'Kennelijk kun je een rasacteur worden'

Interview acteur Jacob Derwig

Hij is de meest gelauwerde acteur van zijn generatie. In september ontving Jacob Derwig(45) de Louis d'Or, zijn tweede. 'Prijzen winnen is leuk, maar niet het belangrijkste.'

Beeld Stephan van Fleteren

In de hal van huize Derwig-Van Kooten hangt een levensgrote poster van Alles is Liefde, de hitfilm waarvoor Kim van Kooten het scenario schreef. In de gang een met potlood geschreven ingelijst gedicht van Remco Campert. Binnen speelgoed in de vensterbank, poes Poekie op de eettafel, kunst aan de muur ('Daniel Enkaoua, ik ben nog aan het afbetalen maar móést het hebben'), kunstboeken boven vrolijk gekleurd servies in de kast.

Op verzoek opent Jacob Derwig het apothekerskastje, dat in de woonkamer staat. Eén plankje is gevuld met prijzen. Met plechtige stem: 'Links mijn eerste Louis d'Or, uit 2011. Een Arlecchino, voor toneelstuk Opening night, de lelijkste prijs ever, maar goed, ik ben er hartstikke trots op. Dan de Paul Steenbergen Penning, daar is er maar één van. Op de zijkant staan mijn voorgangers. Steenbergen zelf, Guido de Moor, Willem Nijholt, Pierre Bokma. De Mary Dresselhuys Prijs - de enige waarvoor je ook geld krijgt, 12.500 euro. En rechts de Louis d'Or van dit jaar, voor Who's Afraid of Virginia Woolf.'

CV

15 juli 1969 Geboren in Den Haag, opgegroeid in Dordrecht.

1990 Stopt met Theaterwetenschap, oprichter toneelgroep ’t Barre Land.
1994 Toneelschool Arnhem.
1995 Filmdebuut in De Jurk.
1998 Nominatie Louis d’Or, voor Hamlet.
2002 Gouden Kalf beste acteur (Zus & Zo).
2004 Mary Dresselhuys Prijs.
2006 Arlecchino voor Opening night.
2008 Paul Steenbergen Penning.
2010 In Therapie
2011 Louis d’Or voor Kinderen van de Zon.
2012 Vertaalt en regisseert Kat op een heet zinken dak.
2013 Gouden Kalf beste mannelijke bijrol Alles is Familie.
2014 Louis d’Or voor Who’s Afraid of Virginia Woolf. Nominatie Gouden Kalf beste acteur (Het diner).

Jacob Derwig is getrouwd met Kim van Kooten. Ze hebben twee kinderen: Roman (10) en Kee (7).
In 2015 is Derwig onder meer te zien in Publieke Werken, Penoza en Angels in America bij Toneelgroep Oostpool.

Onder al het metaal hoornen olifantjes uit Nigeria - het land waar zijn vader lang woonde en werkte - en plastic brandweerautootjes. Derwig: 'De Gouden Kalveren pasten er niet in. Die staan daar, op de boekenkast. Twee van Kim, twee van mij. Dit jaar waren we allebei genomineerd, dus we dachten: daar komt er minimaal één bij.' Gespeeld verontwaardigde blik: 'Nou ja, niet dus. Ach, prijzen winnen is leuk, maar niet het belangrijkste.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Het is toch een hoop erkenning, voor iemand die over zichzelf altijd zei dat-ie geen rasacteur is.

'Ja, dat moest ik echt ontdekken. Kennelijk kun je een rasacteur wórden. Pas op de toneelschool leerde ik wat spelen was.'

Het is een bekende anekdote dat jij op de open dag van de toneelschool kwam, daar Jeroen Willems zag zitten en dacht: dat is een echte acteur, ik niet, en toen maar theaterwetenschap bent gaan studeren.

'Ik durfde het nog niet aan, ja. Het leek me zo erg om ergens middelmatig in te zijn. Ik zag daar ook allerlei extraverte Fame-achtige jongens en meisjes rondhollen van wie ik vermoedde dat ze allemaal konden zingen en dansen en zich vooral heel erg thuis voelden op het toneel. Ik was 17, piepjong, kwam uit Dórdrecht. Nu denk ik weleens: Er zijn veel acteurs die dit werk ook ontzettend leuk vinden, maar nooit écht goed worden. Dan moet je toch iets omzetten in je hoofd. Hoe doe je dat? Stop je dan? Of kun je jezelf gewoon op het tweede plan plaatsen?'

