'Spotify? Daar begin ik niet aan'

Zegt Hoofdredacteur en enig redactielid van Platenblad te midden van zijn tienduizend langspeelplaten

Het is al 25 jaar een cultorgaan voor de obscure vinylverzamelaar: Platenblad. Gemaakt in eigen keuken door René van Kaam, hoofdredacteur en enig redactielid.

René van Kaam te midden van zijn tienduizend langspeelplaten. Foto Erik Smits

Toen René van Kaam (61), hoofdredacteur van Platenblad, dreigde te worden bedolven door zijn eigen platenverzameling, werd het tijd om in te grijpen. De vloer van zijn werkkamer kraakte onbedaarlijk, en begon tricky door te buigen. Er diende resoluut iets te gebeuren voordat zijn verzamelwoede het vrijstaande huis op het Friese platteland zou ondermijnen.

En, destijds was zijn vrouw Mariska dus zo lief dat hij zijn tiendduizend langspeelplaten naar beneden mocht verhuizen, gewoon in de woonkamer, alfabetisch geordend in Ikea-Expedit-kasten. Zo kon het dus geschieden dat alhier de wanden zijn gevuld met de ruggen van platenhoezen, een kleurrijk geheel, ten faveure van de man des huizes. Wel zo praktisch trouwens, als hij één van de vier aanwezige exemplaren van de debuutelpee van sixtiesband Moby Grape wil pakken, is hij met twee stappen ter plekke.

Gelukkig, eveneens prominent aanwezig, zijn Micro Seiki-platenspeler met Moving Coil-element, zodat hij rap de naald erin kan zetten, en de kamer wordt gevuld met die psychedelische muziek van Moby Grape. Twee manshoge Tannoy Berkeley-geluidsboxen staan in de woonkamer zo opgesteld dat hij achter zijn bureau het ideale luistercomfort beleeft.

In zijn kledingwinkel in Groningen, Forever Changes (genoemd naar een plaat van een andere jarenzestigband, Love), is dat al niet veel anders. Elke dag neemt hij een goedgevuld platenkoffertje mee van huis, om zich in de zaak zo te positioneren dat hij het beste geluid heeft. Om eerlijk te zijn, hoeft zijn nering niet per se uitbundig gefrequenteerd te worden door winkelend publiek. Zul je zien dat hij net naar de sixtiesband The Beau Brummels luistert en er een vraag komt over zoiets als de maat van een broek.

René van Kaam te midden van zijn tienduizend langspeelplaten. Foto Erik Smits

René van Kaam, hoofdredacteur en enig redactielid van Platenblad zit aan de keukentafel van zijn huis in Marrum. Er zijn mensen die zo'n tafel gebruiken om aan te eten, in zijn geval ligt dat anders. De keukentafel is feitelijk een essentieel element in de totstandkoming van Platenblad.

Eén keer in de zes weken, als hij Platenblad al knippend en plakkend op zijn vrije zondag en maandag in elkaar zet, gebeurt dat hier, op deze plek. Dan heeft hij de kopij van z'n schrijvende medewerkers tussen de bedrijven door al drukklaar gemaakt. De keukentafel staat strategisch opgesteld richting de tweedehands Riso-copyprinter en de Plockmatic-vergaar-niet-vouwmachine. Zijn schitterende uit duizenden herkenbare periodiek ligt nu in diverse stapels in het zicht. Voor de mensen die Platenblad niet kennen: dat verschijnt acht keer per jaar in een oplage van duizend exemplaren en gaat dus over platen en uitvoerende artiesten die platen maken. Zojuist verschenen, als 25-jarig-jubileumnummer, nr. 227. Met daarin legio lijstjes van lezers met hun top-10 van beste platen van de jaren zestig, toevallig ook het favoriete tijdperk van de hoofdredacteur. Andere belangrijke terugkerende hoekstenen: de rubriek 'psychoplaatjes' van sixtiesfanaat Hans von Seydlitz en uitgebreid geschreven verhandelingen over pak 'm beet the Yardbirds, het jaar 1967 of het ESP-DISK-label, liefst in langdurige series.

