INTERVIEW

'Schrijven is werken, daar is niets romantisch aan'

Interview Saskia Noort

Mensen vertellen eerder dat ze een enge ziekte hebben dan dat ze eenzaam zijn, zegt Saskia Noort naar aanleiding van het verschijnen van Huidpijn. Deze thriller is zo persoonlijk dat ze het eng vindt dat mensen het gaan lezen.

Saskia Noort Beeld Sanne De Wilde

'Huidpijn is mijn meest persoonlijke boek tot nu toe', zegt schrijfster Saskia Noort (49). Ze drukt haar sigaret uit in de asbak en verruilt het tafeltje buiten in de zon voor de koelte van het Amsterdamse café Kessems. 'Ik vind het heel eng dat mensen het straks lezen.'

Je prikt de mythe van de happy single door in Huidpijn. En in je column in Linda schrijf je: 'Ja, ik hoor jullie al gillen: 'We zijn helemaal niet eenzaam!' Maar dat zijn we wel. Zeg het gewoon. Hardop. 'Wij zijn eenzaam.''

'Eenzaamheid is een groot taboe. Mensen geven nog eerder toe dat ze een enge venerische ziekte hebben dan dat ze eenzaam zijn. Als je zegt: ik ben eenzaam, voel je je mislukt, een slachtoffer. Daarom creëren mensen dat prachtige plaatje van henzelf voor de buitenwereld, net als Anne. Ze toont haar kwetsbaarheid weinig.'

Saskia Noort is de succesvolste thrillerauteur van Nederland. In 2013 kreeg ze de Meesterprijs van het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs. 'Saskia Noort heeft het genre Literaire Thriller, dat met Nicci French als kopstuk vanuit Engeland kwam overwaaien, in Nederland grootgemaakt', schreef de jury. 'Ze heeft de vrouwelijke misdaadschrijvers op de kaart gezet en is trendsettend geweest voor een heel nieuw genre: de vrouwenthriller.' Daarmee boorde ze een nieuwe groep lezers voor het spannende boek aan: vrouwen.

Harde kritiek is er ook vanaf het begin, vooral van recensenten. Chicklit, oestrogeenthriller, het predikaat literatuur onwaardig; Noort heeft zo'n 'overload aan nare stukjes' gehad dat die haar niet meer raken. Zelf zei ze er eens over: 'Als je als man over een erectiestoornis schrijft is het literatuur, als je als vrouw schrijft over de menopauze is het dozengelul.' Haar belevingswereld is haar inspiratiebron, vertelt Noort in dit gesprek. Een gesprek over haar schrijverschap gaat dus ook over haar.

In Huidpijn wordt de bekende televisiepresentatrice Anne Koster (42) door haar vriend verlaten. Haar bestaan komt daarmee op losse schroeven te staan. Haar kans op kinderen lijkt verkeken en ook in televisieland verstrijkt haar 'houdbaarheidsdatum'. Het is een race tegen de klok in een kil universum waar niemand in staat blijkt tot echt contact en de media haar op de huid zitten. Onder de vernislaag van succes knaagt de eenzaamheid. Annes grootste angst: alleen over te blijven.

Huidpijn

Saskia Noort

Verschijnt op 5 juli bij Ambo / Anthos; 288 pagina's; euro 19,99.

Beeld nvt

Het BN'erschap bemoeilijkt echt contact. Anne vertrouwt niemand helemaal.

'Annes roem vergroot die eenzaamheid uit, daarom heb ik een BN'er van haar gemaakt. Buiten wil iedereen met je op de foto, binnen zit je in je eentje met een diepvriesmaaltijd op schoot naar Netflix te kijken in een stil huis. Ik ben helemaal niet zo bekend als Anne maar herken dat wel. Het ene moment zit je in De Wereld Draait Door met z'n allen een blij toneelstukje op te voeren. Je krijgt daar zoveel adrenaline van, als een soort coke. Het andere moment fiets je in je eentje naar huis, doe je de was en zit je op die kuttelefoon naar de ellende op Twitter te staren. Dat is ook het singlebestaan. Al kun je in een slechte relatie net zo goed eenzaam zijn.'

Huidpijn is het meest rauwe, pijnlijke en schurende boek van Saskia Noort, staat er op de achterflap.

