'Niemand haalt het natuurlijk bij Jenny Arean'

Vier tekstschrijvers over de zangeres

Zangeres Jenny Arean krijgt zondag de Blijvend Applaus Prijs uitgereikt. Vier schrijvers leggen aan de hand van een eigen liedje uit waarin haar kracht schuilt.

Zangeres Jenny Arean. Beeld anp

Ze kan het nog steeds. En hoe!, was de unanieme mening over Jenny Arean (74), die eerder dit seizoen naast Marijn Brouwers de kroonluchters van het plafond zong. Zondag ontvangt zij in De Kleine Komedie de Blijvend Applaus Prijs. Arean begon in 1960 bij Wim Kan en speelde daarna in musicals (Anatevka, En nu naar bed), stond als solist op het podium of kreeg gezelschap van onder anderen Ischa Meijer of George Groot.

Zelf heeft Arean geen muziek of liedteksten geschreven, maar voor een aantal tekstdichters van naam is zij de ideale vertolkster van zowel volkse humor als zwaar emotionele liedjes, waarvoor zij meestal wel zelf de ideeën aandraagt.

Vier tekstschrijvers leggen uit waarom Jenny Arean een tekst meerwaarde geeft.

(Verhaal gaat verder onder de video)

George Groot

Cimetière (muziek: Martin van Dijk)

O ja, ik ben ook wel kaddish gaan zeggen

Daar op die plek waar ze toen zijn vermoord

En dat zal god ook best hebben gehoord

En je mag van mij nog honderd kransen leggen

Maar ik wil in het voorjaar met zo'n doosje

Zo van de kweker vol met balsemien

En die dan poten en een beetje grienen

En zeggen: nou zo moet het weer een poosje

Zij is de best mogelijke vertolker van dit lied omdat Jenny van elk lied dat maar enigszins een vertelling in zich heeft een klein muzikaal tafereel weet te maken. Door haar geweldige tekstbehandeling trekt ze de toeschouwer of de luisteraar het verhaal in. Jenny is zelf niet joods, maar is wel 'angejiddeld' en gefascineerd door alles wat joods is. Toen ik eens met Jenny in Antwerpen was móésten we ook naar de joodse buurt, om de jongetjes met de pijes te zien en de vrouwen met de lelijke pruiken en de mezoeza's, de gebedsdoosjes aan de deurposten. Ze heeft er bij de repetities van het programma TipTop lang over gedaan om het couplet dat met kaddish zeggen begint zonder tranen te zingen.

George Groot. Beeld anp

Ivo de Wijs

Zing dan! (Nederlandse bewerking van Canzone arrabbiata - Lina Wertmüller/Nino Rota)

Zing dan, al is de dag van morgen een grijs gebied

Zing dan en spot met al je zorgen, je bent weer quitte

Zing, al je wolken gaan opzij, je razernij is weer voorbij

Mijn hemel, zing dan en zing vooral voor mij

Het enige houvast dat ik had was het woord canto, dat 'zing' betekent. Ik had echter (can-to) een tweede lettergreep nodig en om die reden werd het zing dan!

Mijn Italiaans is beperkt en echt vertalen kan ik ook al niet zo goed: ik maak er veelal iets eigens van. De keuze voor de woorden 'zing dan!' bepaalde veel van de andere regels. Van 'zing dan' kwam ik bij 'wring dan' en 'dwing dan' en zo ploeterde ik verder. Mijn tekst is her en der, zoals mijn kinderen dat 'heel erg Ivo' noemen, wat bij benadering wil zeggen dat er nogal wat rederijkerij in zit. Om een voorbeeld te geven: alle regels van het eerste couplet eindigen op 'in' en dus eindigen alle regels van het tweede couplet op 'uit'. Ik kan het ook niet helpen, zo gaat dat bij mij.

Het lied werd in de vertolking van Jenny Arean meteen een voltreffer, omdat het een van die nummers is waarin Jenny haar explosiviteit kwijt kan. Als Jenny iets doet, zelfs als ze een dagelijks voorval oprakelt, gebeurt dat altijd met veel inzet. O ja, Jenny kan ook teder en ingetogen zingen, maar veelal maakt zij gebruik van haar vulkanische dynamiek: grote blijheid, immense verwondering, luide boosheid, enzovoorts. Het knalt eruit. Jenny máákt er iets van. Zij gooit zich erin. Bij Zing dan! riep zij na één repetitie: 'Het zit! Ik heb 't!' Het lied is een vast repertoirenummer geworden. Koren en solisten maken er mooie sier mee, maar niemand haalt het natuurlijk bij Jenny Arean.