Platenblad ziet er voorts uit als een clubblad en dat is niet voor niks. Want het is voor een groep mannen in de leeftijdscategorie 45-65, die in een denkbeeldig reservaat vertoeven waar zij in alle rust van muziek genieten, zonder dat de buitenwereld hen lastigvalt met zoiets mals als alledaagse activiteiten. Dit orgaan is het verslag uit de groeven van hun innerlijke vinylvibraties.

Een hooggeacht afgezant uit dit platenreservaat wordt in elk nummer geïnterviewd, in de geweldige rubriek 'De Omgevallen Platenkast'. Johan Peels doet daarin verslag van een inspectiebezoek aan een verzamelaar en zijn verzameling. Daaruit borrelt doorgaans een groot romantisch verlangen op van een man die in het dagelijks leven hoofd ict is bij een sanitaire groothandel,maar van wie z'n platencollectie het meest waarachtige is, in zijn bestaan.

Zoals Frans (56) uit Dommelen, die op zolder een eigen platenkamertje heeft. Hier bewaart hij een uit elkaar vallende multomap, met daarin zijn zorgvuldig gerubriceerde verzameling. Of Marco, een 47-jarige 'projectleider sociale energietransitie', die Peels met lichte weemoed toevertrouwt dat hij liever archeoloog had willen worden. Nu moet hij het doen met een bestaan als muzikale schatgraver, in een huis vol muziek.

Geregeld laat iemand zich in het Platenblad ontvallen dat hij alleen naar zijn favoriete herrie luistert als zijn vrouw niet thuis is - 'want zij vindt het verschrikkelijk'.

De omslag is van een wisselende kleur, en de rest van het blad is zwart-wit, met heel veel tekst, en hier een daar soms scheef geplakte advertenties van een platenzaak of platenbeurs. Het totaal krankzinnige idee dat je een stukje van je drukwerk wit laat, heeft bij hem nooit wortel geschoten. Voor bijna 5 euro krijg je 42 helemaal volgeschreven pagina's.

Je kunt aan Van Kaam vragen of hij ook online te lezen is, en dan zegt hij kordaat: 'Dan is de lol er snel van af.' Over luisteren naar Spotify: 'Daar begin ik niet aan.'

Voor René van Kaam begon zijn platenleven met de single Help van the Beatles, die hij in 1965 kon kopen nadat hij in zijn toenmalige woonplaats IJmuiden genoeg geld had verdiend met het ophalen van oude kranten. Voor 3,95 gulden (1,80 euro) had hij een vliegende start met een 45-toerenplaatje, nadien gevolgd door de aanschaf van zijn eerste langspeelplaat. Dat werd na langdurig wikken en weken, the Bee Gees, Rare Precious & Beautiful.

Hij loopt van de keuken naar de woonkamer, en daar is-ie, de plaat waarover hij het had. Tenminste, deze heeft hij later opnieuw aangeschaft. Zijn eigen exemplaar deed hij van de hand, want hij kreeg commentaar van zijn maten over the Bee Gees: 'Wat moet je met die kweelmuziek?' Later heeft hij hem weer teruggekocht.

Dat was tevens de allerlaatste keer in zijn verzamelaarsbestaan dat hij zich liet bekritiseren vanwege zijn muzikale voorkeur.

Het was na een voor een verzamelaar toch wel traumatische gebeurtenis dat de noodzaak opborrelde om Platenblad op te richten.

Tijdens een bezoek aan een platenbeurs in Amersfoort, begin jaren negentig, grabbelde hij in de bakken, op zoek naar collector's items. Naast Van Kaam stond een onverlaat die voor zijn ogen de plaat die hij wilde hebben niet alleen eruit trok, maar ook nog afrekende.

Liep-ie verdomme de eerste soloplaat (1971) mis van de Britse zanger Kevin Coyne, A Case History, op het Dandelion-label van BBC-dj John Peel.

Dat zat hem toch dwars, en hij dacht erover na over hoe hij op een andere manier in het bezit kon komen van zeldzame platen. In het pre-internettijdperk was nergens een gedrukte ontmoetingsplaats voor verzamelaars, waar vraag en aanbod elkaar troffen. Van Kaam zag een platenmarkt in bladformaat voor zich, met volop advertenties van lang gezochte platen.

