‘Rembrandt besloot al in 1640 tot Nachtwacht’

Eindelijk is de who’s who van het beroemdste schilderij in Nederland bekend. Historicus Bas Dudok van Heel (71) plaatste de namen, vermeld op een schild op het schilderij, bij de gezichten op Rembrandts Nachtwacht.

‘Archiefdier’ Van Heel, die ontelbare Amsterdammers sinds de Middeleeuwen kent, onderzocht de families en bezittingen van de geportretteerden, en hun leeftijden in 1642. Ook ontdekte Van Heel meer over de historische context. Hij maakte een nieuwe reconstructie van de Doelenzaal in Amsterdam, waarvoor het werk werd gemaakt. Vandaag overhandigt de historicus zijn bevindingen aan Rembrandtkenner Egbert Havekamp-Begemann in de Rijksmuseumstand op de kunstbeurs Tefaf in Maastricht.

De ene Rembrandtkenner die de andere overtroeft?
‘Havekamp-Begemann schreef begin jaren negentig een studie over De Nachtwacht. Ik zei: Egbert, heb jij die schutters wel uitgezocht? Die personen horen bij zo’n studie, maar kunsthistorici slaan ze altijd over. Toen zei hij: ga dat dan maar uitzoeken.’

En?
‘Ik stuitte meteen op een verrassing. Een van de geportretteerde mannen, Jan Clasen Leijdeckers, overleed in 1640 – twee jaar voor het schilderij af was. Dus Rembrandt had al in 1640 besloten het te maken.’

Wat vond u nog meer?
‘Alle achttien schutters zijn geïdentificeerd. Ik ken hun leeftijd, beroep, adres, kan ze aanwijzen. Ik keek per leeftijd wie de rijkste of de dikste was, en welke attributen ze dragen.’

Was het verhaal van De Nachtwacht niet al ontdekt, door kunstenaar Peter Greenaway?
‘Greenaway presenteerde De Nachtwacht als commentaar op de moord op een verzonnen persoon. Onzin. Maar ja, zoiets gaat dan een eigen leven leiden. Kunstblad ArtNews en een Duitse tv-zender vroegen me de documenten hierbij te leveren. Allemaal quatsch, zei ik. Dat is de schaduwzijde van mijn beroep als archivaris. Dat je zulke vragen krijgt.’

Weet u nu ook wie het jongetje en de vrouw zijn?
‘Nee. Dat zijn ‘verhalende figuren’, geen portretten. Maar ik heb wel ontdekt wie de drummer is: Jacob Jorisz. Die staat niet op de namenlijst. Hij zal de 100 gulden niet hebben betaald, die de schutters per persoon betaalden. Hij verdiende 40 gulden per jaar, dus dat kon hij niet.’

En hoe zit het met de reconstructie van de Doelenzaal?
De Nachtwacht had oorspronkelijk geen lijst. Ik ontdekte dat ook de andere schutterstukken, van onder anderen Govert Flinck en Bart van der Helst er zonder lijst, als een doorlopend fries in de betimmering hingen. Een gesamtkunstwerk, geïnspireerd op een presentatie van de stad aan Maria de’ Medici, die in 1638 Amsterdam bezocht.

De Nachtwacht (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.