'Misschien zijn mijn tekeningen een soort noodkreet'

Interview: Illustrator Jenny Collot d'Escury

Toen illustrator Jenny Collot d'Escury ( 69 ) hoorde dat ze langzaam haar zicht zou verliezen, dacht ze aanvankelijk aan zelfmoord. Nu probeert ze zich te richten op het heden en maakt ze elke dag een impulsieve tekening.

Jenny Collot d'Escury - dagelijkse tekeningen

Jenny Collot d'Escury (69), illustrator van beroep, zat een paar jaar geleden voortdurend haar brillenglazen te poetsen, in de hoop de wereld weer wat scherper te zien. Maar haar zicht bleef wazig en de opticien die ze raadpleegde, verwees haar onmiddellijk naar de oogarts. Daar kreeg ze slecht nieuws: ze heeft maculadegeneratie, een oogziekte waarbij de macula of gele vlek (die midden in het netvlies zit en bepalend is voor kleur, contrast en details) wordt aangetast. Collot d'Escury zal waarschijnlijk niet helemaal blind worden, maar haar zicht zal vervormen en steeds troebeler worden, tot er uiteindelijk twee zwarte vlekken in het midden van haar blikveld zullen zitten. Ze zal niet meer kunnen tekenen.

'Een vreselijke ramp'

Sindsdien is ze als een razende aan de slag gegaan en heeft ze stapels tekeningen gemaakt, elke dag één, met een zwarte stabilo-viltstift op wit papier van A5-formaat. Ze wil ermee doorgaan zo lang ze het nog kan. Hoe lang dat nog is, is onduidelijk.

'Een vreselijke ramp', noemt ze de diagnose. 'Ik was zo wanhopig toen ik het twee jaar geleden hoorde. Ik heb aan zelfmoord gedacht, maar daar heb ik de moed niet voor. Bovendien vind ik het leven nu nog veel te leuk. Dus ben ik uit wanhoop gaan luisteren naar van die spirituele goeroes, om wie ik tot nu toe vooral moest lachen. Maar ik dacht: wie weet helpt het me. Ik vond het eerlijk gezegd nog steeds een heleboel geouwehoer, tot ik op de minst aantrekkelijk uitziende man ooit stuitte: Eckhart Tolle, de man die wereldberoemd is geworden met zijn boek De kracht van het Nu. Hij is werkelijk niet om aan te koekeloeren, hij ziet eruit als een soort kruising tussen een varken en een rat, praat met een raar Duits accent en draagt lullige pastelkleurige spencertjes. Maar hij heeft wel humor.

Kleurboek

Illustrator Jenny Collot d'Escury weet sinds twee jaar dat ze een ernstige oogziekte heeft en maakte sindsdien stapels tekeningen. De tekeningen hebben nog geen bestemming, maar ze lijken haar zeer geschikt voor een kleurboek voor volwassen. Ze overweegt ook haar werk aan te bieden voor aan de muur bij de oogafdeling van het ziekenhuis, waar ze zich in de wachtkamer vaak stierlijk verveelt omdat ze de tijdschriften die er liggen niet goed meer kan lezen.

Dagelijkse tekeningen

'Misschien is het wel zo eerlijk om te vertellen dat ik mijn hele leven op schoot heb gezeten bij psychiaters, door mijn angsten en hypochondrie. Ik ben een diplomatendochter, het vele verhuizen van land naar land in mijn jeugd heeft geen goede invloed gehad op mijn psyche. Maar die Eckhart Tolle dus, die zegt: stop met het vertellen van je levensverhaal. Dat heeft helemaal geen zin. Dat vond ik een verademing. Hij zegt: je gedachten zijn je grootste vijand, leef in het nu, geniet van vandaag. Hij zegt: als je klaagt, maak je jezelf tot slachtoffer. Ga weg uit de situatie, of accepteer hem. Dat vind ik moeilijk, want ik denk door mijn oogziekte natuurlijk continu aan mijn verwoeste toekomst. Maar ik wilde het wel proberen.'

