'Stiekem zijn kinderboeken altijd geëngageerd'

'Voor altijd jong' is het thema van de Kinderboekenweek, die woensdag begint. Anna Woltz (1981) maakt kans op de Gouden Griffel die aan de vooravond daarvan wordt uitgereikt; Dolf Verroen (1928) is de auteur van het Kinderboekenweekgeschenk. Pjotr van Lenteren legt de jonge en de oude kinderboekenschrijver vijf dilemma's voor.

Kinderboekenschrijvers Anna Woltz en Dolf Verroen Foto Renate Beense

Anna Woltz groeide op met klassieke Britse en Amerikaanse kinderboeken van voor de oorlog en wilde altijd maar één ding: schrijver worden. Om te oefenen schreef ze al op haar vijftiende columns in de Volkskrant, over haar schoolleven. Haar boek Gips is genomineerd voor een Gouden Griffel, ze is de jongste genomineerde van dit jaar.

1. Wat is leuker, schrijven voor volwassenen of voor kinderen?

'Voor kinderen. Achtjarigen zeggen: op de foto bent u knapper dan in het echt. Daar hou ik van. Volwassenen gaan stiekem zitten gapen achter hun hand. Die denken dat ze een neutraal gezicht hebben, maar ze kijken somber, chagrijnig of kritisch. Kinderen zitten of te stralen, of zich openlijk te vervelen. Een van de twee. Daar kan ik wat mee. Zeg jij maar wanneer het saai wordt, dan zorg ik dat het dat níet wordt. Als personages zijn ze geweldig omdat ze bijna alles voor het eerst doen en dat vind ik interessant. Of ik op mijn zestigste nog steeds een eerste schooldag kan beschrijven, weet ik niet. Dat merk ik dan wel.'

2. Is de ideale kinderboekenschrijver jong en fris of juist oud en wijs?

'Als ik een historische roman schrijf, dan moet ik research doen om erachter te komen hoe dingen in een andere tijd geregeld waren. Dat moet je ook als je een kinderboek schrijft. Zo simpel is het. Overigens gaat het vaak vanzelf. Ik luister bijvoorbeeld stiekem een gesprek af, waarin een moeder zich verheugt op een weekeinde zonder de kinderen. 'Even weer Marjan zijn!' Ik verplaats me dan niet in haar gevoelens, maar in die van haar dochter, die dat net als ik per ongeluk hoort. Wat doet dat met haar? Het idee dat je moeder niet zichzelf is, maar een rol speelt. Je wilt als kind natuurlijk niets liever dan dat je ouders altijd echt zijn. Dat is toch vreselijk, zo'n uitspraak? Zo begint in mijn hoofd een verhaal zoals Gips.'

3. Wat weegt zwaarder: stijl of inhoud?

'Ik vind dat veel kinderboekenschrijvers die twee te goed scheiden. Die schrijven dan slecht over iets wat kinderen leuk vinden, of goed over iets wat kinderen niet boeit. Ik wil goed schrijven over wat kinderen boeit. Ik ben steeds meer aandacht aan mijn stijl gaan besteden en ik merk dat volwassenen dat waarderen. Of ik daar als kinderboekenschrijver écht wat aan heb, is de vraag. Ik ben natuurlijk ontzettend blij met mijn Zilveren Griffel, maar als kind las ik zulke boeken niet. Overigens is dat wel aan het veranderen. Prijzen gaan steeds vaker naar boeken die inhoudelijk boeiend en literair goed zijn.'

4. Is een goed kinderboek actueel en geëngageerd of liever tijdloos?

'Stiekem zijn kinderboeken altijd geëngageerd. Uit elk onderzoek blijkt hoe nuttig het is om te lezen voor je plezier. Ik vind dat fantastisch om te weten: wat je ook schrijft, je draagt bij aan de woordenschat van kinderen en daarmee aan hun succes in het leven. Dus laten we toch vooral zorgen dat we als schrijvers graag gelezen worden, dat is hoe dan ook goed. En verder wil ik geen bemoeienis met de inhoud, alsjeblieft. Ik kan beloven dat mijn boeken laten zien dat goed gedrag uiteindelijk enigszins loont. Dat het leven eng is, maar het niet helpt om stilletjes in een hoekje te gaan zitten wachten tot het voorbij is. Lijkt mij een tijdloze boodschap.'

