'Koningin van de kwaliteitsserie': Elisabeth Moss

'Misschien kun je beter geen groot ego hebben als acteur, het belemmert je op de set'

Dat de nieuwe filmsterren niet uit Hollywood komen maar uit series, bewijst Elisabeth Moss, die schittert in The Handmaid's Tale. Toch zou ze een rolletje in The Avengers deel 14 niet schuwen, laat ze weten: 'Boek me maar!'

Als Offred in The Handmaid's Tale.

Elisabeth Moss vouwt de schil van haar half opgegeten banaan netjes dicht, plaatst de vrucht zorgvuldig op haar tas, en zegt tegen de banaan: 'Blijf jij daar maar liggen, banaan.'

Dan gaat haar blik opgewekt langs het ploegje journalisten dat aanschuift aan haar tafel in een hoteltuin. Zó opgewekt dat je geneigd bent meer te lezen in haar ogen: iets van spot, maar wel vriendelijke spot.

De 35-jarige actrice werd in de Amerikaanse media tot 'koningin van de kwaliteitsserie' uitgeroepen, vanwege haar rollen in Mad Men, Top of the Lake en The Handmaid's Tale, dat afgelopen mei acht Emmy's won. 'Heel vleiend', zeg ze, over die titel. 'Er komt ook geluk bij kijken. En dat ik veel series te zien ben, heeft vooral te maken met de schrijvers. Vooral in Amerika zijn nu de beste scripts die van tvseries.'

Koningin Actrice Elisabeth Moss (Mad Men, Top of the Lake) wordt de koningin van de kwaliteitsserie genoemd. In de bioscoop is ze nu te zien in de speelfilm The Square en ze speelt de hoofdrol in de serie The Handmaid's Tale, als broedvrouw in een door religieus geweld geteisterd Amerika.

Poserend voor New York Magazin in 2017. Foto Contour by Getty Images

The Square

De aanleiding voor het interview met Moss in de hoteltuin is een Europese speelfilm, op het filmfestival van Cannes dit voorjaar bekroond met de Gouden Palm: The Square van Ruben Östlund. Moss is in deze satire op de kunstwereld een journalist die een affaire beleeft met een Zweedse museumdirecteur. 'Ruben wilde me ontmoeten en ik had zijn film Turist gezien, dus ik zei meteen ja. Zo'n geweldige en gekke film, met die lawine! In Amerika maken ze of gigantische films of kleine. Die financiering die je in Scandinavië krijgt, gewoon van de overheid, dat is iets ongelooflijks! Dat ze iemand als Ruben toestaan om vier hele maanden te filmen, voor een artistieke auteursfilm, dat zou nooit gebeuren in de Verenigde Staten.'

Gewend aan het seriestramien staat Moss in Amerika tijdens draaiperioden twaalf uur per dag op de set. 'Dat is het minimum. Voor The Handmaid's Tale haalde ik 95 uur in de week. In Europa was het acht uur per dag. Dus ik dacht: wow, slechts acht uur, dat is als een vakantie! Lovely! Maar dat was voor ik wist hoe Ruben handelt: hij vraagt zó veel van je. Alles was werk. Niet tussendoor op je telefoon kijken, geen snacks, alleen maar werk, werk, werk. Eigenlijk waren die acht uur zwaarder dan een Amerikaanse draaidag. Maar het gaf me voldoening.'

Moss acteert al vanaf haar 8ste voor de televisie, studeerde ballet aan de dansacademie in New York en groeide op in een bij scientology aangesloten muzikantengezin in Californië. Ze huwde in 2009, scheidde in 2010.

Mad Men

Anders dan haar mannelijke collega Jon Hamm, alias Don Draper, wist Moss zich als actrice wél los te maken van zeven seizoenen Mad Men, waarin ze haar grote doorbraakrol speelde als Peggy Olson, de copywriter die als eerste vrouw doordringt tot het creatieve mannenbastion van een reclamebureau in het New York van de jaren vijftig, zestig en zeventig. 'Mad Men duurde negen jaar, dus ik bracht negen jaar door met mijn personage, van mijn 23ste tot mijn 32ste. Ik veranderde in die tijd, waarmee het personage ook veranderde.'

De Nieuw-Zeelandse Oscarwinnaar Jane Campion (The Piano) zag in Moss vervolgens een ideale getroebleerde detective, het hoofdpersonage in haar misdaadserie Top of the Lake, waarin de positie van vrouwen in een door mannen gedomineerde wereld de onderstroom vormt. In 2013, toen het eerste seizoen in wereldpremière ging op het festival van Berlijn, prees regisseur Campion in gesprek met de Volkskrant het vermogen van de actrice om 'vrijwel niets' te doen. Campion: 'Ze bezit die capaciteit van de Mona Lisa: je blijft kijken, al weet je soms nauwelijks wat je ziet. Ze heeft iets mysterieus. En natuurlijk komt Elisabeths bijzondere schoonheid me goed uit: ze kan er óók uitzien als een tamelijk normale vrouw.'

