'Terugkeer David Bowie indrukwekkend gebeuren'

Teruglezen: recensent Peter Koops bespreekt het begin van David Bowies Serious Moonlight Tour in Vorst Nationaal te Brussel, 1983.

David Bowie bij een concert in Frankfürt in 1983. Beeld afp

'Ik weet niet of het zweetdruppels zijn, of tranen van vreugde', laat David Bowie zich ontvallen terwijl hij met zijn hand over een kletsnatte wang strijkt, 'Maar ik ben in elk geval erg blij om weer op het concertpodium terug te zijn.' Bowie is acteur genoeg om te doen alsof hij met het aanbrengen van zo'n persoonlijke noot even uit zijn rol valt.

Maar waarom zou je aan de oprechtheid van zijn woorden twijfelen. Want toen Bowie zich daarmee voor de eerste maal tot de om hem heen verzamelde mensenmenigte richtte, was daar al zo'n overstelpende aaneenschakeling van indrukwekkende momenten aan voorafgegaan, dat je al lang wist, dat het brein achter deze audio-visuele hersenspoeling, Bowie dus, dit ongeëvenaard hoge niveau alleen maar kon halen als hij zichzelf met hart en ziel gaf.

Inderdaad, de teerling is geworpen. Woensdagavond, klokslag half negen begon Bowie, na een afwezigheid van vijf jaar, aan zijn Serious Moonlight Tour rond de wereld met het eerste van twee relatief kleinschalige try out-concerten. Deze werden gegeven in Vorst Nationaal. Anders dan in Nederland hoeft men zich in België niet zoveel aan te trekken van de bezoekerscapaciteit van een zaal. Zodoende konden in het compact gebouwde Vorst Nationaal volgens betrouwbare bronnen rond de 9000 mensen Bowie van zeer nabij ondergaan. Dit overigens pas, zoals op de entreebewijzen te lezen stond, na bij de ingang 'rechtmatig afgetast' te zijn.

Het origineel van dit artikel uit 1983. Beeld De Volkskrant

Monumentaal decor

Voor de concerten die Bowie op 25 en 26 juni in de Rotterdamse Kuip geeft zijn bij de plaatselijke VVV-kantoren nog zo'n duizend kaarten verkrijgbaar. Wie hem wil zien - met inbegrip van het uitgebreide voorprogramma dat met zijn circus mee reist - heeft jammer genoeg geen andere keus. In Rotterdam zal de massaliteit van het gebeuren namelijk een groot deel van de sfeer moeten opwekken en niet zozeer het muzikale aspect, dat juist in Vorst Nationaal zo'n verpletterende indruk maakte. Gezien over de lengte van een voetbalveld verliest de prachtige, computergestuurde lichtshow die Bowie met zich meevoert, ongetwijfeld ook een deel van zijn raffinement.

Het concert in Vorst Nationaal, waarbij Bowie, inclusief een korte pauze, twee en een half uur blijk gaf van zijn genialiteit, voltrok zich in een monumentaal decor. Dit bestond uit zilvergrijze, in een bedrieglijk echt reliëf geschilderde kroonlijsten, die de lichtinstallatie afschermden. Links van het podium een enorme, schuin naar boven wijzende dooraderde hand en aan de rechterkant een sikkelvormige Serious Moonlight.

De suggestie van een tempel werd nog versterkt door vier ranke masten achter op het podium. Door de daar omheen gedrapeerde doorzichtige plastic gordijnen kregen deze meer volume, waardoor ze deden denken aan Griekse zuilen, of zoals een perverse geest opperde, aan half afgerolde condooms. Hoe dan ook bleken deze zuilen in de loop van het concert meerdere functies in zich te bergen. Ze dienden als lichtbron of draaiden om hun as, zoals bij het nummer Red Sails, verzamelden de rook van de aanstormende trein in hun omhulsel, toen The Thin White Duke na de pauze zijn rentree maakte met Station to station, en één van de decorstukken kon zich zelfs, tijdens Ashes to ashes, als een ruimtevoertuig over het podium verplaatsen. De wonderen der techniek hielden niet op. Veel opzien baarden bijvoorbeeld ook de talloze batterijen met voorgeprogrammeerde volgspots.

Audio-visuele vormgeving

Op het ritme van de muziek versprongen deze voortdurend van stand om hun intense, regelmatig van kleur veranderende stralenbundels op nauwkeurig van te voren bepaalde plaatsen te richten. Prachtige, om Bowie rondwervelende gordijnen van licht vergezelden met name Space Odditty, het oudste nummer van deze avond. Wat betreft compositie en vlakverdeling was de mise-en-scène van dit concert, zoals de totale audio-visuele vormgeving van een meer dan perfect gehalte. Elke beweging van Bowie. hoe klein ook, had betekenis, en hij speelde zijn liefde voor het theater, de film en de mimekunst dan ook met verve in zijn rol van rock & rollster uit.