5. Annie M.G. Schmidt of Paul van Loon - wie zijn je voorbeelden en waarom?

'Schmidt zeker niet. Ik las vooral veel vooroorlogse Britse en Amerikaanse kinderboeken. L. M. Montgomery: Anne van het groene huis, over een weesmeisje dat verhalen verzint. Zo wilde ik zijn. Ik bedacht mijn eerste verhalen op de fiets naar school. En ik was streng: alles moest kloppen. Dus als ik in de winter begon en in het verhaal ineens de zomer nodig had, dan kon dat niet. Zo heb ik leren schrijven. Kinderen hebben geen smaak. Ik vroeger ook niet. Cissy van Marxveldt, Sanne van Havelte, hun boeken ken ik bijna uit mijn hoofd. Nederlandse literatuur deed het niet bij mij toen ik op de middelbare school zat. Ik lees tegenwoordig voornamelijk Engels en Amerikaans. Daar deinzen ze niet terug voor een goed plot. Wij zijn het land van Gerard Reves De avonden, waarin wordt gedacht: als het een plot heeft, dan is het geen literatuur. Gelukkig is ook dat aan het veranderen.'

Kinderboekenweek

Voor altijd jong! is het thema van de Kinderboekenweek, die duurt van 5 tot en met 16 oktober. Aan de vooravond wordt op het Kinderboekenbal bekend wie dit jaar de Gouden Griffel wint. Er zijn tien kandidaten. Eén ervan is Gips van Anna Woltz, waarin Fitz woedend is op haar ouders, omdat die gaan scheiden. Ze neemt zich voor om zelf nooit verliefd te worden, maar als haar zus een ongeluk krijgt, ontmoet ze een interessante jongen in het ziekenhuis. Dolf Verroen schreef het Kinderboekenweekgeschenk Oorlog en vriendschap. Het is een verhaal dat alleen opa's nog kunnen vertellen over hun jeugd in de oorlog. Het gaat over de hartsvrienden Joop en Kees. De ouders van Joop hebben onderduikers in huis, die van Kees heulen met de Duitsers. Maar Joop is vastbesloten om vrienden te blijven. Charlotte Dematons maakte de tekeningen in het geschenk, dat je gratis krijgt van je boekhandelaar als je 10 euro of meer uitgeeft. Het prachtige prentenboek van de Kinderboekenweek heet Waar is Ludwig? en werd getekend door Floor Rieder. De kat van oma is kwijt en we gaan hem samen zoeken. Het boek is vormgegeven als een huis, dat helemaal open kan, tot het een straat wordt.

Dolf Verroen

Dolf Verroen brak door in de jaren zestig met geëngageerde kleuterboeken over integratie en won prijzen in binnen en buitenland. Hij dacht eigenlijk dat hij klaar was, maar werd gevraagd om het Kinderboekenweekgeschenk te schrijven. Het resultaat: Oorlog en vriendschap. Hij is de oudste geschenkschrijver tot nog toe.

1. Wat is leuker, schrijven voor volwassenen of voor kinderen?

'Waarom schrijven mensen boven de zestien voor kinderen? Dat zou ik ook wel eens willen weten. Ik heb geen idee. Schrijven is een natuur, die in je hoofd en in je hand zit. Voor wie je schrijft, maakt niet uit. De verrukking is altijd even groot. De overgave en verslaving even sterk. Maar het verzinnen van verhalen voor kinderen is leuker. Als schrijver voor volwassenen was ik succesvol, maar ik voelde me leeg. Zat ik daar aan die tafel en na een hele dag zwoegen één goede zin. Ik dacht: is dat alles? Op een nacht werd ik wakker met de kleuters Soe en Piet in mijn hoofd. Toen ik hun verhaal opschreef, kwam ik voor het eerst in mijn eigen wereld. Meteen zei ik: ik schrijf nooit meer voor volwassenen. Dat was voor mijn uitgever wel even schrikken.'

