'Prozac heeft mijn leven gered'

Iwan Smit (27) is lekker op dreef

Het ging niet vanzelf, maar nu is de ster van Iwan Smit (27) hard aan het rijzen. Zelfs Boijmans kocht onlangs zijn werk aan.

Iwan Smit. Foto Suzanne van de Kerk

Gezakt op de kunstacademie op twee studiepunten en dan door Boijmans Van Beuningen gevraagd om een 4 meter hoog schilderij te maken in een atelier midden in het museum: voor Iwan Smit (27) is het 'een klein beetje zoete wraak'. Zeker nu Boijmans De mystieke geboorte van Rotterdam ook nog eens heeft aangekocht. 'Ja, dat voelt wel lekker.'

'Artist Extraordinaire'

De zelfbenoemde 'Artist Extraordinaire' is wereldberoemd in Rotterdam. Hij houdt zich bezig met illustreren, grafisch ontwerp, schilderen, glas-in-lood en objecten. Hij maakt grote, heldere illustraties met mythologische draken en monsters, bijbelse verwijzingen, naakte vrouwen, bol van de zelfverzonnen symboliek. Iwan Smit is schatplichtig aan poparticoon Keith Haring en aan de cartoons uit de jaren negentig - de Japanse animatieserie Dragon Ball Z is zijn favoriet.

Zijn 'streetwise' stijl valt in de smaak bij commerciële opdrachtgevers als Red Bull, De Correspondent, schoenenmerk Converse, het Amerikaanse kledinglabel The Hundreds en het Mexicaanse sokkenmerk Alfredo Gonzales. 'Als ik vijf autonome kunstwerken verkoop, is dat een prima jaar. Tof als dat meer wordt, maar intussen moet ik wel geld verdienen.'

Tekenen is zijn oudste herinnering. Na een vakantie, de koffers stonden nog op tafel, pakte hij een pen en bewerkte de muur van het trapgat. 'Een kermis met reuzenrad en circustenten. Het waren krabbels van een peuter, maar in mijn verbeelding stonden er giraffen. Mijn ouders hebben het altijd laten zitten.'

Onhandelbaar

Op de havo was hij onhandelbaar. 'Buitenshuis was ik doodsbang, letterlijk. Ik ging klieren om de klas uit te worden gezet. Ik kon zó in huilen uitbarsten.' Alleen de tekenles gaf hem afleiding. In het magazijn kreeg hij een ateliertje met schildersezel waar hij terecht kon als hij elders weer eens was weggestuurd. Op zijn 15de vertelde hij zijn ouders dat hij elke dag met stress en hartkloppingen naar school ging. Een psycholoog hielp met zijn angststoornis, al hield hij tot zijn 25ste paniekaanvallen. 'Prozac heeft mijn leven gered. Ik doe daar niet geheimzinnig over. Als je suiker hebt, moet je toch ook insuline spuiten?'

Op de Willem de Kooning Academie ging het evenmin vanzelf. 'Een kwestie van ego's. Van mij, de docenten en het instituut. Ik stond al met één been in de praktijk, wilde beter worden waar ik goed in was. De kunstacademie wil kneedbare studenten, maar velen weten na vier jaar nog niet wat ze willen of kunnen. Dat neem ik de opleiding kwalijk.'

Zelf kapte hij na twee jaar, om later toch weer de draad op te pakken om les te krijgen van Luuk Bode en Han Hoogerbrugge. Hij moest het tweede jaar overdoen. 'Al snel zeiden docenten: dat is raar, je bent al een collega, maar zit tussen beginners. Nadat zij de examencommissie hadden benaderd, mocht ik het derde jaar overslaan.'

Detail van De mystieke geboorte van Rotterdam. Foto Lotte Stekelenburg

Ronselproduct

Zijn eindexamen in 2015 liep echter stuk op een essay dat volgens de examinatoren onvoldoende was. 'Het werd geen ruzie, maar wel ongezellig. De enige reden waarom ik dat diploma nog wilde, was dat het 5.000 euro studieschuld scheelde.' De examinatoren hielden voet bij stuk, Smit ook. 'Het werd een erekwestie. De academie liep intussen wel met me te koop als ronselproduct op middelbare scholen.'

Hij maalt er niet om. Zeker niet nadat Boijmans hem vroeg een fors werk te maken tijdens de expositie van Fra Bartolommeo (1473-1517). Drie maanden had hij een atelier 'op zaal'. Zoals de Italiaanse renaissanceschilder een altaarstuk voor Florence maakte, schilderde Iwan Smit De mystieke geboorte van Rotterdam (video) - geadviseerd door het publiek en geholpen door drie assistenten. 'Boijmans was een droom.' Toen het doek half januari af was, belde museumdirecteur Sjarel Ex. Hij wilde het schilderij en vijf voorstudies kopen. 'Die extra studieschuld omdat ik geen diploma heb, is daarmee wel afbetaald.'

En nu, een zwart gat? Nee, een reclamebureau belde voor een opdracht voor Netflix, de jonge modeontwerper Rushemy Botter vroeg illustraties. Hij aast voor 2017 op een expositie in een galerie, misschien in de Kunsthal. 'Ik maak geen werk waar de highbrow kunstwereld steil van achteroverslaat. Maar ik wil wel meer autonome kunst maken, naast opdrachten en design. Mijn droom is over tien, vijftien jaar een Atelier Iwan Smit met assistenten.'

Rise and rise again, staat op een tatoeage. 'Dat komt uit een boeddhistisch vers. Het slaat op mijn kunst en op mijn angststoornis. Ik neem het letterlijk: probeer het, en doe het opnieuw tot het lukt.'

Schilderij te leen

In Boijmans zagen de 82 duizend bezoekers van Fra Bartolommeo - de goddelijke Renaissance Iwan Smit werken aan De mystieke geboorte van Rotterdam. Het is geïnspireerd op Pala del Gran Consiglio. Fra Bartolommeo schilderde het in 1510 voor de stadsregering van Florence. Het idee is om Smits werk een tijd in de hal van het stadhuis te plaatsen, maar dat gaat (nog) niet door. 'Het krijgt vanaf 2019 een vaste plek in ons nieuwe collectiegebouw', zegt museumdirecteur Sjarel Ex. Nu wil hij het uitlenen aan buurthuizen, bibliotheken en andere openbare plekken. 'Wij regelen transport en vier man om het te plaatsen.' Ex prijst de optimistische stijl van Iwan Smit. 'Een talent dat je weinig ziet. Heel Rotterdams.'