REPORTAGE

'Omarmen van natuurlijk afrohaar is statement tegen westers schoonheidsideaal'

Verslaggever Nadia Ezzeroili laat zich knippen door krullenfluisteraar Irina Silva Fortes

Urenlang in de weer met vet en stijltangen? Helemaal verkeerd, vindt krullengoeroe Irina Silva Fortes. De sleutel tot een goeie omgang met je krullen is zelfacceptatie.

'Krullenfluisteraar' Irina Silva Fortes van salon Morango Curls in Rotterdam: 'Het omarmen van je natuurlijke afrohaar is ook een statement tegen het westerse schoonheidsideaal.' Beeld Najib Nafid

Ze heeft slechts één snif aan mijn gedeprimeerde krullen nodig om de oorzaak van de ellende vast te stellen. 'Siliconen', zegt ze met een vies gezicht. 'Je gebruikt haarproducten met siliconen. Plus: je wast je haren te vaak en je slaapt op katoenen kussenslopen.'

'Moeilijk haar'

Maak kennis met Irina Silva Fortes (34), de krullenfluisteraar van Nederland. Sinds kort runt ze Morango Curls in Rotterdam-Delfshaven, een haarsalon voor vrouwen met krullen en afrohaar. Ze zweert bij natural hair-behandelingen waar geen chemicaliën, oliën en stijltangen aan te pas komen. Haar clientèle bestaat uit overwegend zwarte en Noord-Afrikaanse vrouwen uit Nederland, België en Duitsland. Ze is zelfs bekend bij Emirates Airline-stewardessen die, zodra ze in Nederland zijn geland voor een lange stop, Irina bellen om een afspraak te maken.

Marisia Cardoso, een Kaapverdiaanse journalist met wie ik tijdens mijn studie bevriend raakte, wees me onlangs op de wonderkapper uit Rotterdam. Marisia heeft net als ik 'moeilijk haar': krullen die immuun zijn voor dure haarcrèmes, geen boodschap hebben aan de duizenden 'curly hair tutorials' op YouTube en minimaal 360 dagen per jaar in staking gaan door asymmetrisch alle kanten op te springen zodra je uit bed stapt.

Een vrouw in de kappersstoel bij Morongo Curls. Beeld Najib Nafid

Magische handen

Meisjes en vrouwen met stugge krullen kennen het probleem: voor een redelijke coupe ben je 's ochtends minimaal een half uur bezig met smeren, boetseren, föhnen en vloeken om droog pluishaar te voorkomen. Kostbare tijd en moeite als je nog door een stormachtige zeikbui moet fietsen en een drukke werkdag te wachten staat. Niet voor niets besloot ik maanden geleden een flink stuk van mijn haar af te laten knippen. Tijdens een moment van verveling probeerde ik thuis zelfs een hoofddoekje uit, a la Zadie Smith, om te kijken of ik ook op het kammen van mijn haar tijd kon besparen. Ik ben alleen geen Zadie, zo bleek -heel gek - toen ik in de spiegel keek. Zadie Smith lijkt op een Ethiopische koningin als ze een indigoblauwe hoofddoek om haar hoofd wikkelt. Ik leek op een aangereden wasbeer met een kruin waar een oud vaatdoekje tegenaan is gewaaid.

Ik was sceptisch toen Marisia voorstelde om mijn haar te laten behandelen door Irinia. Maar ze haalde me over. Ze vertelde dat Irina magische handen heeft en geregeld empowermenttoespraken houdt tijdens behandelingen - en god weet dat ik toe was aan zo'n preek. Ze haalde me over en we spraken af om elkaar bij Morango Curls te treffen. Die woensdagmiddag doet Irina - een vrolijke Kaapverdische vrouw met roodgestifte lippen, strakke eyeliner en een flinke bos krullend afrohaar - zelf de deur open als ik aanbel. Binnen zijn Irina's hartelijke medewerkers - zonder uitzondering gezegend met waanzinnig mooie en gezonde krullen - onverstoorbaar in de weer met haarmassages, muziek en de fruitjuicer.

Dan die snif aan mijn haar en de diagnose als ze een lok even tegen haar oor houdt: volgens de krullenfluisteraar zijn mijn krullen niet gelukkig met me. Ik zou ze slecht behandelen en verwaarlozen. Ik wil het niet hardop zeggen, maar voor krullen die me lange tijd jaarlijks honderden euro's hebben gekost zonder fatsoenlijk te leveren, vind ik dat mijn krullen opeens behoorlijk wat praatjes hebben.