Akelig gezond, blond, gebruind, de vlinderdas al meteen bij zijn eerste opkomst los om de nek en voorzien van een splinternieuw, maar lelijk gebit, was het een klare zaak uit welke periode uit diens carrière de Bowie-lookalikes zich hadden moeten richten. De kort gesneden kostschoolkostuums, waarin hij zich toonde, één zalmkleurig en één pistache-groen, bevestigden de verwachting dat hij op zichzelf zou terugvallen. Namelijk op de tijd van Young Americans, die al vaak in verband is gebracht met de nieuwe lp Let's Dance en zijn verlangen naar warmte, puurheid en eenvoud.

Vandaar ook de keuze van de Texaanse rhythm & blues-gitarist Stevie Ray Vaughn als een van Bowies meest prominente begeleiders op deze tournee. In Vorst Nationaal was Vaughn echter afwezig. Omdat hij misschien toch niet de juiste persoon was om het oudere werk van Bowie uit te voeren, werd zijn plaats ingenomen door Earl Slick, een oudgediende.

Beeld epa

Heino

Van de andere muzikanten heeft Carlos Alomar, die vanaf 1976 bijna aan alle platen van Bowie meewerkte, veruit de langste staat van dienst. Het lag dan ook voor de hand dat hij de tienkoppige band die Bowie vanuit de luwte van de zuilengalerij bijstond zou leiden. Onder hen de in een nogal oubollige vaudeville-stijl uitgemonsterde gebroeders Simms, die Bowie niet alleen in de zang, maar ook in het acteerwerk ondersteunden.

Ook sleepten zij de voor een bepaald nummer noodzakelijke attributen aan, zoals de regisseursstoel, van waaruit Bowie een sfeervol, zoetgevooisd Wild is the Wind aanhief. Tijdens het zeer sterke China Girl belegden zij, evenals de blazers, heel demonstratief midden op het podium een schaftpauze, waarbij zelfs een kaartje werd gelegd. Van dit speelse element werd ook het op zich niet zo opmerkelijke Cracked Actor voorzien. In deze song kreeg Bowie Yorricks schedel in handen geduwd, werd hem een kort rood manteltje omgehangen en kreeg hij een zonnebril opgezet. Toen was de gelijkenis met de kitscherige Duitse zanger Heino opeens compleet.

Vaart

Daartussendoor een adembenemende selectie uit vijftien jaar Bowie, waaronder Star, Heroes en The Jean Genie. In het intro tot deze nummers kreeg het thema eerst een langzame uitvoering, waarna Bowie en band pas in volle hevigheid losbarstten. Met een duizelingwekkende vaart werden de nummers aaneengeregen. Te weten: What in the world, Look back in anger, Joe the Lion, Let's dance.

Juist in dit nummer lieten de blazers en Bowie zelf meerdere steekjes vallen. In dat opzicht was het een erg leerzaam try out-concert. Maar zodra de hele machine naar behoren draaide was het ook meteen af. Zoals in het hoekige Breaking glass, een moddervet Life on Mars, Putting out fire, Scary Monsters, Rebel Rebel, Soul love, Hang on to yourself en de ode aan de jaren zestig met Sorrow, I can't explain en White light, white heat, het enige nummer dat Bowie nooit op de plaat zette.

Na de pauze, toen men, verzadigd door zoveel kwaliteit, nog naar adem snakte, bracht Bowie op de akoestische gitaar een geactualiseerde versie van Young Americans. Niet langer verwees hij hierin naar Nixon, maar naar Reagan. Tijdens de apotheose van dit concert, die gevormd werd door Fame, TVC 15 en Stay, haalde hij er in Modern Love nog even zijn saxofoon hij. Bowies repertoire-keuze kan in de loop van zijn tournee natuurlijk wijzigen, maar toch geeft het bovengenoemde materiaal een indicatie omtrent de door hem te volgen grote lijn. Stoere jongens, die zich sceptisch over Bowie uitlieten, boden al ruim voor het einde van dit concert geen enkele weerstand meer. Na afloop was iedereen bekeerd en werd met ontzag en bewondering gesproken over een onvergetelijke ervaring. Uit het door Bowie ontwikkelde totaaltheater is iets van een andere orde gegroeid, dat het begrip concert verre te boven gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.