'Ja. Toen ik dit boek schreef was mijn relatie net uit en het verdriet nog rauw. Over dat liefdesverdriet wilde ik schrijven en daardoor moest ik me kwetsbaarder opstellen dan ik gewend was. Ik kan me soms eenzaam voelen en dat was zeker het geval toen ik in dat mausoleum van liefdesverdriet zat opgesloten. Eenzaamheid zit diep, je lost het niet op door naar de kroeg te gaan.'

Het duurt even voor Anne uit haar tunnel van liefdesverdriet geraakt.

'Liefdesverdriet duurt lang hoor. Een paar meelezers vertelden me dat ze op een gegeven moment dachten: houd eens op met dat gejank! Dat snap ik, dat had ik als schrijfster ook. Maar als je liefdesverdriet hebt, draai je in cirkeltjes. Je kunt jezelf even oppeppen om iets leuks te doen maar daarna val je weer terug. Je sleept jezelf niet makkelijk uit dat rouwproces, ook al vinden je vriendinnen dat het genoeg is geweest. Je moet echt afkicken van een relatie.'

Ben je door Huidpijn anders gaan schrijven?

'Ik ben eerlijker gaan schrijven, minder pleaserig. Ik wil niet meer schrijven met de rem erop, rekening houdend met mensen die over mijn schouder meekijken. Zo heb ik het wel lang gedaan. Dan maakte ik een leuk zinnetje over iemand en schrapte ik het weer omdat ik dacht: dat kan echt niet, stel dat diegene het leest! Schrijven is natuurlijk therapie. Het gaat uiteindelijk over jezelf en je omgeving.'

Welke zin in Huidpijn zou je voorheen hebben geschrapt?

'Die zin over jongens met knotjes bijvoorbeeld. Dat zijn geen mannen maar kinderen, schrijf ik.' Gniffelend: 'Ik kén zulke jongens met knotjes maar ik laat zo'n zin nu staan; het zijn de krenten in de pap. Al denk ik soms ook: ik ben single, straks vindt geen man me meer leuk.'

Toch niet door die zin?

'Nee, maar het valt mijn vrienden wel op dat ik altijd over sterke vrouwen schrijf en over sukkels van mannen. Ik merk in een gesprek soms echt dat mannen bang voor me zijn. Dan gaan ze zenuwachtig doen en trillen. Ik zie ze denken: dat is die enge vrouw die alleen maar schrijft over slappe mannen die het loodje leggen. Mijn zoon zei laatst na het lezen van een passage: 'Mam, het is niet gek dat je geen vriend hebt, met zo'n geest.' Ik vind: zolang ik mijn fantasie niet uitleef, valt het wel mee. Daarbij, wie mijn boeken leest heeft dezelfde zieke geest als ik.'

Na een slokje van haar cappuccino: 'Thrillerauteur Mo Hayder is veel erger. Ze schrijft mooi, maar ik word onpasselijk van haar gedetailleerde martelscènes. Zo ver wil ik niet gaan. Ik lees Hayder als ik tijdens het schrijven in die duistere sfeer wil komen. Ze schrijft gruwelijker dan je kan verzinnen.'

De inspiratie voor haar thrillers was er altijd al, vertelden haar ouders in een interview; als kind had Noort al een voorliefde voor macabere zaken.

Beeld Sanne De Wilde

'Toen ze me eens vroegen om een tekening als kerstkaart te maken, tekende ik een dode baby Jezus omringd door grafzerken. Als kind was ik al gefascineerd door de dood, juist omdat mijn ouders mij er uit bescherming ver van probeerden te houden. Ik mocht niet mee naar de begrafenis van mijn oma, wat ik heel erg vond. Door hun geheimzinnige gedoe kreeg ik juist bizarre fantasieën. Ik heb er een angst én fascinatie voor ontwikkeld. Ik wil die duistere emoties voelen. Ze horen bij het leven zoals een verliefdheid of kinderen krijgen.'

Van haar heldin Anne maakte Noort een sterke maar beschadigde vrouw die gebukt gaat onder de verwachtingen van haar omgeving en haarzelf. Ze probeert krampachtig vast te houden aan het ideaalplaatje van gezin, carrière, succes en schoonheid.

Ondanks al haar verworvenheden is Anne heel onvrij door de normen die op haar drukken. Is dat het juk van de vrouw in 2016?

'Ja, je staat als moderne vrouw onder een grote druk. De overgangsfase als veertiger is een heel moeilijke. Heb je nog geen kinderen dan moet je afscheid nemen van je kinderwens, een heftig rouwproces. Ik heb dat zien gebeuren bij vriendinnen die 37 waren toen hun relatie uitging. Je hele leven word je klaargestoomd voor het moederschap, door je ouders, de maatschappij, jezelf. Lukt het niet om kinderen te krijgen dan kun je je erg mislukt voelen. En dan ben je ook nog eens een openbaar gespreksonderwerp. Je wordt er voortdurend op aangesproken.'

