Interview

'Mijn voorstelling is ode aan mensen die luisteren naar anderen'

Interview Daniël van klaveren

Of het nu zachtmoedig muziektheater is over Mozarts zus of een hard stuk over radicaliserende tieners: toneelschrijver en -regisseur Daniël van Klaveren (31) werkt het liefst voor kinderen. 'Bij hen kun je direct iets teweegbrengen.' Wat dat is, vertelt hij in dit tweeluik.

Daniël van Klaveren: 'Ik wil met de voorstelling een ode brengen aan mensen die luisteren naar anderen.' Beeld Ivo van der Bent

'De onverbrekelijke band tussen broers en zussen fascineert mij. Je relatie kan uit raken en vriendschappen kunnen uitdoven, maar de familieband blijft van invloed - zelfs als je geen contact meer hebt. In je jeugd oefen je voor de strijd die je als volwassene moet leveren. Ik heb zelf een sterke band met mijn twee jongere zussen, met wie ik als kind flink ruzie heb gemaakt. Toen ik Het beroemde broer & zus boek van Ingmar Vriesema las, vond ik de verhalen fascinerend over de broer van Johan Cruijff en de zus van Adolf Hitler. Maar echt geraakt werd ik door de vijf jaar oudere zus van Mozart, Maria Anna, door intimi Nannerl genoemd. Misschien ook omdat mijn zussen en ik lang piano en viool hebben gespeeld. Mijn ouders vonden muziek en theater belangrijk, terwijl zij zelf computerprogrammeur zijn.

Zus van Mozart

NANNERL 'Wanneer ben je zó belangrijk dat niemand je vergeet als je dood bent? Wat moet je doen om hier te blijven nadat je weg bent gegaan? Hoe wordt een mens onsterfelijk? Jij weet het. En het kan niet vaak genoeg worden verteld. Dit is het verhaal van mijn broertje, die na zijn dood heeft voortgeleefd.'

WOLFGANG 'Nee. Dit is het verhaal van mijn zus. Die nooit vergeten had mogen worden.'

Beeld Ivo van der Bent

'Het is toch opmerkelijk dat slechts twee van de zeven Mozartkinderen in leven bleven, en beiden muzikale wonderkinderen! Nannerl is vergeten omdat zij de pech had als vrouw in de 18de eeuw een ondergeschikte rol te spelen, én bovendien een nog groter wonderkind als broertje had.

'Ze waren symbiotisch, hadden een eigen taaltje, spraken de woorden 'andersom'. Ze maakten veel poep- en piesgrappen. Later mocht Nannerl van haar vader niet meer mee in de koets op concertreizen langs Europese hoven en audiënties. Zij mocht haar talent niet meer exposeren. Terwijl Wolfgang zijn muzikale gehoor mede heeft ontwikkeld omdat hij als baby dagelijks haar wonderschone pianospel hoorde.

'Nannerl heeft Wolfgang ruimschoots overleefd. Nadat haar broer in een massagraf was geëindigd, heeft zij mede voor zijn nalatenschap gezorgd. Een deel van zijn onsterfelijkheid dankt hij aan haar.

'Ik vind het perspectief van een getalenteerd iemand naast de schijnwerpers nu extra interessant. Veel mensen denken dat je het hebt gemaakt als je een talentenjacht wint, een hit op YouTube hebt, popster wordt of de top bereikt. Beroemd worden is een doel op zich. Maar wat als je talent hebt, maar niet het karakter om dat te etaleren? Zus van Mozart draait om een existentiële vraag: wanneer doet je leven ertoe? Wanneer je iets voor de eeuwigheid betekent of voor mensen om je heen? Heeft Mozarts leven meer betekenis dan dat van zijn zus? Zij heeft als pianolerares het genot van het musiceren doorgegeven. Voor mij staat zij voor een krachtig soort bescheidenheid en een sterke egoloosheid. De voorstelling, met live vioolmuziek, is een ode aan mensen die luisteren naar anderen.'

Zus van Mozart, door Stip theaterproducties. Vanaf 7 jaar. Première 23/1, De Krakeling, Amsterdam. Tournee en schoolvoorstellingen t/m 12/4.