Jij kreeg al in 1998 een eerste Louis d'Or-nominatie, voor je hoofdrol in Hamlet.

'Mijn eerste grote rol bij een groot gezelschap met een groot regisseur, Theu Boermans. En dan meteen dat. Het werkte bevrijdend. Ik hoefde niet meer te knokken voor erkenning: die wàs er meteen al.'

Het had ook faalangstig kunnen maken. Zo van: nu moet ik het wel waarmaken.

'Dat had ik eigenlijk helemaal niet. Toen Theu mij voor Hamlet vroeg, vond ik dat heel logisch. Gek hè? Zenuwachtig ben ik wel vaak. Voor mijn rol van George in Who's afraid of Virginia Woolf ook weer, elke avond. Je staat bijna drie uur op het podium, het tempo ligt hoog en je gaat als acteur het hele emotionele spectrum af. Ik zat er na afloop steeds flink doorheen.'

'Tamelijk magistraal', noemde Volkskrant-recensent Hein Janssen je.

'Het legt de lat wel hoog. Je wilt dat het elke avond zo is. Maar dan sta je soms te spelen en schiet er door je hoofd: 'Vanavond is het effe niet zo tamelijk magistraal, geloof ik.''

Een paar uur eerder, in café Valerius, vlakbij zijn huis in Amsterdam Oud-Zuid. Derwig drinkt karnejus en friemelt aan zijn snor - laten staan voor zijn hoofdrol in Publieke Werken, de speelfilm naar een roman van Thomas Rosenboom, die najaar 2015 in première gaat.

Hij is een van de meest gelauwerde acteurs van zijn generatie, maar niet per se de meest bekende. Derwig, achterover leunend: 'Ik geloof dat Barry Atsma zelfs een eigen fanclub heeft. Ik krijg nul fanmail. Maar aan complimenten kom ik niks te kort, dus ik vind het prima zo.'

In 2014 acteert hij precies twintig jaar. Tot eind 2012 altijd in vast dienstverband: veertien jaar bij het door hemzelf opgerichte gezelschap 't Barre Land, vijf jaar bij De Trust, zeven jaar bij Toneelgroep Amsterdam. Hij zegt: 'Als je op topniveau wilt spelen, wereldwijd op plekken van topniveau en met topregisseurs als Ivo van Hove, moet je bij Toneelgroep Amsterdam zitten.'

Mis je het?

'Ik mis sommige mensen. En een beetje die grootse uitstraling, het figuurlijk grote podium waar ik nu niet meer op sta. Maar dat is een ego-dingetje. Daar tegenover staat dat ik als freelancer mijn eigen agenda kan invullen. Ik zou 'm al tot 2017 kunnen volplannen - maar dat wil ik dus juist niet meer.'

Wanneer knelde dat vaste dienstverband?

'Ik speelde de rol van psychotherapeut in dramaserie In Therapie. Toen er een tweede seizoen kwam, werd ik weer gevraagd. Omdat ik ook met Toneelgroep Amsterdam moest spelen, wilde de producent en de NCRV de opnamen speciaal voor mij een jaar uitstellen. Dat is vrij bijzonder. Toneelgroep Amsterdam moest me dan drie weken vervangen in een stuk waarin ik een kleine rol had. Maar dat wilden ze niet doen.'

Hoe boos word je dan?

'Ik was flink boos. Natuurlijk ben ik in vaste dienst en moet je afspraken maken, maar ik had gehoopt dat ze op dat moment iets inschikkelijker zouden zijn.'

Even is het stil. Hij zegt: 'Kijk, Toneelgroep Amsterdam is een trein die de hele wereld over reist, die door Van Hove wordt bestuurd, en op die trein moet je mee. Het is een efficiënt werkend, succesvol bedrijf, dat prachtige voorstellingen maakt. Maar ik wil graag meedenken. Welke stukken gaan we spelen, hoe gaan we dat doen, wie speelt welke rol? Maar TGA betrekt acteurs niet bij de bedrijfsvoering. Je krijgt een agenda, daarin staat wat je moet doen. Op den duur frustreerde mij dat.'