Als Robin Griffin in top of the Lake.

Moss, over het tweede seizoen van de serie, Top of the Lake: China Girl: 'Jane zei: 'Als ik dit doe, moet jij het ook doen, ik kan geen tweede seizoen maken zonder jou.' Ik zei: 'Oké, maar dan móét het donkerder worden dan de eerste serie, en erger, en nog uitdagender voor mijn personage. Anders heeft het geen zin.' Toen maakte Jane het donkerder.'

Dat Moss in Amerika zo nadrukkelijk als exponent van het nieuwe serietijdperk wordt beschouwd, heeft, behalve met de kwaliteit van haar spel en van de series waarin ze acteert, ook te maken met de omstandigheid dat de actrice door Hollywood over het hoofd werd gezien. Ze oogt wellicht onvoldoende klassiek voor de studio's, met haar ietwat asymmetrische neus. Filmrollen wáren er wel: zo speelde Moss naast Winona Ryder en Angelina Jolie in het psychiatrische patiëntendrama Girl Interrupted (1990), maar die film deed weinig voor haar bekendheid: Moss speelde een schizofreen met een door brandwonden verminkt gezicht.

'Nooit', antwoordt Moss op de vraag of ze ooit in de verleiding komt eens in een echt grote Hollywoodproductie te stappen. Met brede lach: 'Maar ik ben ook nog nooit voor zoiets gevraagd. Ik zou ja zeggen hoor. Ik moet óók de rekeningen betalen. Avengers nummer veertien? Boek me maar.'

Als Anne in The Square.

Een carrière als ...

Dan: 'Vooral voor Amerikaanse films wordt in een kleine poel van acteurs gevist. Dat is altijd zo geweest en dat is verder prima, maar ik zou graag een carrière hebben zoals Kristin Scott Thomas, haar vind ik geweldig, ze zit ook in zoveel Franse films en werkte in allerlei landen. Of als Maggie Smith, zij is zo verdomde briljant. De actrices die ik het meest bewonder zijn over het algemeen ouder dan ik. Judi Dench, Helen Mirren - die vrouwen weten hoe het moet.'

Het derde grote seriesucces met een hoofdrol voor Moss is The Handmaid's Tale, waarvan het eerste seizoen in Nederland nu te zien is bij betaalplatform Videoland. Ze speelt Offred, een van de gedwongen broedvrouwen in een alternatief hedendaags Amerika, waar de meeste mensen onvruchtbaar zijn en een gewapende en vrouwonvriendelijke christelijke sekte de macht grijpt.

Feministisch gehalte

Het is ook de derde grote rol waarvoor ze voortdurend vragen krijgt gesteld over het 'feministische' gehalte van haar personage; dat heeft in de drie series heel wat te stellen met het mannelijk ego. 'Dat is niet iets waar ik mijn rollen op uitzoek', zegt ze. 'Maar het is een consequentie zodra je een sterke, gecompliceerde en intelligente vrouw speelt in een patriarchaat. Of dit nu een jarenzestigpatriarchaat is, zoals dat van de mannen in de reclamewereld, of een nieuw patriarchaat dat het hele land overneemt zoals in The Handmaid's Tale.'

Dat ze zelf lid is van een kerk die wordt beschuldigd van sektarische praktijken, de sterk hiërarchische door sciencefictionschrijver L. Ron Hubbard bedachte scientology, wordt Moss zo nu en dan aangewreven. Ze praat er niet over, of nauwelijks. Via Instagram reageerde ze afgelopen augustus ineens wel vriendelijk op een Handmaid's Tale-fan, die onder een gedeelde foto van Moss overeenkomsten benoemde tussen de repressieve kerk in de serie en scientology. Dat zag die fan echt verkeerd, reageerde de actrice, want zo was scientology dus juist niet, maar 'dank voor de interessante vraag!'

Als Peggy Olson in Mad Men.

Anders dan Tom Cruise, die jarenlang fungeerde als uithangbord van scientology en in filmpjes en in talkshows benadrukte hoe zijn geloof hem een beter mens maakte, somt Moss in interviews liever haar gebreken op, of beperkingen. 'Ik heb niet zo'n hoge dunk van mezelf', zegt ze, 'Misschien kun je ook beter geen groot ego hebben als acteur, het belemmert je op de set.'

Ze is ook niet zo goed in het geven van interviews, vindt ze zelf. 'Als ik in een talkshow zit, word ik heel nerveus. Ik móét een cocktail bij de hand hebben, wat problematisch is in de ochtend. Mijn truc is dat ik me inbeeld dat ik wel een goeie talkshowgast ben, wel goed in interviews. Ik acteer het. Dat redt me.'


The Handmaid's Tale is zo veel meer dan een actuele dystopie

Atwood schetst een nabije toekomst waarin een soort kalifaat gebaseerd op bijbelteksten is gevestigd. Er is in de Amerikaanse pers veel geschreven over de historische vergelijkingen die The Handmaid's tale oproept, maar daarmee doe je deze formidabele serie geen recht. Lees hier de recensie.

Meer over