'Ik wist dat ik geen andere interesse had dan acteur worden'

Matthijs van der Sande Bakhuyzen en Reinout Scholten van Asschat treden in de voetsporen van hun vaders

Reinout en Matthijs, die toneelzonen met die dubbele namen, over hun leven, hun ambities, hun vriendschap en, ja zeker, ook over hun vaders.

Matthijs van der Sande Bakhuyzen en Reinout van Scholten van Asschat. Beeld Daniel Cohen

In koffiehuis De Grote Vijver in het Amsterdamse Bos wordt acteur Matthijs van de Sande Bakhuyzen herkend. Een rasechte Amsterdamse met een poedelachtig hondje roept: 'Nu zie ik het! Jij bent die jongen die op die foto staat!' Ze wijst op het affiche van Julius Caesar, met daarop inderdaad een ernstig kijkende Van de Sande Bakhuyzen. Hij reageert charmant verlegen op haar enthousiasme.

'Nee hoor, dat gebeurt zeker niet dagelijks, dat ik word herkend', zegt hij. Ietsje verderop ligt het openluchttheater van het Amsterdamse Bos, waar de voorstelling Julius Caesar deze zomer te zien is en waarin hij de rol van Brutus speelt. Een van de andere spelers daarin zou zijn collega-acteur, vriend en kompaan Reinout Scholten van Aschat zijn. Maar die moest afhaken, omdat hij een grote rol kreeg aangeboden in een Italiaanse film waarvoor deze zomer de opnamen op Capri plaatsvinden. Vanaf oktober, wanneer Julius Caesar op tournee door het land gaat, neemt Reinout de rol van Cassius alsnog over.

Matthijs van de Sande Bakhuyzen (28) en Reinout Scholten van Aschat (27) zijn twee acteurs van de nieuwe generatie. Serieuze jongens, die ernstig met hun vak omgaan. Van de Sande (blond, goed geknipt, tenger) is een technisch begaafde acteur met een voorliefde voor taal en een sterke tekstbehandeling. Zet hem in een stuk van Shakespeare en hij ontleedt en proeft elke zin. Scholten (donker, lang haar, rossige baard, stoer) heeft in zijn acteren vaak iets leeps, iets ongrijpbaars. Als ze praten over hun vak en ambities is Van de Sande de serieuzere en Scholten de avonturier. De een moet er hard voor werken, bij de ander lijkt het soms of het hem overkomt. Tijdens het interview is Van de Sande gedreven en bloedserieus, Scholten op een charmante manier laconiek. Maar vergis u niet: de heren weten dondersgoed wat ze willen en koesteren hun eigenheid.

Lars Doberman

Samen met drie anderen vormen ze al enkele jaren het collectief Lars Doberman, dat ressorteert onder de vleugels van het Amsterdamse muziektheatergezelschap Orkater. Ook speelden ze beiden in twee producties van de Arnhemse toneelgroep Oostpool en, vorig jaar, in de telefilm Off track.

En nu zouden ze dus samen in Julius Caesar staan. Totdat die filmaanbieding kwam.

Matthijs: 'Dat is de harde realiteit waarmee wij te maken hebben: dat je met elkaar aan een voorstelling begint en dat er eentje moet afhaken. Daar is onderling stevig over gesproken, maar voor Reinout is die film een enorme kans. Wij Dobermannen hebben toen gezegd: oké dit moet je doen, dit is echt te gek. Uiteindelijk gunnen we elkaar veel.'

Reinout: 'We willen graag een collectief zijn, maar ook als acteur onze vleugels kunnen uitslaan. Er kan dus een moment komen dat die ambities botsen. Dit was zo'n moment.'

C.V. Matthijs van der Sande Bakhuyzen

1988 geboren in Amsterdam
2007 Toneelacademie Maastricht
1995 Debuut in tv-serie Help!; daarna onder meer De Daltons, Bloedbroeders, Feuten 3, Kamp Holland en Off track.
2001 Debuut in speelfilm Onderkoeling; daarna onder meer Leef!, Het leven van een dag, Dunya & Desie in Marokko, Schemer en Boy 7.
1997 Debuut in Herakles van Toneelgroep Amsterdam (als kind); daarna Richard III van Orkater, In Koud Water en On the road van Oostpool, De Familie Mansøn van Lars Doberman en Julius Caesar (2017).
2015 Nominatie Gouden Kalf Beste Acteur voor Boy 7.