Radicaliseren

'Fanatisme heeft mij altijd geïnteresseerd, omdat ik zelf neig naar nuance. Naast muziek houd ik van politiek, niet activistisch maar vanuit psychologisch perspectief. Ik heb bijvoorbeeld met theatergroep T.H. de Wei Vlinder gemaakt, over een asielzoekersmeisje, en bij De Toneelmakerij Verkocht, over actuele slavernij. Met Jamal wil ik in het hoofd kruipen van iemand die radicaliseert. Mijn tekst is geïnspireerd op het werk van filmmaker Gus Van Sant en verhalen van zulke jongeren. Jamal, in Nederland geboren uit Irakese ouders, is even woedend als slim, maar hij verliest zich in zijn fanatisme. Hij dreigt van school te worden getrapt, tenzij docent en vertrouwenspersoon Matthieu hem op tijd bijstuurt. Ze komen elkaar op school tegen, het gaat er hard aan toe. Maar onder alle weerzin, verwijten en woede groeit langzaam respect. Omdat ze elkaar voorzichtig vertrouwen en de waarheid zeggen.

'Ik houd van de kracht van taal. Natuurlijk zou ik best eens Thomas Bernhard willen spelen voor volwassenen, maar ik kies bewust voor jeugd en jongeren. Bij hen kun je direct iets teweegbrengen. Je biedt op een leuke, liefdevolle manier handvatten om de complexiteit van het leven aan te kunnen. Zonder de ingewikkeldheid ervan uit de weg te gaan. Kinderen en jongeren ervaren dat ze niet de enigen zijn met moeilijkheden. En dat je die kunt overwinnen. Dat er anderen zijn die woedende gedachten ontwikkelen of neigen naar het destructieve. Ja, het is extra spannend hoe ze nu reageren, na de aanslagen in Frankrijk. Eerder zei een scholier na afloop: 'Wat Jamal zegt, voel ik vanbinnen.' Dan weet ik weer waarvoor ik het doe.'

Jamal door De Toneelmakerij. Vanaf 13 jaar. 4 en 5/2, De Krakeling, Amsterdam, schoolvoorstellingen t/m 16/4.

Jamal

MATTHIEU 'We trappen je niet van school, Jamal. Hoe graag je ook wilt. We houden je hier.'

JAMAL 'Ben ik je project? Moet ik de succesvolle allochtoon worden, die je op het rechte pad gehouden hebt?'

MATTHIEU 'Nee. Ik heb geen enkele behoefte aan een project. Misschien moet jij weer leerling zijn en gaan zitten.'

JAMAL 'Misschien ben je met de verkeerde vrouw getrouwd.'

MATTHIEU 'Pas op je woorden.'

JAMAL 'Ja, dat is het, hè? Met de verkeerde vrouw getrouwd. Heeft ze je verlaten? Neukt ze met een ander? Is het eenzaam in je eentje, meester?'

MATTHIEU 'Als je mijn vrouw ooit weer beledigt maak ik je af.'

Rustig onverschrokken

Vijf jaar lang was Daniël van Klaveren (31) vast verbonden aan De Toneelmakerij, een van de grootste jeugdtheatergezelschappen van Nederland. Daar ontdekte hij als acteur, regisseur en schrijver alle leeftijdsgroepen en podia: van kleine tot grote zaal en van schoolklas tot buitenlocatie. Volgend seizoen speelt hij alle vriendenrollen van Macbeth in de gelijknamige voorstelling van De Toneelmakerij en ICKAmsterdam. Artistiek leider Liesbeth Coltof (60) over deze groeidiamant in het jeugdtheater: 'Je hebt acteurs die vooral lekker willen spelen en je hebt acteurs die over alles willen meedenken. Daniël behoort tot de laatste categorie. Hij heeft een rustige onverschrokkenheid en is enorm belezen. Hij denkt genuanceerd over het maakproces. Zijn schrijftalent is een cadeautje: mooie zinnen in een helder geheel. Dat is belangrijk als je voor jeugd en jongeren theater maakt.'



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.