2. Is de ideale kinderboekenschrijver jong en fris of juist oud en wijs?

'Ik heb een bejaardentelefoon met een extra hard geluid en een alarmknop voor als ik omval in de tram. Maar ik bezoek nog steeds scholen. Kinderen zijn in al die jaren eigenlijk niet veranderd. Vroeger wilden ze een handtekening, nu selfies. Maar ik was wel verbaasd dat ik voor het Kinderboekenweekgeschenk werd gevraagd. Ik dacht dat het afgelopen was met Verroen. Het voelt alsof ik nog alle tijd heb, maar het is bijna klaar met mij, dat besef ik heel goed. Er zitten nog wel verhalen in mijn hoofd. Het is trouwens niet zo dat je in een bepaalde fase je beste boeken schrijft en dat het daarna afgelopen is. Je moet heel veel schrijven en dan zitten er een paar bij die echt gelukt zijn. Oorlog en vriendschap is een van mijn beste boeken ooit geworden, ik ben er ontzettend blij mee.'

Anna Woltz en Dirk Verroen Foto Renate Beense

3. Wat weegt zwaarder: stijl of inhoud?

'Stijl is belangrijk: niemand kan dat ene verhaal schrijven zoals ik. Ik vind kinderboeken vaak zo krullerig, zo kindgericht. Dat 'echt voor kinderen' heb ik altijd willen verliezen. Je kan een hele tijd met een onderwerp lopen in je hoofd, maar je gaat pas schrijven als er taal voor is. Daar moet je soms lang op wachten. Slaaf kindje slaaf is mijn best gelukte boek, maar jarenlang kreeg ik geen letter op papier. Tot ik in Ghana het slavenfort El Mina bezocht. Niet de donkere kelder, maar het balkon maakte indruk op mij. Daarop stond elke avond de gouverneur op zijn gemak wat zwarte vrouwen uit te kiezen. Ik ging het leven van zijn gezin beschrijven, die vreselijke witte familie die slavernij volstrekt normaal vond. Een toon die meteen werkte. In één rit veertig hoofdstukjes en geen woord meer aan veranderd. Geen inhoud zonder stijl dus.'

4. Is een goed kinderboek actueel en geëngageerd of liever tijdloos?

'Je kunt alleen iets goeds schrijven als je ernaar streeft dat iets lang meegaat. Maar ik heb me inderdaad altijd aangetrokken gevoeld tot sociale onderwerpen. Onrecht, integratie, slavernij, de Tweede Wereldoorlog. Bij ons thuis was heel duidelijk wat we goed en fout vonden. En dat vind je absoluut terug in mijn verhalen. Maar het gaat om de manier waarop je over die ideeën schrijft. Oorlog en vriendschap gaat over universele waarden. Er hadden nog duizend dingen meer kunnen staan, maar die staan er niet. Alleen de kern. De oorlog heeft zich daar heel natuurlijk omheen gevouwen. Tijdloos, daardoor.'

5. Annie M.G. Schmidt of Paul van Loon wie zijn je voorbeelden en waarom?

'Mijn favoriete voorbeeld tijdens lezingen is: Op reis met de Toto van Wil Veenstra. Die in elk geval niet. Begint als een aardig verhaal over een gezin dat er alles aan doet om de toto te winnen en dan van het geld op reis gaat. Maar vervolgens die notoire slechterik, die het verhaal twintig delen lang op gang houdt! Daar moet ik van kotsen. Nee, mijn grote held was Niels Holgersson. Niels was niet 'ondeugend', hij was een echt kind en door en door slecht. Ik realiseerde me: misschien ben ik ook wel zo en wist ik het alleen nog niet. Die gedachte wierp me omver. Ik heb altijd zo willen schrijven dat kinderen zouden beseffen: dit is echt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.