Aantrekkelijk bijkomend voordeel: hij zou als allereerste van de aangeboden platen kennis nemen - en zijn lach vult de kamer.

Duizend nulnummers drukte hij in april 1992, en verspreidde deze over winkels en beurzen. Vanuit zijn huis in Maarssen ging Platenblad één maand later van start, zijn baan in de IT hield hij aan. Medewerkers en advertenties waaiden vanzelf binnen. Als hij met zijn blad wat zou overhouden om zijn platenhobby te kunnen betalen, was het goed.

René van Kaam gooit de tuindeuren open, ook buiten is nog de sound van Moby Grape te horen. Voor geluidsoverlast hoeft hij hier op het Friese platteland niet bang te zijn. Verderop ligt de dijk, bijna het meest noordelijke deel van Nederland. Als hij daar op de dijk staat, kan hij Ameland zien.

Dat hij hier woont, toch een uithoek voor hem als randstedeling, komt door Platenblad. Om het blad te maken, had-ie de ruimte nodig, zeker als hij al het druk-, knip-, vouw-, verstuur- en redactiewerk helemaal in zijn uppie wilde blijven doen. Zo streek hij hier in 1999 neer met zijn vrouw, twee kinderen en platenverzameling. Hij stapte uit de IT en begon samen met zijn vrouw kledingwinkels in Leeuwarden en Groningen.

Als platenverzamelaar heeft hij nu weer de wind mee. Na het ongemeen duistere cd-tijdperk, waarin er voor diehards als Van Kaam amper versgebakken vinyl te krijgen was, kan hij nu alles weer op plaat aanschaffen, ook nieuwe muziek. Ook blijken steeds meer jongeren de platenbakken door te vlooien.

Tot nieuwe jeugdige aanwas van Platenblad heeft het vooralsnog niet geleid, de oplage blijft schommelen rond de duizend. Het hoogtepunt voor hem als hoofdredacteur lag rond 1998/1999 toen er zo'n 2.800 exemplaren werden gedrukt. Hij had indertijd zelfs last van lichte stress, aan de keukentafel. Nog erger: er dook een vreemde snoeshaan op die grootste plannen had met Platenblad. Pffff, zucht hij, gelukkig liep het met een sisser af. Je moet er toch niet aan denken dat hij Platenblad zou gaan moderniseren.

Daar zitten zijn abonnees ook niet op te wachten. Die worden net als hij steeds ouder, ze vergrijzen met hem mee en ze weten wat ze aan Platenblad hebben. Steeds vaker worden hem trouwens overlijdensberichten toegestuurd, met een begeleidend briefje: 'Ik moet u laten weten dat mijn man is overleden en dat daarom het abonnement wordt opgezegd.'

René van Kaam, hoofdredacteur en enig redactielid, zegt overigens stug door te gaan met Platenblad, daar heeft-ie geen plenaire vergadering voor nodig. Het leven moet wel leuk blijven. En trouwens, die voor zijn neus weggekaapte plaat van Kevin Coyne, Case History, heeft hij inmiddels zijn bezit. Hij loopt naar de platenkast en weet 'm bijna blindelings te pakken: 'Kijk hier is-ie, hier was het me om te doen.'

Voor een abonnement op Platenblad: platenblad@planet.nl.

Lezers-top-10

Wat zijn de beste platen uit de jaren zestig? De lezers van Platenblad brachten hun stem uit.

Zoals in elk nummer van Platenblad: de top-10 van de lezer. In het jongste nummer gaat het over de beste platen uit de jaren zestig. Uiteindelijk kwamen 130 inzenders (gemiddelde leeftijd: 61 jaar) uit bij Forever Changes, het meesterwerk (1967) van de Amerikaanse band Love. Op de voet gevolgd door Neil Young & Crazy Horse - Everybody Knows this is Nowhere. Van The Beatles werden de meeste en verschillende platen gekozen, maar in de eindlijst stond Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band pas op zes. Platenblad-hoofredacteur René van Kaam koos zelf voor de 'verpletterende debuut-lp' van Moby Grape, Moby Grape uit 1967.