Capri: Batterie

De film die Scholten van Aschat wellicht zijn internationale doorbraak bezorgt, heet Capri: Batterie van de Italiaanse regisseur Mario Martone, die met films als L'amore molesto (1995) en Noi credevamo (2010) meedeed aan de competitie van de filmfestivals in Cannes en Venetië. Capri: Batterie is een Europese coproductie over een sekte-achtige kolonie aan het begin van de vorige eeuw. Martone, die op zoek was naar een Duitse acteur, stuitte bij een Berlijns castingbureau op een foto van Scholten van Aschat. Daarna zag hij de acteur in Arnhem aan het werk in de Oostpool-voorstelling On the road (naar de roman van Jack Kerouac uit 1957). Na afloop daarvan zei hij tegen de acteur dat hij zich goed kon voorstellen dat hij de hoofdrol in zijn nieuwe film zou krijgen. En zo geschiedde.

Reinout: 'Ik speel de leider van een commune van vegetariërs, allemaal mensen met lange haren en baarden die tegen de industrialisatie waren. Een beetje vergelijkbaar met de Waldencommune bij ons: terug naar de natuur, als reactie op allerlei snelle ontwikkelingen in de maatschappij. Mediteren, oosterse wijsheden, jezelf afvragen wat goed eten is, hoe je je verhoudt tot dieren - dat soort dingen.'

Scholten van Aschat was pas geleden nog in de Cinecittà-studio's in Rome, waar hij pruiken, baarden en kostuums moest passen. De filmopnamen beginnen eind deze maand en zullen zo'n twee maanden duren.

Matthijs van der Sande Bakhuyzen. Beeld Daniel Cohen

Opkomst van nieuwe dictators

Daarna voegt Scholten zich bij de cast van Julius Caesar, waarin Van de Sande dan al vergroeid zal zijn met de rol van Brutus. Een grote rol, want eigenlijk draait alles om hem, Brutus, die moet kiezen voor zijn loyaliteit aan zijn goede vriend Julius Caesar of voor rechtvaardigheid en het beschermen van de democratie, en zijn vriend uitschakelen.

Matthijs: 'Shakespeare schreef het stuk destijds als waarschuwing aan Elizabeth I, omdat zij al te veel macht dreigde te krijgen. Grappig te zien hoe de tijd ons kan inhalen, want ook nu zijn we getuige van de opkomst van nieuwe dictators. Interessant aan het stuk is de vraag of het al dan niet geoorloofd is een dictator om te hakken. Is het überhaupt gerechtvaardigd een mens te doden? En wanneer dan? En als het gerechtvaardigd is, is dat dan ook persé beter, zoals we gezien hebben met Kadhafi? Brutus is ervan overtuigd dat hij Julius Caesar moet doden om Rome te redden. Het tragische is dat hij toch het onderspit delft, omdat het volk dusdanig van zijn leider houdt dat iedereen zich tegen hem keert. Ten slotte blijft hij met zijn bediende eenzaam achter en beneemt zichzelf het leven.'

Toen Van de Sande aan de repetities begon, dacht hij eerst: tja, die Shakespeare heeft een enorme reputatie, maar die stukken van hem gaan soms wel allerlei ondoorgrondelijke zijpaden in. Maar toen las hij weer al die poëtische beschrijvingen en beeldspraken en wist: ja, dit is ongeëvenaard. 'Zoals hij de diepe vriendschap tussen Cassius en Brutus beschrijft, dat is zo'n mooie lijn in het stuk: 'Mijn hart huilt, jij houdt niet van mij', zegt Cassius op een gegeven moment tegen hem. 'Laat tussen ons nooit meer ruzie zijn, nooit, nooit meer!' Dat zijn prachtige woorden, toch?'

Intense vriendschap

De vergelijking gaat niet helemaal op, maar ook de vriendschap tussen Scholten van Aschat en Van de Sande Bakhuyzen is behoorlijk intens. Van jongs af aan. Hun ouders waren bevriend omdat hun vaders, Gijs Scholten van Aschat en Willem van de Sande Bakhuyzen, elkaar kenden van de Toneelacademie in Maastricht. Het ene gezin woonde aan de chique kant van het Vondelpark in Amsterdam, het andere aan de gewone kant. Ze gingen ook met elkaar op vakantie.

Reinout: 'Matthijs en ik zijn dichter naar elkaar gekropen toen we als middelbare scholieren merkte dat we dezelfde interesses hadden: film, theater en acteren in het bijzonder. We zaten samen op een improvisatieworkshop, daarna woonden we samen in Maastricht. Onze vriendschap definiëren vind ik lastig, dat is, zoals bij alle vormen van liefde, moeilijk te benoemen. Maar toch één ding: Matthijs heeft een waanzinnig gevoel voor vreemde en ongemakkelijke grappen. Geweldig.'