Beeld anp

In 2012 regisseerde je er zelf ook, Tennessee Williams' Kat op een heet zinken dak, vertaald door jou en Kim, met acteurs als Gijs Scholten van Aschat, Barry Atsma, Karina Smulders, Marieke Heebink.

'Daar was het juist de bedoeling dat ík de baas was, en de koers bepaalde. Het zou evenwicht hebben gebracht, als het was gelukt. Ik had gehoopt dat ik een betere regisseur zou zijn. Dat was een flinke teleurstelling.'

Om met Co Adriaanse te spreken: Een goed paard is nog geen goede ruiter.

'Nee. Ik schoot niet alleen zelf tekort, het was ook moeilijk om collega's te regisseren. De gezagsverhouding bleek niet vanzelfsprekend. Met sommigen speelde ik al zeven jaar samen, en ineens ging ik ervóór staan. Een aantal acteurs verwachtte misschien dat ik net zo goed zou zijn als Van Hove. Dat had ook alles opgelost. Maar ik was een zoekende regisseur. Dat moeten acteurs dan accepteren en met mij meezoeken. Ik zou dat doen. Maar dat vond niet iedereen even makkelijk. Kan ik ze dat kwalijk nemen? Het antwoord weet ik niet.'

Later zal hij zeggen: 'Ivo van Hove, Theu Boermans, Johan Simons: toen ik begon waren zij de baas, en nu nog steeds. Ik heb het idee dat ze elkaar ook erg in de gaten houden. Het is voor mij ook wel goed, om nu bij die toneelvaders weg te zijn. De oudere mannen die zo veel meer ervaring hebben dan ik en aan wie ik toch erg graag wilde laten zien: 'Kijk eens wat ik allemaal kan. Jij vraagt, ik speel het.' Daar zit een zekere afhankelijkheid in. Van hun waardering, hun mening. De regisseur van Virginia Woolf, Erik Whien, is jonger dan ik. Daar speelde dat gevoel helemaal niet. Eigenlijk wel gezond.'

Jouw collega en vriendin Elsie de Brauw zei: 'Jacob heeft veel zelfvertrouwen opgedaan, door voor zichzelf te gaan werken.'

'Als freelancer hoor je nergens bij. Daar zag ik erg tegenop. Ik ben altijd trouw geweest aan een gezelschap. Mijn therapeut moest me laten inzien dat ik ook zélf weg kon gaan, dat had ik eigenlijk niet als optie gezien. Nou ja, toen mocht ik met Erik Whien aan de slag, meedenken over Virginia Woolf, de invulling van rollen - en uiteindelijk een nominatie voor de Louis d'Or. Als je dan wint is het toch wel even: eat this.'

In 2001 wordt Derwig gevraagd voor De Acteurs, een VPRO-programma van Bram van Splunteren waarin elke aflevering een acteur en een actrice over hun vak praten. Kim van Kooten schreef het scenario - voor haar eigen aflevering laat ze de actrice zoenen met de acteur. Van Splunteren cast Jacob Derwig als haar tegenspeler. Hij is dan vijf jaar samen met zijn vriendin, 'maar niet echt gelukkig.' Van Kooten heeft een relatie met Hans Teeuwen. Aldus Derwig: 'Ik vond haar meteen geweldig, maar ja, ze ging met de grappigste man van Nederland, dus ik achtte mezelf tamelijk kansloos.'

Toch beginnen ze voorzichtig te mailen - als ze eenmaal een jaar samen zijn bundelt Derwig de correspondentie: 'Het leest als een briefroman waarvan afspat hoe verliefd twee mensen op elkaar zijn en steeds meer terrein proberen te veroveren, zonder daarin te ver te gaan.'

Ze trouwen in 2003, krijgen twee kinderen, zoon Roman en dochter Kee, en werken met enige regelmaat samen: als een ruziënd stel in In Therapie, als zwager en schoonzus in Het diner (naar de bestseller van Herman Koch), Derwig als weduwnaar Dick in de door Van Kooten geschreven bioscoophit Alles is Familie, en onlangs allebei als stemacteur in animatiefilm De Boxtrollen, waarvoor tienjarige zoon Roman de hoofdrol insprak.

Vijf maanden nam Derwig vaderschapsverlof, na de geboorte van Roman. En de rol in In Therapie accepteerde hij alleen als hij zijn zoon 's morgens naar school kon brengen, en in het weekend vrij had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.