Rondvraag

'Recht om vergeten te worden': reden voor feestje?

Google moet gevoelige informatie uit de zoekresultaten verwijderen als personen hierom vragen. Zoekmachine-aanbieders zijn volgens het Europese Hof van Justitie verantwoordelijk voor de verwerking van de gegevens, en dus ook voor de verwijdering hiervan. Welke gevolgen heeft deze uitspraak en is het reden voor een feestje? Een rondvraag.

Een man steekt zijn vinger op tijdens een bijeenkomst bij Google. Beeld ap

Jef Ausloos (KU Leuven, Interdisciplinary Centre for Law and ICT (ICRI), schreef een paper over 'Het recht om vergeten te worden'):
'Deze uitspraak zet de deur open voor individuen om aan zoekmachines te vragen om links te verwijderen. Maar dit heeft enkel betrekking op het specifiek zoeken naar een naam, het is belangrijk om dat onderscheid duidelijk te maken. Bijvoorbeeld in het geval van de klager die links naar een krantenbericht over de veiling van zijn in beslag genomen huis verwijderd wilde hebben, is de informatie niet meer vindbaar bij het zoeken naar de naam van de klager. Maar het krantenbericht blijft wel vindbaar als iemand bijvoorbeeld zoekt naar inbeslagnames in Madrid in de jaren '90. Dit is dus zeer positief voor de privacy van personen.

'Natuurlijk kunnen er ook vraagtekens worden gezet bij wat dit betekent voor het recht op vrijheid van informatie. Het hof heeft echter wel mogelijkheden, safe guards, ingebouwd zodat de vrijheid van informatie hier niet totaal de dupe van wordt. Individuen hebben met deze uitspraak geen absoluut recht gekregen om alle informatie die hen onwelgevallig is te laten verwijderen. Zoekmachines zijn bij een verzoek niet direct verplicht om de links te verwijderen, maar ze zijn wel verplicht om er naar te kijken. Vervolgens kunnen ze bepalen: is het verzoek gegrond, wat zijn de belangen van het individu versus andere partijen of het publieke belang?

'Als de zoekmachine het verzoek weigert is er nog een rechterlijke controle, het individu kan dan naar de privacycommissie of naar de rechter. Maar ook hier zullen de verschillende belangen worden afgewogen.

'Er is een zekere risico dat zoekmachineaanbieders gemakkelijk met verwijderingsverzoeken zullen omgaan om verdere problemen te vermijden, maar er hangt ze geen boete boven het hoofd als ze het niet doen. De privacycommissie of de rechter kan ze hooguit verplichten om de link alsnog te verwijderen. Ze hebben dus geen stimulans om het zomaar te verwijderen, zoals met links naar kinderporno wel het geval is. Als ze een verzoek tot verwijdering van links naar kinderporno negeren, kunnen ze aansprakelijk worden gesteld.

'Google heeft hierom dus al uitgebreide procedures om met verwijderingsverzoeken om te gaan en zal waarschijnlijk ook met een template hiervoor komen. Dat is de keerzijde van het succes, ze hebben zo'n groot marktaandeel, dan moeten ook hiermee omgaan.'

Joris van Hoboken (onderzoeker aan het Information Law Institute van de Universiteit van New York en voorzitter van het bestuur van Bits of Freedom):
'Ik ben heel negatief over deze uitspraak. Het hof legt de nadruk op de negatieve consequenties van informatie voor individuen, maar gaat hierbij voorbij aan het belang van vindbaarheid van informatie in het algemeen. We hebben informatievrijheid nodig om de maatschappij goed te laten werken. De media zijn bijvoorbeeld deels afhankelijk van de zoekmachines voor de toegankelijkheid van hun artikelen én om zelf informatie te vinden.

'De bescherming van de privacy van personen gaat bij wet best ver, maar de media hadden hierin altijd een uitzonderingspositie. Voor zoekmachines geldt deze uitzonderingspositie dus niet, terwijl ze wel de belangrijkste ontsluiter van de media zijn. Het College Bescherming Persoonsgegevens, dat de aanvragen bij weigering van de zoekmachines gaat beoordelen, komt hierbij gevaarlijk dicht in de buurt van een mediatoezichthouder. Dit verhoudt zich heel slecht tot de vrijheid van meningsuiting en kan nooit de bedoeling geweest zijn van het CPB.

'Iedereen kan nu klagen over oude informatie en onwelgevallige informatie. Zoekmachineaanbieders kunnen nu mogelijk miljoenen klachten binnenkrijgen. Dit gaat zeer veel geld kosten. Het valt niet te verwachten dat Google over iedere klacht een dossier van vijf pagina's gaat aanleggen. Informatie over individuen is ook niet de meest lucratieve informatie voor zoekmachines, daar kunnen ze niet zo goed mee adverteren als met bijvoorbeeld hotels. Het ligt voor de hand dat ze dus zelf een soort standaard richtlijn opstellen binnen dit juridische kader en vrij gemakkelijk dingen gaan verwijderen.