CV

Saskia Noort begon als journalist voor onder meer Viva, Marie Claire en Topsanté. In 2003 debuteerde ze met Terug naar de Kust dat meteen werd genomineerd voor een Gouden Strop. Daarna volgden bestsellers als De eetclub (2004), Nieuwe buren (2006), De verbouwing (2009) en Debet (2013) die nogal eens bewerkt worden voor televisie, film en theater. Ze verkocht meer dan 2,7 miljoen thrillers in vijftien landen. Met haar moderne zedenschetsen van vrouwen in herkenbare situaties dicht bij huis zit ze óp de tijdgeest, met thema's als plastische chirurgie, BN'erschap en nieuw geld.

In Huidpijn duikt de 'roofkip' weer op: de jongedame die mannen van middelbare vrouwen probeert in te pikken.

'Ja, roofkip is een makkelijke positie als je jong bent. Maar Sammy is meer. Ze houdt Anne een spiegel voor. Ze behoort tot de nieuwe generatie meiden die openlijk door roeien en ruiten gaan voor hun doel. Ze wil Anne binnen een paar jaar vervangen, haar wórden. En probeer als vrouw van Annes leeftijd maar een man te vinden om kinderen mee te krijgen. Die willen niet met je daten omdat ze weten dat je snel een gezin wilt. Rond je veertigste zit alles - carrière, kinderen, relatie - in een snelkookpan.'

Je kreeg je kinderen jong, liep niet tegen Annes probleem op.

'Maar ook ik vind die overgangsfase moeilijk. Je moet afscheid nemen van je vruchtbaarheid en jeugdige uiterlijk. Dat is een groot gegeven. En ik voel sterk de druk om een relatie te hebben. Je krijgt als single een enorm stempel, net als een kinderloze vrouw. Als ik bij mijn ouders of vrienden kom is hun eerste vraag: hoe is het in de liefde? Zeg ik 'matig', dan voelt het alsof ik zeg: het lukt me niet, ik lig kennelijk uit de markt. Al jong wordt je een ideaalbeeld van de grote liefde voorgehouden. Naarmate ik ouder word neemt die druk toe. Straks ben ik 60 en kijkt er geen vent meer naar me. Dat nu-of-nooit-gevoel van Anne ken ik.'

Mannen die minder verdienen dan hun vrouw gaan vijf keer vaker vreemd, schrijf je. Leidt het succes van een vrouw tot problemen in de liefde?

'Dat van die vreemdgaande mannen las ik eens in The New York Times. Die mannen moeten kennelijk hun testosterongehalte en machtsgevoel opschroeven. Veel mannen vinden het moeilijk als een vrouw succesvol is, niet alleen mijn ex, ook mannen die ik later ontmoette. Een man wil boven je staan, meer geld verdienen. Die voelt zich klein naast mij. Mijn moeder leerde me als vrouw om financieel onafhankelijk te zijn, maar daar hebben mijn mannelijke leeftijdgenoten, best wel een seksistische generatie, moeite mee. Daarom daten vrouwen van mijn leeftijd liever met jongere mannen, dat is een moderner slag. Over die generatie ben ik hoopvol.'

In Huidpijn beschrijft Noort een talkshow-uitzending waarin de man-vrouwverhoudingen op scherp komen te staan. In DWDD snoert Mart Smeets, als male chauvinist pig, Halina Reijn de mond.

Beeld Sanne De Wilde

Is dat jouw ervaring met optreden in een talkshow?

'Ik voel me er soms niet op mijn gemak. Ik ben te beleefd en voorzichtig, hoor ik na de uitzending. En mijn vader appt meteen: volgende keer laat je van je horen! Dat beleefde zit in mijn opvoeding en die van veel vrouwen. Thuis kreeg ik een schop onder tafel als ik me in een discussie mengde. In mijn familie mochten de mannen door elkaar krijsen en moesten de vrouwen sussen. Net zoals in een talkshow. Dan komt het kind in mij naar boven dat rustig afwacht. Ik ben echt een beetje geïntimideerd als Gerard Spong en Mart Smeets me afkappen. Ik ga er dus niet meer als enige vrouw zitten. Vrouwen op televisie krijgen er ook veel harder van langs dan mannen. We zijn dom, alleen met ons uiterlijk bezig of lelijk. We liggen in de media onder een vergrootglas.'