Matthijs: 'Ik ken Reinout al zolang ik me kan herinneren, maar echt goede vrienden werden we toen onze levens verweven raakten met elkaar. Hoewel ik die vriendschap niet kan en wil analyseren - hij is er gewoon - kan ik wel zeggen dat Reinout een van de mensen is die het aller-, allerdichtst bij mij staat en dat ik daar gelukkig om ben.'

In de voetsporen van hun vaders

Ze kwamen elkaar dus weer tegen op de Toneelacademie in Maastricht: de zonen traden in de voetsporen van hun vaders.

Reinout: 'Ik heb lang getwijfeld of ik naar de toneelschool zou gaan. De filmacademie en het conservatorium lagen meer voor de hand, juist om niet hetzelfde te doen als mijn vader. Hij vroeg mij ook of ik dat wel zeker wist, die toneelschool, of ik niet beter een ander vak moest kiezen, omdat het best zwaar kan zijn.'

Matthijs: 'Voor mij was het meteen duidelijk. Je wordt uiteraard gevormd door je omgeving, maar ik wist dat ik geen andere interesse had dan acteur worden. Sterker nog: ik ging ervan uit dat ik verder helemaal niets kon. Pas ná de toneelschool kwam ik erachter waarom ik dit deed, en wilde. Dat ik persé naar Maastricht wilde, had zeker met mijn vader te maken. Misschien was die keuze inderdaad een hommage aan hem en wilde ik in zijn voetsporen treden.'

Matthijs van der Sande Bakhuyzen. Beeld Daniel Cohen

'Alles went'

Willem van de Sande Bakhuyzen is in 2005 overleden, zijn zoon was toen 17. Van de Sande was vooral bekend als theater- en filmregisseur. Hij regisseerde de toneelstukken Familie en Cloaca van Maria Goos (beide werden door hem ook verfilmd), de tv-series Oud Geld, Bij ons in de Jordaan en De Enclave, en werkte bij Orkater. Door zijn vroege dood heeft hij nooit kunnen zien hoe zijn zoon zich in het vak ontwikkelde.

Matthijs: 'Een paar dagen geleden was mijn oom bij Julius Caesar en na afloop zei hij dat het toch jammer was dat mijn vader dit niet heeft kunnen zien. Toen moest ik bekennen dat ik daar niet bij stil had gestaan. Ik heb intussen zo veel gedaan wat hij niet heeft kunnen zien, het voelt bijna alsof ik langer leef zonder dan met hem. Ik wen onderhand aan het gemis. Dat vind ik ook mooi aan de mens, dat je aan alles went.'

Reinout: 'Mijn vader volgt mij op de voet. Niet dat hij mij advies geeft, maar we hebben het wel vaak over algemene dingen uit het vak: conflicten, onzekerheden, crises. Verder is hij voorzichtig, omdat hij weet dat ik het graag zelf allemaal wil uitzoeken. Zijn beste advies was: 'Luister niet naar mij.' We ontwikkelen nu een plan waarin we voor het eerst samen spelen, als vader en zoon. In een film waarvan mijn broer Jeroen het scenario schrijft. Het thema is de klassieke vadermoord.

'Ik vind het knap dat Gijs zichzelf nog steeds uitdaagt. Als ik een voorstelling als Het Jaar van de Kreeft zie, is dat een giga-overwinning voor hem, omdat hij daarin uit zijn comfortzone kruipt. Mijn vader is van nature een gecontroleerd acteur die technisch alles op orde heeft, maar in die voorstelling ging hij ineens dansen en rennen, hij putte zichzelf fysiek volledig uit. Hij sprong als het ware in het diepe.'

C.V. Reinout van Scholten Asschat

1989 Geboren in Amsterdam
2008 Toneelacademie Maastricht
1997 Debuut in tv-serie Oud geld; daarna onder meer in Gooische vrouwen, Flikken Maastricht, Johan en Off track.
2004 Debuut in de film Een gelukkige hand; daarna onder meer Kruistocht in spijkerbroek, Timboektoe, De Heineken ontvoering, Borgman en Beyond Sleep.
2011 Theaterdebuut in Gijsbrecht van Aemstel, daarna onder meer In Koud Water en On the road, Tasso en De Storm bij Het Nationale Toneel en Closer van Likeminds.
2016 Nominatie Gouden Kalf Beste Acteur voor Beyond Sleep.

