'Tegen alle verwachtingen in is het een film geworden waar ik heel trots op ben'

Interview Mike van Diem over Tulipani

De oude Mike van Diem (Karakter) had vriendelijk bedankt om een gestrande film te komen redden. Maar de nieuwe niet: die regisseerde in de hak van Italië de romkom Tulipani, openingsfilm van het Nederlands Film Festival.

Gianni Pezzola (links) en Gijs Naber in Tulipani.

'Ik zal je zeggen: ik had er gelijk énorm zin in.' Voor ons zit Mike van Diem (58), de regisseur die zijn publiek achttien jaar liet wachten na Karakter, zijn met een Oscar bekroonde speelfilmdebuut uit 1997. De man die altijd redenen vond, vaak valide redenen, om een aangeboden (Hollywood)film níét te maken. En die werd gebeld door Hans de Weers, producent van de Italiaans-Nederlandse productie Tulipani: regisseur Marleen Gorris was op de set overspannen geraakt, de opnamen in Puglia, de hak van Italië, waren stilgelegd, de Italianen waren boos, er was gedoe over geld. Kon Mike de regie overnemen? De oude Mike van Diem zou beleefd hebben bedankt en hebben opgehangen.

Maar dit was de nieuwe Mike van Diem. Er was iets los gemaakt, tijdens het regisseren van zijn comeback-komedie De surprise uit 2015, pas zijn tweede speelfilm. 'Totale Sturm und Drang om iets te maken, om méér op de set te staan', zegt hij erover. 'Dus ik heb ja gezegd. Tulipani huurde me in als crisismanager, daar kwam het op neer. Ik had vier weken om het script te veranderen, als ik dat wilde. Ik dacht: dit kán niks worden, te weinig tijd. En tóch ga ik het doen. Ik doe eens iets geks. Al had ik wel een parachute op mijn rug.'

Van Diem, vrolijk: 'Ik zei: mag ik mijn naam eraf halen als het verschrikkelijk wordt? Want dit zou wel eens verschrikkelijk kunnen worden.'

Dat zei je letterlijk zo?

'Ja, en het mocht, zo staat het ook in mijn contract. Ik heb toen in drie weken het script herschreven, flink verbouwd. Toen werden de opnamen uitgesteld, achteraf bezien maar goed ook, vanwege onenigheid tussen de Nederlandse en Italiaanse producenten. Een geldkwestie.'

Precies een jaar nadat Tulipani was stilgelegd, hervatte Van Diem de opnamen in Zuid-Italië. 'Wonder boven wonder nog met alle acteurs. In het tussenliggende jaar had ik elke halve meter die al gedraaid was bestudeerd: kon ik er, door er twee shots bij te draaien, een andere scène van maken?'

In de komedie Tulipani fietst de Zeeuwse boer Gauke (Gijs Naber) na de Watersnoodramp in 1953 naar Italië, om aldaar onder de zon tulpen te kweken. In de film wordt zijn geschiedenis - Gauke groeide uit tot dorpslegende - verteld via zijn dochter Anna (de Canadese actrice Ksenia Solo), die dertig jaar later terugkeert naar het Italiaanse dorp.

Mike van Diem. Foto Hollandse Hoogte / Fotopersburo Edwin Janssen

Je spreekt geen Italiaans.

'Helemaal niet, nee. Best beklemmend, in het begin. Een aantal van de acteurs sprak Engels, of deed alsof ze me verstonden. Ze voelden mijn regie wel aan, merkte ik. Ik deed dat wild gesticulerend, met muzikale termen: hier crescendo, daar een klein intermezzo. En nu ben ik de schaamte voorbij: als er een meneer is met een film uit Frankrijk, zeg ik meteen ja. Duitsland, Spanje ook. Of Scandinavië. Ik vraag me alleen wel af: heb ik het niet Italiaanser dan Italiaans gemaakt?'

Die vraag kan ik beantwoorden: ja, dat heb je. Er zitten zelfs Fellini-clowns in.

'Inderdaad. Die zaten er al in overigens, ze zijn niet door mij bedacht.'

Is de humor Nederlands, of Italiaans?

'Toen we de film afwerkten in Toronto, was er een tiental Italiaanse Canadezen in de studio voor het geluid in de kroegscènes. Ze zagen de scène waarin die Hollander spaghetti prakt, nou: pandemonium. Buitengewoon leuk, vonden ze. Terwijl ik denk: jongens, misschien toch een béétje flauw?'

Heb jij er een klucht van gemaakt, of was dat het al?

'Ik vind het meer een tragikomische film, met overdrijving als vertelelement. Die Hollandse man op klompen is een Italiaanse mythe geworden. Nee, geen klucht. Het is meer dan dat. Er zit wel een bepaald soort humor in. Normaliter niet de mijne, dat klopt. In een aantal opzichten is dit helemaal geen Mike van Diem-film. En iedereen mag raden wat ik wel en niet heb toegevoegd. No way dat we helemaal opnieuw konden beginnen, er was al een stevig bedrag gespendeerd. Het was ook een mooie proeve van bekwaamheid. Waar kan ik mee wegkomen? Ik ben trots op de dingetjes die zijn gelukt.'

De actrice Ksenia Solo lijkt geheel niet op een kind van twee Zeeuwen.

'Klopt.'

Is dat bezwaarlijk?

'Vonden wij wel, maar dat was een van de wurggrepen, dat was al zo bepaald. Het móést een Canadese actrice zijn; Canada was coproducent. Achteraf ben ik heel tevreden met haar. Via haar wordt het verhaal verteld, dat is altijd een beetje een ondankbare rol.'

De zwijgende Zeeuwse moeder van verteller Solo wordt gespeeld door de Nederlandse Anneke Sluiters. Van Diem: 'Jezus, wat een verschijning, dacht ik. Hoe is het mogelijk dat we deze actrice nog niet hebben gezien?'

Ik dacht: waarom bouwden ze die film niet wat meer om Sluiters heen?

'Hmm. Een dubbelrol of zo, dat ze ook haar eigen dochter speelde - had gekund. Ik ben blij te horen dat je van haar onder de indruk bent, one way or the other.'

Onlangs sprak Van Diem zijn collega Marleen Gorris, die inmiddels is hersteld. 'Ik heb het altijd goed met haar kunnen vinden. Dat we beiden een Oscar wonnen, dat schept toch een band. Ze schetste de omstandigheden op de set, waarover ik ook al hoorde van anderen. Ik was er zelf óók uitgestapt, denk ik. Marleen (die een Oscar won voor Antonia's Line in 1995, red.) zei, lachend: 'Die Italianen eisten natuurlijk wederom een Oscarwinnende regisseur, dus je kon de boel lekker chanteren.' Dat is zo, ik kon mijn zin er wat makkelijker doordrukken.'

Ben je alweer gebeld voor een volgende klus?

'Nou, de reacties na de eerste vertoning van Tulipani op het festival van Toronto waren geweldig - 1200 man braken de zaal af. Tegen alle verwachtingen in is het een film geworden waar ik heel trots op ben. Toch denk ik niet dat het nu aanbiedingen zal regenen.'

Onverminderd vrolijk: 'Mijn reputatie als eigenzinnige, lastige en dure regisseur zal de meeste mensen blijven ontmoedigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.