'Meer geld voor kunst is juist nu mogelijk'

Jack Verduyn Lunel hoopt op positievere instelling Van der Ploeg. 'Hij heeft zijn eigen argumenten ondergraven.'..

Zelfs een landbouwminister die de halve varkensstapel moet elimineren, heeft zich minder van zijn eigen sector vervreemd dan Rick van der Ploeg. De staatssecretaris van Cultuur schetst, vindt directeur Jack Verduyn Lunel van de Federatie Kunstenaarsverenigingen, een vals beeld van de kunstwereld. Hij heeft een karikatuur opgeroepen van een in zichzelf gekeerde kunstelite die zich verzet tegen elke vorm van verandering en zich vervreemdt van het publiek.

Maar het allerergste is, vindt Verduyn Lunel, dat Van der Ploeg maar blijft hameren op publieksbereik van kunst en op marktconform denken. De schouwburg moet vol ja, maar waar die bezoekers voor moeten worden gewonnen, wat ze in die schouwburg te zien moeten krijgen, daarover heeft de staatssecretaris in de tweeëneenhalf jaar dat hij bewind voert, nimmer iets gezegd.

'Het lijkt wel of de essentie van kunst aan hem voorbijgaat.' Verduyn Lunel is zelf verbaasd hoe kritisch hij is geworden over de PvdA-econooom die bij zijn aantreden in 1998 nog positief werd ontvangen door de federatie.

Overigens wordt de directeur betaald om kritisch te zijn. De federatie volgt, namens enkele grote kunstenaarsorganisaties (zoals de BBK, BNO en BNA) alles wat Van der Ploeg doet op de voet. Verduyn Lunel geldt als de rekenmeester van de sector en attaqueert al tien jaar lang regelmatig het kunstbeleid.

Van der Ploeg is bijna van hem verlost. Verduyn Lunel wordt directeur van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij combineert beide functies tot in september de Cultuurnota 2001-2004 klaar is. Die nota, de cumulatie van vier jaar cultuurpolitiek waarin alle kunstsubsidies worden vastgelegd, die wil Verduyn Lunel niet missen.

- Bij Van der Ploegs aantreden was de federatie nog positief.

'Het leek me gunstig dat na minister d'Ancona en staatssecretaris Nuis een buitenstaander de post kunst kreeg. Het bed van de sector mocht wel eens worden opgeschud. Daarin steunen wij Van der Ploeg. Maar zijn bemoeienis gaat veel verder dan zijn voorgangers, zonder dat hij het combineert met inhoud. Hij hamert zo hardnekkig op cultureel ondernemerschap en publieksbereik, dat die dingen een eigen kijkcijfer-dynamiek krijgen. Als je vindt dat de schouwburgen vol moeten zitten, moet je eerst formuleren wat kunst is. Anders kun je ook voetbal gaan programmeren.'

- Op 10 mei presenteert de Raad voor Cultuur het advies over subsidieverdeling. Van der Ploeg wil doorstroming, dynamiek en nieuwe namen in het kunstenplan. Wordt het een bloedbad?

'Ik verwacht van niet. Het gekke van de kunstsector is dat iedere gulden al elke vier jaar tegen het licht wordt gehouden. Wat slecht functioneerde, is er al uitgegooid in voorgaande rondes. Er daardoor is niet zo veel geld te halen voor nieuw beleid, nieuwe groepen. Of je moet een museum opheffen, of een orkest eruit gooien.'

- Alleen met budgetuitbreiding kun je nieuw beleid maken?

'Dat is mijn voornaamste kritiek op Van der Ploeg. Er ligt een historische kans om meer geld te krijgen, gelet op de miljardenoverschotten die nu worden verdeeld. Maar als Van der Ploeg zijn eigen sector zo negatief afschildert, en hij klopt bij Kok en Zalm voor een extraatje aan, heeft hij zijn eigen argumenten ondergraven.'

- Er was wel nieuw geld?

'Dat heeft Van der Ploeg goed gedaan. Hij heeft ruim zestig miljoen gulden extra voor kunst zeker gesteld, zoals was afgesproken bij de kabinetsformatie. Maar vervolgens heeft hij 130 miljoen gulden geoormerkt voor zijn Actieplan Cultuurbereik. Dat is geld wat naar de afnamekant van cultuur gaat. Als je daar het nieuwe geld van aftrekt, blijft er nog ruim zestig miljoen over. Daar moet hij een deel van weghalen bij de kunstproducerende instellingen. Netto krijgt de kunstenaar dus minder geld .'

- De oud-voorzitter van de Raad voor Cultuur, Jan Jessurun. zegt dat de conservatieve reacties van de kunstwereld op Van der Ploeg hem verbazen. Zo progressief als ze zijn op het podium, zo behoudend in de bestuurskamer.

'Mwoah. Deels is het waar dat daar een onlogisch soort conservatisme zit. Anderzijds, het gaat om hun werk, waar ze hun ziel en zaligheid in stoppen. Dat wil je niet opgeven. Bovendien is in sectoren als zorg en onderwijs die behoudendheid veel groter.

- Houdt de kunstsector niet van ambitieuze bewindstypes?

'Het gekke is dat kunstbeleid eigenlijk net geen contradictio in terminis is. Je kunt als bewindsman voor cultuur wat contouren schetsen, stimuleringsmaatregelen bedenken en hopen dat het de kant opgaat die je wilt. Maar uiteindelijk komt kunst tot stand dankzij onafhankelijke creatieve geesten. En instrumenten om ze te sturen, heb je nauwelijks. Het is net filebestrijding, je kunt wel een asfaltmachine door het land sturen, die automobilisten doen toch wat anders dan je wilt.'

- De WIK, Wet Inkomensregeling Kunstenaars, die in 1999 is ingegaan, viel slecht bij jullie achterban. En de federatie was voor?

'Ho. De federatie was niet voor. Wij hebben meegepraat, wij hebben eruit gesleept wat er in zat. Maar we waren niet aan het onderhandelen. Dat is een misverstand in de kunstwereld. We begonnen met een WIK waarbij een kunstenaar op 50 procent van bijstandsniveau zat, en tot 100 procent bijstandsniveau mocht bij verdienen. Dat was ermbarmelijk. Nu is 80 procent basisinkomen en bijverdienen tot 150 procent geworden. Tevreden zijn we nog steeds niet helemaal. En er ligt een harde afspraak om na drie jaar de regeling te evalueren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.