(tekst gaat verder onder de video)

Voor en na een knipbeurt van Irina Silva Fortes. Beeld Najib Nafid

Zelfacceptatie

Aan de muur hangen foto's van Irina's grote helden die met hun natuurlijke haar als voorbeeld moeten dienen voor klanten: Nina Simone, Janet Jackson en Diana Ross. Tussen de foto's hangt ook een schilderij van een onbekende berbervrouw met donkere huid en dik, stug haar. Irina: 'Omdat jullie ook moeite hebben met zelfacceptatie.'

Met 'jullie' bedoelt ze Marokkaanse vrouwen. 'Ik heb het gezien toen ik in Marokko was voor een bruiloft', zegt ze. 'Vrouwen die hun gezicht wit poederen als Casper het spookje en hun mooie krullen platstrijken. Dat is toch nergens voor nodig?'

Het woord zelfacceptatie zal die middag vaker vallen. Het frustreert Irina dat vrouwen een fortuin uitgeven om hun krullen weg te behandelen, zegt ze. Vooral de droge en sterke krulstructuur van afrohaar zou moeilijk behandelbaar zijn. Onzin, vindt Irina. Tot 2012 gebruikte ze zelf stijltangen en chemische producten om haar afrokrullen te verhullen, maar sinds ze op natural hair is overgestapt zien haar krullen er beter uit en scheelt het haar zelfs tijd en geld. Ze toont een oude foto van zichzelf als bewijs: de kleine, dunne, piekerige plukjes haar tussen de zwakke krulletjes op de foto lijken in niets op haar huidige volle bos afrohaar.

Nadia Ezzeroili en Irina Silva Fortes. Beeld Najib Nafid

'Black is beautiful'

'Ik ging me in de geschiedenis van afrohaar verdiepen. Zo kwam ik erachter dat tot slaaf gemaakte vrouwen hun haar moesten bedekken omdat echtgenotes van plantagehouders zich bedreigd voelden door hun schoonheid. Daarna is ons nog eeuwen wijsgemaakt dat ons natuurlijke haar minderwaardig is, terwijl we het als een sieraad zouden moeten dragen - net als onze vrije voorouders.'

Irina geeft deze boodschap zo vaak mogelijk aan klanten mee. Vooral voor jonge zwarte meisjes neemt ze haar tijd. Soms vloeien er tranen, zegt de krullenspecialiste. 'Acceptatie en zelfliefde zijn niet eenvoudig. Het zit heel diep.' Ze wijst op Good Hair, een documentaire van acteur en stand-up comedian Chris Rock, waarin hij de Afro-Amerikaanse haarindustrie verkent. Rock spreekt onder meer fabrikanten die biljoenen dollars verdienen aan zware chemische haarproducten die Afro-Amerikanen kopen. Soms met ernstige gezondheidsklachten en brandwonden tot gevolg.

Toch ziet Irina het straatbeeld langzaam veranderen, zeker sinds de opkomst van de zwarte burgerrechtenbeweging Black Lives Matter, die herinnert aan de Afro-Amerikaanse emancipatiegolf in de jaren '60 en '70, toen bekende activisten als Angela Davis hun afro ook fier lieten staan. 'Steeds meer vrouwen kiezen ervoor om hun natuurlijke afrohaar te omarmen. Niet alleen omdat het echt mooi is, maar het is ook een statement tegen het westerse schoonheidsideaal. Black is beautiful.'

Voor en na een knipbeurt van Irina Silva Fortes. Beeld Najib Nafid

Nog liever naar de tandarts

Welk haarproduct ik momenteel in mijn haar heb zitten, wil Irina opeens weten. Een krulcrème van een huismerk, antwoord ik zachtjes. 'Nog meer siliconen dus', zegt ze terwijl ze met haar handen door mijn haar strijkt. 'Gatver. Ga je haren laten wassen.'

