'Schrijvers die niet gaan voor DWDD-roem worden liever geloosd'

Auteurs met een respectabel oeuvre worden door uitgeverijen respectloos geloosd, merkt schrijver Peter Drehmanns. 'Het literaire hart van de hedendaagse uitgever wordt ondermijnd door zijn bedrijfseconomische brein.'

De 26-jarige schrijfster Maan Leo die wél een uitgever kan vinden. Foto Bas Adriaanse

Ze behoren tot een uitstervend ras maar ze bestaan nog: schrijvers voor wie schrijven een raison d'être is. Ze beschouwen literatuur niet als een amusant uitstapje of een opstapje naar DWDD-roem, maar als een duizelingwekkende en riskante rit op de rug van Pegasus. Of die rit nou een sprong naar de sterren is of een reis naar de Helicon, de berg der muzen - in beide gevallen weet de ruiter dat hij slechts met alle kracht van zijn hart en zijn hoofd in het zadel zal blijven. Anderzijds raakt deze cavalerist er de laatste tijd op pijnlijke wijze van doordrongen dat zijn benen een fabeldier omklemmen dat niet langer een heroïsche reis onderneemt, maar op weg is naar het slachthuis.

Dramatische verkoopcijfers
Excuses, schrijver dezes drukt zich al te hoogdravend, al te dichterlijk uit - hij behoort per slot van rekening tot dat slinkende groepje schrijvers dat is opgegroeid met dressuurlessen op de weerspannige rug van de Pegasus. Weg met die beeldspraak, laat ik ter zake komen, geheel in de geest van de tijd. Ik ben een 52-jarige schrijver van elf boeken die de afgelopen twaalf jaar bij gerenommeerde uitgevers zijn gepubliceerd. Mijn laatste boek, de roman De schrijver en zijn meisjes, werd uitgegeven bij Querido en kende dramatische verkoopcijfers ondanks welwillende recensies, radio-interviews en een door mijzelf bedachte schrijfwedstrijd.

Intussen was zelfs mijn als chic bekend staande uitgeverij onder invloed van de belabberde conjunctuur in de boekenbranche druk bezig de bakens te verzetten: van gedurfd naar behoudend en commercieel. Sommige auteurs werd de wacht aangezegd en ik kreeg te horen dat ik mijn schrijfdrift moest beteugelen: er kon nog slechts één boek in de drie jaar van mij gepubliceerd worden. Op deze oekaze volgde de weigering een manuscript van mij te publiceren - van herschrijven kon zelfs geen sprake zijn. Ik moest maar met 'een echt goed boek' komen, een andere optie bleek niet voorhanden.

H.C. ten Berge
Hierop besloot ik de eer aan mezelf te houden. Het was onloochenbaar dat Querido mij liever kwijt dan rijk was en zowel mijn zelfrespect als mijn realiteitszin verboden mij deze heilloze verbintenis voort te zetten.
Ik kan me goed voorstellen dat bovenstaande overkomt als een Lamento Larmoyant . Ik meen evenwel dat mijn geval exemplarisch is voor wat er momenteel gaande is in letterenland. Wijd en zijd worden auteurs met een respectabel oeuvre respectloos geloosd, met als meest schrijnende voorbeeld PC Hooft-prijswinnaar H.C. ten Berge, die gedwongen is zijn laatste roman in eigen beheer uit te brengen.

Omdat schrijven zogezegd mijn lust en mijn leven is, ging ik met de moed der wanhoop op zoek naar een nieuwe uitgever, terwijl ik me ervan bewust was dat dit de slechtst denkbare tijd is voor een dergelijke onderneming. Ik voelde me enigszins geruggesteund door mijn staat van dienst: een heus oeuvre dat overwegend een goede pers kreeg, een Duitse vertaling van mijn vijfde roman en een aanstaande Italiaanse vertaling van mijn voorlaatste roman.

Dit bleek een kolossale misvatting te zijn. De poorten van zowel de gevestigde als de meer avontuurlijke uitgeefhuizen waar ik aanklopte, bleven gesloten. Er waren uitgeverijen die mijn manuscript omstandig prezen, maar die het gezien 'de stagnerende markt' niet aandurfden met mij in zee te gaan. Ook bleken er uitgeverijen te zijn die niet eens de moeite wilden nemen mijn manuscript te lezen omdat het 'bedrijfseconomisch gezien zeer onverstandig' zou zijn een nieuwe Drehmanns te offreren, ongeacht de inhoud van het gebodene. Men gaf de voorkeur aan 'eenmalige projecten met grote commerciële mogelijkheden' boven doorgewinterde, bevlogen auteurs. Ofwel: exit Pegasus, leve de one trick pony!

'Shock novel'
Aldus ben ik tot de slotsom geraakt dat de kwaliteit van een boek niet meer maatgevend is bij het huidige uitgeversbeleid. Romans die literair gezien meer voorstellen dan het zoveelste schrijfsel van een BN'er of een als autobiografische 'shock novel' aangekondigd debuutromannetje (zoals Ik ben Maan van mijn 26-jarige echtgenote), kunnen niet langer worden uitgegeven vanwege de auteursnaam die eraan verbonden is. Aan deze absurde logica wensen de Nederlandse literaire uitgevers zich tegenwoordig kennelijk te conformeren.

Het excuus van de crisis wordt allerwegen aangewend om een deerniswekkende geestelijke nivellering te rechtvaardigen. Men gaat slechts nog voor het snelle geld en voor volslagen risicoloze ondernemingen - ongemakkelijke boeken van allerminst sexy auteurs zijn niet langer welkom. Dichterlijker gezegd: het literaire hart van de hedendaagse uitgever wordt ondermijnd door zijn bedrijfseconomische brein.

Het tijdperk van de Pegasusridders is voorbij. Ons paard is vleugellam, uitsluitend nog welkom in het slachthuis. Bang als men is voor de van euro-metaal gesmede guillotine zal niemand nog zijn nek durven uit te steken om dit edele dier te redden. Zijn alom verguisde berijder rest slechts twee mogelijkheden: ten onder gaan in de anonimiteit van het voetvolk of een eervolle harakiri.

Peter Drehmanns is schrijver. Dit jaar verscheen De schrijver en zijn meisjes.

 
Ik kreeg te horen dat ik mijn schrijfdrift moest beteugelen: er kon nog slechts één boek in de drie jaar van mij gepubliceerd worden.
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.