Cloaca

Matthijs: 'Cloaca is de mooiste film die mijn vader heeft gemaakt. Ik heb hem zó vaak gezien, dat was voor mij het summum. Ik keek ook enorm op tegen al die acteurs die daarin te zien waren, zoals Pierre Bokma en Peter Blok. Maar inmiddels voelt het alsof wij ieder een andere kant zijn opgegaan, alsof ik echt mijn eigen pad bewandel. Dat is logisch, want hij is er al zo lang niet meer.'

De carrières van de zonen gaan intussen voorspoedig. Scholten was al te zien in de films De Heineken ontvoering (als Willem Holleeder), Borgman en Beyond Sleep (de verfilming van W.F. Hermans' roman Nooit meer slapen) en als Johan Cruijff in de tv-serie Johan.

Van de Sande debuteerde als jongetje al in de jeugd-tv-serie De Daltons (over vier broertjes die in de Daltonstraat wonen, met vader Peter Blok en moeder Carine Crutzen), later volgden voor tv onder meer Bloedbroeders en De ontsnapping, en films als Afblijven!, Schemer en de sf-thriller Boy7.

De vrouw

Samen met de acteurs Jip van den Dool en Mattias Van de Vijver en beeldend kunstenaar Jochem van Laarhoven vormen ze het collectief Lars Doberman, ontstaan vanuit de Toneelacademie Maastricht en een gemeenschappelijke liefde voor jazz. In dit groepje leggen ze hun ziel en zaligheid. Orkater heeft de mannen geadopteerd en onderdak verleend. Er worden plannen ontwikkeld voor een Lars Doberman-film en een voorstelling over het thema 'de natuur'. Maar de grote, nieuwe productie voor volgend jaar heet De vrouw.

Reinout: 'Na 'het kwaad', dat we in De Familie Mansøn hebben behandeld, pakken we weer iets groots aan, namelijk de onmogelijke poging de vrouw te duiden. Dit project is eigenlijk al lang geleden begonnen en komt voort uit een collectieve fascinatie voor de vrouw. Ieder mens komt uit een vrouw, staan we daar wel eens echt bij stil? Dat is toch te absurd om te bevatten? Wat is een vrouw eigenlijk? Daarover willen we een voorstelling maken.'

Matthijs: 'Even kort door de bocht: wij zijn jonge mannen, wij snappen vrouwen niet. Dus wij gaan in het theater proberen de mysterieuze en voor mannen frustrerend ongrijpbare vrouw te doorgronden. Zij is immers al sinds de evolutie het grote geheim. Niet voor niets was het eerste kunstwerk ooit een vrouw.'

Reinout: 'Artistieke wraak op de vrouw, dat wordt het. Vincent Rietveld van De Warme Winkel gaat ons regisseren en hij zit nu al te smullen, want volgens hem wordt het een ongelooflijk foute voorstelling.'

Persoonlijk

Matthijs: 'Hier moeten we met twee benen gestrekt in. Reken maar dat iedereen wil zien hoe wij ons hieraan gaan branden. We stappen er blanco in, als kinderen. Het is een moeilijk onderwerp, want het ligt gevoelig nu. En juist daarom schreeuwt alles: belangrijk! De vrouw is voor mij een mysterie, iets wat ik altijd eng heb gevonden, waarvan ik moet blozen.'

Reinout: 'Vincent van der Valk, die het script gaat schrijven, heeft ons in lange sessies geïnterviewd, eerst over 'de moeder' en wat onze eerste ervaringen zijn met mannelijk en vrouwelijk. Wij proberen vervolgens met allerlei stijlen en middelen van alles en nog wat te beweren over de vrouw, ook over de beeldvorming daarvan in de afgelopen tweeduizend jaar, in reclame, billboards, films, fotografie. Hoe het toen was, en hoe nu.'

Matthijs: 'Het moet persoonlijk worden. Dit is een onderwerp dat op dit moment in de fik staat. Welke handschoenen we gaan aandoen weten we gewoon nog niet.'

Reinout: 'Persoonlijk wilde ik vroeger altijd een meisje zijn. Omdat ik ze zo mooi vond. Maar nu weet ik niet of ik dat nog wil. Misschien ook wel. Uiteindelijk gaat de voorstelling natuurlijk over mannen.'

Reinout Scholten van Asschat. Beeld Daniel Cohen
Reinout Scholten van Asschat. Beeld Daniel Cohen

Weinig publiciteit

In tegenstelling tot de tijdgeest proberen beide acteurs zo min mogelijk in de publiciteit te treden. De trend dat we van acteurs en actrices via Facebook, Twitter, diepte-interviews, talkshowtafels, fotoshoots en tv-spelletjes zo veel mogelijk moeten en willen weten, gaat aan hen voorbij. Voor zover mogelijk.