'Dit heeft tot gevolg dat mensen grote controle krijgen over wat er vindbaar is online. Als je bijvoorbeeld politieke aspiraties hebt, kun je in het vervolg vrij makkelijk informatie wissen die niet binnen het plaatje passen.

'Ik ben trouwens wel blij dat er nu een uitspraak is over wat Google doet in Europa. Zodra een bedrijf zich specifiek richt op Europese gebruikers, dan gelden Europese regels, stelt het hof nu. Dat is goed nieuws.'

Index on Censorship (magazine en niet-gouvernementele organisatie die zich inzet voor de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid) in een verklaring op de website:
'Het besluit van vandaag van het Hof van Justitie van de Europese Unie is in strijd met de fundamentele beginselen van vrijheid van meningsuiting. De uitspraak van het Hof betekent dat onder bepaalde omstandigheden informatie kan worden verwijderd uit de zoekmachineresultaten, zelfs als het feitelijk juist is en zonder dat het originele bronmateriaal wordt veranderd.

'Het stelt individuen in staat om te klagen bij zoekmachines over informatie die hen onwelgevallig is, zonder wettelijke controle. Dit lijkt op het binnenvallen van een bibliotheek en ze dwingen pulpboeken te verschaffen. Hoewel de uitspraak bedoeld is voor particulieren, opent het de deur voor iedereen hun persoonlijke geschiedenis wil witwassen.

'Door zoekmachines te verplichten om verspreiding van informatie tegen te gaan, heeft het hof de verlangens van een individu boven het belang van de samenleving om volledige feiten te kunnen verkrijgen gesteld. De beslissing van het hof is een achterwaartse beweging en gaat voorbij aan de rol en verantwoordelijkheid van de zoekmachines en het internet. Iedereen in de Europese Unie die in het cruciale belang van vrije meningsuiting en vrijheid van informatie gelooft, moet koude rillingen over zijn rug krijgen.'

Floris Kreiken, Bits of Freedom:

'Er zitten zeker positieve aspecten aan deze uitspraak. Het Hof geeft burgers middelen terug om weer controle te krijgen over hun eigen data. Google wordt nadrukkelijk verantwoordelijk gehouden voor het vindbaar maken en ter beschikking stellen van die gegevens.

'Bovendien spreekt de rechter uit dat Google zich aan de Europese wet moet houden, en zich niet kan beroepen op het feit dat het een Amerikaans bedrijf is. Google zal nu infrastructuur moeten bouwen of mensen moeten aanstellen om de verzoeken van burgers om gewist te worden af te handelen, ik ben benieuwd hoe ze dat gaan doen.

'Aan de andere kant botst deze uitspraak natuurlijk wel met het recht op informatie en de vrijheid van meningsuiting. Het mag niet een soort censuurmiddel worden. Informatie over mensen met een openbare functie moet beschikbaar zijn, en dat wordt nog lastig. Wat is een openbare functie? Gaat iemand in de toekomst een openbare functie vervullen?'

Poster van Bits of Freedom. Beeld BOF

Europees D66-lijsttrekker Sophie in 't Veld, in een verklaring:
'Met deze uitspraak stelt de rechter dat een zoekmachine geen simpel doorgeefluik is van persoonsgegevens, maar ook aansprakelijk kan worden gesteld voor de verwerking ervan. Internetgebruikers hebben nu meer zekerheid over het recht om in sommige gevallen informatie te laten verwijderen, het zogenoemde 'recht om vergeten te worden.' In de praktijk zal nog verder moeten worden afgetast waar de grenzen van het recht op privacy liggen. Het drukt ons in elk geval weer met de neus op het feit dat informatie ons in het internettijdperk nog heel lang kan achtervolgen, en dat het recht op privacy steeds belangrijker zal worden in ons bestaan.

'Daarnaast heeft de rechter nu klip en klaar gesteld dat op Europees grondgebied de Europese wet geldt. Google valt onder de Europese wet, ook al is het een Amerikaans bedrijf. Dat is goed nieuws. Terwijl de Europese Commissie laks toeliet dat de Amerikanen feitelijk hun wetten toepassen op Europees grondgebied.

'De rechter benadrukt dat Google zich aan de Europese privacyregels moet houden, ook al vindt de daadwerkelijke verwerking van Europese persoonsgegevens plaats in de Verenigde Staten. Zodra een bedrijf zich specifiek richt op Europese gebruikers, dan gelden Europese regels. Het is voor het eerst dat Europa tegenwicht biedt aan de Amerikanen die de hele wereld als hun rechtsgebied beschouwen. Met deze uitspraak kunnen Europeanen erop rekenen dat Europees recht geldt op Europees grondgebied.'

Lees hier wat ombudsvrouw Annieke Kranenberg zaterdag schreef over 'het recht om vergeten te worden' door kranten.

Sophie in 't Veld. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.