Je krijgt, kortom, als vrouw meer kansen dan voorheen maar je doet het zelden goed. Wil je dat je lezers meegeven?

'Ik heb niet zozeer één boodschap. Ik schrijf voor mezelf en ben blij als het me lukt om mijn verhaal en subthema's te vervlechten tot een geheel. Maar áls ik voor iemand schrijf is het wel die vrouw uit de provincie die ongelooflijk veel zin heeft in mijn nieuwe boek en er voor haar zinvolle dingen uithaalt. Dát is voor mij de lezer, niet die intellectueel bij café de Zwart. Ik wil de krachtige, vrouwelijke stem laten horen, ook in mijn columns.'

Mis je die stem in de letteren?

'Ja, je komt weinig krachtige vrouwen tegen in de literatuur. Dat is nog steeds het domein van mannelijke schrijvers en zij schrijven vooral over mannen. Als ze over vrouwen schrijven zijn dat woedende, frigide moeders of labiele vrouwen met borderline. Van die over the top-romanfiguren met namen als Zwanette, de Eline Veres van nu. Zij zijn altijd beeldig en hebben altijd zin in seks. Mannelijke schrijvers seksualiseren ook vaak. Ze leven nogal eens hun seksuele droom uit op hun vrouwelijke romanfiguur.'

Anne is krachtig maar ook zelf-destructief. Wat maakt haar anders dan een hedendaagse Eline Vere?

'Ze is niet hysterisch. Ze is een vrouw van vlees en bloed, een mens met sterke en zwakke kanten. Die kom je in romans weinig tegen en in thrillers gelukkig steeds vaker.'

Om die reden kreeg je in 2013 de Meesterprijs. De jury noemde je 'boegbeeld, trendsetter en grensverlegger'.

'Ja. Twintig jaar geleden was de thriller nog het meest seksistische genre denkbaar, dat is veranderd. Veel meer vrouwen zijn literaire thrillers gaan lezen, omdat ze zich kunnen indentificeren met de realistische vrouwelijke hoofdpersonen. Dat verklaart volgens mij het succes ervan. Laatst sprak ik een lezeres na een lezing. Ze barstte in tranen uit en zei: door jouw boek ben ik van mijn man gescheiden na een slecht huwelijk. Dat vind ik bijzonder, ik zie het ook als mijn verantwoordelijkheid als schrijfster. Naarmate ik ouder word, word ik steeds feministischer.


Schrijven is werken, niet iets romantisch

'Soms zie je jezelf van een afstand zitten.' Hoe lang deed je over de eerste zin?

'Niet lang. Ik ben gewoon gaan zitten en begonnen. De eerste zin staat er meestal zo en als er niet veel op tegen is laat ik 'm staan. Iedere vrouw kent het moment dat ze zichzelf van een afstandje ziet zitten, haar leven overziet en daar niet heel tevreden mee is.'

Wie bewonder je als schrijver?

'Ik las in mijn jeugd graag Jan Wolkers vanwege zijn intense en lekker onverbloemde taal, en het werk van feministische schrijfsters zoals Marilyn French; dat heeft me beïnvloed. Niccolò Ammaniti vind ik heel goed, hij schrijft bloemrijke, fantasierijke verhalen. Meeslepend en ontroerend.'

Heb je schrijfrituelen?

'Nee, ik heb geen speciale pen of zo. Ik ga om negen uur schrijven met een kopje koffie en werk tot de lunch rond één uur. Van twee tot vier schrijf ik weer, zoals bij een kantoorbaan. Dat doe ik vlak bij de koffiemachine en op Ibiza als het even kan buiten.

Toen ik met schrijven begon, dacht ik niet dat ik zou eindigen op Ibiza met een glas wijn. Ik droomde als journalist van totale creatieve vrijheid. Ik wilde schrijven over mijn onderwerpen en mijn werkelijkheid.

Voor velen leef ik nu de schrijversdroom, maar zo voelt het niet. Als ik schrijf zit ik niet te trippen van: jongens, kijk mij eens mijn droom leven. Het is gewoon hard werken, zeker als ik een deadline moet halen of het even niet zie zitten.

Als ik het boek in handen heb, ben ik blij, euforisch en trots. Dat duurt maar kort. Schrijven is werken, daar is niets romantisch aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.