Na de wasbeurt masseert ze een silicoon- en sulfaatvrije conditioner in mijn haar. Daarna mag ik 20 minuten onder een stoomkap. Op die manier neemt mijn dorstige haar weer vocht op, legt ze uit. Naast me ligt Madylon relaxed in een stoel, een jonge vrouw met donkerblonde krullen en de enige autochtone klant in de salon. Ze kent Irina al sinds ze in opleiding was bij de kapperschool en voelt zich hier helemaal thuis. 'Vroeger ging ik nog liever naar de tandarts dan naar de kapper', zegt Madylon. 'Nu laat ik mijn haar alleen nog door Irina knippen.'

Zodra de conditioner eruit is gewassen, gooit Irina wederom een chemicaliënvrij product in mijn haar dat nauwelijks voelbaar is. Overtollig water dept ze af met een doekje van microvezel. Ik mag nu een kwartier lang boven een föhn hangen, op de laagste stand. 'Is dit alles?', vraag ik haar. Ik verwachtte minstens een eetlepel kokosvet en twee dikke haarcrèmes om pluisvorming tegen te gaan. 'Dit is het', zegt Irina. 'Hierna krijg je een deva cut.'

Deva cut

De deva cut is een veelgeprezen knipmethode waarbij krullen, zonder ze eerst nat te maken en strak te kammen, pluk voor pluk worden bijgeknipt. Zo valt elke krul op de juiste plaats en wordt meer volume gecreëerd. Irina kreeg de deva cut in de vingers toen ze tijdens haar kappersopleiding in 2012 een workshop volgde in New York. Als alleenstaande moeder met een gehandicapte zoon en een veilige baan als administratief medewerker nam ze destijds een aardig risico met haar omscholing tot kapper, maar het was nu of nooit: ze zat in haar vrije tijd vaak aan het haar van vriendinnen en familieleden. Stiekem droomde ze altijd al van een eigen haarsalon.

Op de kappersschool leerde ze dat de opleiding weinig aandacht besteedde aan krullen en afrohaar. Irina: 'Eigenlijk onbegrijpelijk voor een stad als Rotterdam, waar een groot deel van de bewoners een krullende haarstructuur heeft.'

Na haar trip naar New York ontwikkelde ze haar eigen behandeling rondom de deva cut: geen chemicaliën, veel water en geen stijltangen of vetten. 'Door vetten kan er geen water in het haar doordringen, wat het uiteindelijk nog droger maakt. Als je van glans houdt, dan moet je gezond eten en het vet van je hoofdhuid het werk laten doen.'

Nadia Ezzeroili voor en na een knipbeurt van Irina Silva Fortes. Beeld Najib Nafid

Wonderdokter

Nog voordat ze haar opleiding had afgerond, had ze al een reputatie als wonderdokter opgebouwd. Nu ze haar eigen salon heeft en dagelijks 'before and after'-foto's deelt op haar Instragramaccount, stromen de aanvragen binnen. Ze werkt vijf dagen in de week in Morango Curls - op haar vrije dagen houdt ze thuis de administratie bij.

Omdat het mijn eerste deva cut is, mag ik tijdens de behandeling niet in de spiegel kijken. Tussen het knippen door krijgen klanten luchtige kokoscake, vers fruit en een bananensmoothie terwijl Irina korte mini-colleges haarbehandelingen en haargeschiedenis geeft. Pas als Irina met haar schaar door een paar punten is gegaan en de krullen losmasseert, draait ze de stoel weer om.

Het resultaat is verbluffend: de pijpenkrullen die ik als kind had zijn weer terug, zelfs die maffe krul die steevast over mijn voorhoofd hing is weer tot leven gekomen. Ik loop langs andere klanten om ze ongevraagd mijn hernieuwde krullen te showen. Want iedereen mag het weten: ik voel me flawless.

Satijn beddengoed

Het kan Irina allemaal wat, ze is dramatische reacties als de mijne inmiddels gewend. Zolang ik maar vrede heb gesloten met mijn krullen en na vandaag mijn haar volgens de instructies blijf verzorgen. Dat wil zeggen: geen chemische producten meer, één keer per week een haarmasker van 20 minuten, zo min mogelijk wassen met shampoo om de natuurlijke haarvetten te behouden, slapen op een satijnen kussensloop om haarbreuk te voorkomen en voor het slapen de krullen in een losse knot op het hoofd binden om de volgende ochtend volume te behouden.

Tot slot laat ze me beloven dat ik voortaan mijn krullen de liefde en zorg zal geven die ze verdienen. Ik zweer het op mijn gezondheid en schaf vandaag nog satijnen beddengoed aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.