Ivo de Wijs. Beeld anp

Jurrian van Dongen

De mooie dingen (muziek: Rutger Laan)

Het kind loopt met haar vader door de stad

En beiden hebben ernstige gedachten

Tot zij ergens op de grachten

Bij een standbeeld vraagt:

Pap, wie is dat?

Theo Thijssen, zegt de man, en hij vertelt

Haar alles wat ie van de schrijver weet

En van een boek dat Kees de jongen heet

En ineens, als ie dat staat aan te prijzen

Snapt ie dat het in het leven om twee zaken gaat:

De liefde te herkennen, vroeg of laat

En onderweg de mooie dingen aan te wijzen

Het is spannend om voor het eerst een nieuwe tekst aan Jenny voor te lezen. Omdat ze zo eerlijk is. Als ze een nummer niks vindt, zal ze het onomwonden zeggen. Vindt ze het mooi dan schreeuwt ze het uit en harkt ze glunderend de A4'tjes naar het stapeltje 'Hebben!'.

Jurrian van Dongen. Beeld Marcel Wogram

De mooie dingen is geschreven voor Het verschil, een ernstig muziektheaterprogramma over de vreemdeling, degene die anders is en daarom wordt buitengesloten of vervolgd. We zochten naar een manier om ook hoop en menselijkheid in de voorstelling te brengen. En ik moest denken aan hoe Jenny met luide superlatieven over een boek kan praten. Of hoe liefdevol ze wijst naar een vogeltje in haar tuin. Die schoonheid houdt ons op de been. Dat ze daar zelf ook in gelooft, hoor je in hoe ze elke zin omarmt.

Ongeëvenaard hoe ze alle lagen van dit best ingewikkelde nummer grijpt en hun eigen aandacht geeft. Met opzet staan bijvoorbeeld begrippen als Shakespeare en Van Dobbes kalfskroket naast elkaar en Jenny weet ze in dat korte moment allebei een totaal andere intentie te geven. Als zij een woord zingt als 'herboren' of 'dankbrief' klinkt het woord ook echt herboren of dankbaar. Ze bespeelt zichzelf als een cello. Van scherp naar warm, van euforisch naar nederig. De adem kleurt mee met de waarde van de woorden. Niet omdat ze dat minutieus uitdenkt en vastlegt, maar omdat ze op het moment dat ze zingt het lied wordt. Toen ik deze tekst voor het eerst voorlas, was Jenny geroerd. Als dat gebeurt, hoeft een regisseur al bijna niets meer aan te sturen. Dan is ze al in het lied gaan wonen en verkent ze de kamers al.

Rijke carrière

De Blijvend Applaus Prijs is in 1962 in het leven geroepen door een aantal notabelen uit de artiestenwereld. Aanvankelijk was de prijs bedoeld voor uitgespeelde artiesten, die eenzaam en met weinig geld in een verzorgingstehuis waren beland. Tegenwoordig gaat het niet meer om medelijden, maar om een rijke carrière met gepaste aandacht af te sluiten. De prijs bestaat uit een bronzen beeldje van Iris Le Rütte, een geldbedrag van 5.000 euro en een feestelijk theaterprogramma.

Jan Boerstoel

Iemand moet het doen (muziek: Martin van Dijk)

Iemand moet het doen, iemand geeft de opdracht om te schieten

Ook al maakt hem dat vooruitzicht nog zo bang

Iemand moet het doen, iemand commandeert het bloedvergieten

Dirigeert de zwanenzang in het algemeen belang

Iemand moet het doen, iemand moet het willen

Als je het chic wilt formuleren gaat Iemand moet het doen over het geweldsmonopolie van de overheid. En dat iedereen daar als lid van een gemeenschap verantwoordelijkheid voor draagt, hoe ver je ook van de feitelijke uitvoering af staat. Dus in het geval van de doodstraf niet alleen de beul, die de veroordeelde werkelijk terechtstelt. Ook, bijvoorbeeld, bij demonstraties de officier die het schietbevel geeft. Of de politicus, die die wetten namens 'allen' bedenkt. Dat is geen gemakkelijk thema, maarJenny heeft ook de moeilijker thema's nooit geschuwd. Tevens was ze gecharmeerd van de licht cynische ondertoon.

Jan Boerstoel. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.