Dankzij een vriendin kreeg Collot d'Escury een idee om de inzichten van Tolle in de praktijk te brengen. Onder het motto: 'Hoe lang nog', begon ze dagelijks tekeningen te maken. Ze legde zichzelf restricties op: het moest zonder nadenken, zonder vooraf te schetsen en zonder iets te corrigeren. Inmiddels heeft ze zeker duizend intrigerende tekeningen gemaakt, vol wonderlijke, stripachtige figuren, naakte lichamen en geometrische vormen.

Jenny Collot d'Escury - dagelijkse tekeningen.

Gelukkigste tijd

'Als ik nu naar die tekeningen kijk, dan weet ik oprecht niet hoe ze tot stand zijn gekomen. Ik kan me niet voorstellen dat ik er helemáál niet bij heb nagedacht, maar als jij zegt: je hebt een vrouw getekend met een kraantje en een potlood door haar heen, dan zeg ik: dat zie ik, maar ik weet er bij god niets meer van.'

Collot d'Escury, geboren in Engeland, studeerde grafisch ontwerp aan de Amsterdamse Rietveldacademie: haar 'gelukkigste tijd'. Na de academie werkte ze als freelance illustrator voor bladen als de Margriet en de Bobo en had nogal uiteenlopende opdrachtgevers. Ze maakte erotische tekeningen voor een film van Theo van Gogh, illustreerde vakbladen, kookboeken, kalenders, en maakte zelf een kinderboek. Ze zegt: 'Ik ben een goede tekenaar, maar ik kon mezelf niet goed verkopen. Ik verkrampte ook vaak. Dan zag de schets er goed uit, maar als ik het moest uitwerken werd ik zenuwachtig en bleef ik maar gummen en veranderen.' Vijftien jaar geleden overleden haar ouders en kreeg ze een erfenis, waardoor ze geen opdrachten meer nodig had. Ze overwoog een nieuwe carrière als schilder of beeldhouwer. Terwijl ze daarover piekerde, kwam de diagnose van haar oogziekte.

Jenny Collot d'Escury - dagelijkse tekeningen.

Vervormingen

'Ik merk dat mijn ogen nu echt per maand achteruitgaan. De simpelste dingen gaan moeilijker: lezen, fietsen. Maar ook mijn wenkbrauwen kan ik niet goed zien, of mijn pukkels in de spiegel. Veel soorten van maculadegeneratie zijn te verhelpen met injecties in je oog, maar bij mij helpt dat niet, omdat de aandoening te diep in mijn oog zit. Ik slik pillen, ik eet veel spinazie, dat schijnt te helpen. Er bestaan oefeningen waarmee je de cellen aan de randen van je oog kunt trainen, die doe ik.

'Mijn tekeningen zie ik ook niet goed meer, omdat alles vervormt. Alle lijnen die ik teken, zie ik kronkelen. Ik zou eigenlijk een loep moeten gaan gebruiken en een heel groot computerscherm, maar ik heb daar nog helemaal geen zin in.

Noodkreet

'Volgens mij stellen de tekeningen niks voor, ik heb er niet zo veel diepzinnige dingen over te zeggen. Behalve dat ze niet erg opwekkend zijn. Misschien zijn ze een soort noodkreet. Ik ben niet zo goed in huilen, terwijl dat wel goed schijnt te zijn.

Ik heb een schoonmoeder gehad die helemaal blind werd. Zij zei tegen me: lieve schat, ik heb één ochtend gehuild, en dat was dat; ik heb toch al zoveel moois gezien. Af en toe denk ik aan haar. Ik heb haar karakter niet, ik ben altijd een halfvol glas geweest, maar ze heeft gelijk. Ik heb mijn ogen mijn leven lang gevoed met mooie beelden. Mijn huisarts zegt: wij verwachten dat alles aan ons lichaam het maar blijft doen. Maar daar moet je dus niet van uitgaan.'

Jenny Collot d'Escury - dagelijkse tekeningen
Meer over