze nodig zijn om een medicijn tegen aids te vinden?

'Ik zou er op ethische gronden nog steeds op tegen zijn, net zoals ik ertegen ben dat een bepaald medicijn getest zou worden op, ik noem maar een groep, moslims. Ethisch is het gewoon onjuist.'

De vraag die eronder ligt is deze: is een dierenleven evenveel waard als een mensenleven?

'Een onzinvraag, die er niet toe doet en die altijd gesteld wordt door bange mensen die zich bedreigd voelen in hun manier van leven, in hun gewoonten. Ik hoef niet te kiezen. Het gaat niet om een keuze tussen mens of dier, het gaat om keuzen die je dagelijks maakt, en waarin je door een aantal kleine aanpassingen veel leed kunt voorkomen. Denk beter na, doe meer voor deze wereld, haal meer uit jezelf, dát is mijn boodschap.'

Wanneer is een PETA-campagne voor u geslaagd?

'De basis is de boodschap, die moet kloppen. Ten tweede moet je ervoor zorgen dat je zo veel mogelijk mensen bereikt en dat is een uitdaging, gezien het feit dat televisienieuws, zeker in de VS, vooral draait om seks, geweld en beroemdheden. We moeten proberen op effect gericht te zijn, aandacht te trekken. Pas dan kunnen we proberen onze boodschap over te brengen. Internet heeft in ons geval tot een doorbraak geleid. Onze filmpjes zullen aan het eind van dit jaar in totaal 1 miljard keer zijn bekeken.

'Heb je onze verkrachtingsvideo gezien? Daarin laten we vrouwen vertellen over hoe ze werden aangeraakt, vastgehouden of verkracht. Aan het eind houdt een van de vrouwen een foto van een koe omhoog. Een tekst verschijnt in beeld: elk jaar worden er miljarden dieren geboren om ons te voorzien van vlees, melk en eieren, bijna allemaal zijn ze verwekt door middel van inseminatie. Verkrachting, in feite. Een boer steekt zijn arm in een koe, zoekt de baarmoeder en spuit het zaad erin. Hoezo is dat geen verkrachting? Omdat het om koeien gaat? Veel mensen waren boos vanwege de vergelijking, maar ik ben een vrouw en de koe is een vrouw, ik neem het voor haar op omdat haar geweld wordt aangedaan. In slachthuizen worden kalkoenen verkracht, gewoon voor de lol, ik heb de video's gezien. Het is gewoon allemaal zo fout.'

Heeft u ooit spijt gehad van een campagne?

'Nee.'

PETA vergeleek het lot van dieren in de vee-industrie met dat van de Joden in de Holocaust. Velen vonden dat een kwetsende vergelijking.

'Het spijt me als het mensen pijn deed. Maar ik zeg ook: het gaat niet om jezelf en om het verleden, het gaat om nú, om de lessen die we op dit moment uit het verleden kunnen trekken. In die tijd keken mensen weg, vandaag kijken mensen óók weg. Laten we onze blik openen en ons keren tegen álle discriminatie.'

Is het nog een effectieve campagne als zo veel mensen de vergelijking kwalijk en smakeloos vinden?

'Ja. Die campagne is er ooit gekomen omdat joodse leden van PETA de vergelijking zélf maakten. Onze campagnes zijn medegefinancierd door Holocaustoverlevenden die de vergelijking zelf zagen en iets wilden doen aan hoe dieren worden behandeld. Mededogen, daar draait het om. Er zijn wat mij betreft drie regels in het leven: wees goed, wees goed en wees goed.'

Waarop bent u het meest trots?

'Wij hebben meer jonge mensen bereikt dan welke andere sociale beweging in de geschiedenis ook, en dankzij internet bereiken we er nu meer dan ooit. En als ik iets tastbaarders zou moeten noemen, dan is dat het feit dat dankzij ons alle autobedrijven ter wereld zijn gestopt met het gebruiken van dieren tijdens crashtests.'

U heeft uw leven gewijd aan uw werk. Wat was het grootste offer dat u heeft moeten brengen?

'Zo denk ik niet. Maar het is moeilijk, het is hartverscheurend moeilijk. En het wordt niet makkelijker met de jaren. Ik heb al zo veel dierenleed gezien, maar het houdt nooit op. Al het videomateriaal dat door onze werknemers en vrijwilligers wordt gemaakt en verzameld, moet ik bekijken, al die verschrikkelijke beelden uit laboratoria en slachthuizen. Het maakt me verdrietig, maar ik zie het niet als offer. Laatst was ik tot een uur of acht aan het werk, mijn assistent ging naar huis en zei: 'Ik ga, want ik heb een leven.' Ik zei: 'Ik weet wat jouw leven is, jij gaat straks een paar uur gamen en dan naar bed. Ik heb óók een leven, en ik ben ontzettend blij met wat ik de komende drie uur ga doen.''

En dat was?

'Werken natuurlijk. En dat maakt me gelukkig, omdat ik met iets belangrijks bezig ben.'

Waar wordt u gelukkig van, naast uw werk en Formule 1?

'Van de kruiswoordpuzzel in The Daily Telegraph, die ik vanavond ga maken voor ik ga slapen, zodat ik geen alzheimer krijg. En als ik tijd heb, ga ik wandelen in de natuur. Maar wel op een pad, altijd op een pad. Ik wil de leefomgeving van de dieren niet verstoren.'

Styling; Lisa Dymph Megens. Blazer Stella McCartney via Salon Heleen Hülsmann.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.