Reinout: 'Dat is een lastig onderwerp waar ik al langer mee worstel. Meedoen aan spelprogramma's, modereportages - ja hoor, ik word ervoor gevraagd, maar ik doe het niet. Het voelt geforceerd om als fotomodel in bladen te gaan staan en rare kleren aan te trekken van merken waar ik niets mee heb. Je wordt aangekleed, het heeft niks met je vak te maken en je ziet er niet uit! Misschien naïef, maar mijn ideaal is dat ik daaraan niet mijn tijd wil besteden.'

Matthijs: 'Ik praat het liefst zo min mogelijk over mijzelf, maar zo'n modereportage vind ik dan weer minder erg. Ik denk dat Reinout daar niet ijdel genoeg voor is, ik vind het wel tof om mezelf in coole kleding te hijsen en allerlei coole poses aan te nemen. Maar in principe hoort het publiek niets van een acteur te weten, want dat staat maar in de weg. En al helemaal niet welke smaak ijs hij het lekkerst vindt of wat zijn favoriete vakantiebestemming is. Want dat wordt tegenwoordig ook al gevraagd.'

Reinout: 'Mijn pa is best vaak bij het tv-programma De Wereld Draait Door. Hij denkt daar makkelijker over dan ik. 'Jongen, het hoort erbij, punt', zegt hij dan heel professioneel. Je moet bedrijfsmatig denken, is het advies van deze tijd, je hebt een product dat je moet verkopen, je moet zichtbaar zijn, wees een cultureel ondernemer, anders ben je weg! Dat is toch een gruwelijk beeld? Dat we onderdeel zijn van een commerciële race? Het is niet mijn ambitie ondernemer te zijn. Daarom is werken met Lars Doberman zo allesomvattend. Dat heeft geen marktwaarde, het is met gelijkgestemden van jouw generatie de wereld ontdekken. Dat is leven en werk ineen.'

Geen model

Voor de fotoshoot bij dit interview moesten de mannen een middagje doorbrengen in een zwembad, in het water. Daar stemde ze mee in. Een volgende stap zou kunnen zijn dat ze volgend jaar zo maar ineens poseren voor de cover van L'Homo, de jaarlijkse gayversie van glossy Linda. Daar staan vaak aantrekkelijke hetero's op, omdat dat de gelijkheid tussen hetero en homo zou bevorderen. Vaak nagenoeg bloot, zodat ze geen rare kleren aan hoeven.

Matthijs: 'Ik vind het inhoudelijk goed van de makers, maar ik betwijfel of ik me er prettig bij zou voelen. Ik heb ook de filmpjes gezien die bij zo'n reportage horen en dat is me net allemaal iets te glamoureus, een tikje te ijdel, met al die sexy poses en zo.'

Reinout: 'Matthijs en ik stonden dit jaar met een tien pagina's lange fotoshoot in Winq, ook een homoblad. Ook heb ik ooit een interview gehad met de Gay Krant, over mijn vriendschap met Matthijs. Toen ik vertelde dat die vriendschap ver teruggaat en zei dat Matthijs diep in mij zit, hebben ze dat als kop gebruikt: 'Matthijs zit erg diep in mij.' Omdat het om de Gay Krant ging, vond ik dat natuurlijk een geweldige grap van de redactie. Ik moet hem nog eens inlijsten. Voor een fotoshoot voor de cover zou ik, denk ik, passen. Ik ben gewoon geen model. Ik mik toch op een ander podium. '

Reinout Scholten van Asschat en Matthijs van der Sande Bakhuyzen. Beeld Daniel Cohen

En dan nu de laatste vraag: zijn jullie al op vakantie geweest, of gaan jullie nog?

Matthijs: 'Nou, ik hoop samen met Reinout... eh, nee hoor, grapje. Ik wil volgende maand als ik even vrij ben een paar weken naar Griekenland.'

Reinout: 'Ik ben net terug uit IJsland - dat was mijn zomervakantie, wandeltochten maken en zo. Heerlijk daar. Is dat interessant voor de lezers, denk je?'

Julius Caesar van Shakespeare is een coproductie van Orkater, Stadsschouwburg Amsterdam en Het Amsterdamse Bostheater en nog t/m 9/9 te zien in het Openluchttheater van het Amsterdamse Bos. Van 6/10 t/m 4/12 volgt een tournee door het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.