'Ik wist dat A Little Life geen gemiddeld verhaal zou worden'

Interview Hanya Yanagihara

In de bestseller 'Een klein leven' schetst Hanya Yanagihara de tragiek van iemand die niet kan worden gered zó uitgebreid, dat geen lezer er onverschillig onder blijft. Sommige lezers konden de hoeveelheid geweld niet aan. De schrijfster legt uit wat haar bezielde.

Beeld Valentina Vos

Heel Holland schijnt te bakken, maar daar kan sinds april van dit jaar de kreet Heel Holland Huilt aan worden toegevoegd, afgaande op de emotionele reacties die Een klein leven verwekt, de tweede roman van Hanya Yanagihara. De Nederlandse vertaling van A Little Life van de Amerikaanse schrijfster - geboren in 1975 in Los Angeles, moeder komt uit Seoul, vader uit Hawaï -, prijkt vanaf de dag van verschijnen hoog op de vaderlandse bestsellerlijsten. Een jaar eerder was het epos van 750 pagina's in Amerika verschenen, om vooral na de Man Booker Prize-nominatie in september 2015 een vlucht te nemen.

Het luchtig aanvangende verhaal over vier New Yorkse studievrienden die allen in hun werk succes krijgen - Willem de acteur, JB de kunstenaar, Malcolm de architect en Jude St. Francis de advocaat -, wordt gaandeweg volkomen overschaduwd door het wedervaren van de laatste. Jude blijkt een lijdensweg achter de rug te hebben die er niet om liegt, een weeskind dat al vroeg door een reeks vreselijke mannen tot prostitutie is gedwongen. Alleen met behulp van scheermesjes kan hij 'het gif, het vuil, de woede' uit zichzelf laten wegvloeien.

Dat loodzware deel van de roman laat onverlet dat Yanagihara zich ook kan uitleven, zoals in de clichématige titels van films waar Willem in heeft gespeeld: The Stars over St. James, The Poisoned Apple, Life After Death. Ook mooi: de hippe titels van JB's kunstprojecten: Everyone I've Ever Known Everyone I've Ever Loved Everyone I've Ever Hated Everyone I've Ever Fucked, en The Narcissist's Guide to Self-Hatred. Is het een idee om het gesprek met de schrijfster, die vorige week voor een paar dagen overkwam uit haar woonplaats New York, te beginnen met de humor uit haar boek?

Geamuseerd en gedecideerd, zoals ze dat een uur lang zal blijven: 'Laten we dat doen. Weer eens iets anders.' We zitten op de rode bankjes die de organisatie BorderKitchen heeft neergezet op het podium van een uitverkocht Theater aan het Spui te Den Haag.

Beeld anp

Zo te zien vond u het leuk, dit deze titels bedenken.

'Dat raadt u goed. Dat type titels van films en installaties was aan het begin van deze eeuw in zwang. U zult hebben gemerkt dat ik in mijn boek de tijd wel laat verstrijken, maar dat ik nauwelijks verwijs naar de buitenwereld, naar historische feiten of naar data. Ik volg vier vrienden gedurende een jaar of veertig in New York, maar ik noem de aanslagen van 9/11 niet, noch de financiële crisis.

'Niettemin, door die impliciete verwijzingen in de vorm van enigszins satirische titels, kunnen wakkere lezers en zekere kunstkenners het verhaal in de tijd plaatsen; beginnend ergens rond de eeuwwisseling, en doorgaand tot in de jaren 2040.'

'Een snijdende leeservaring is de uiterst bekwaam opgebouwde roman over onherstelbaar leed. Net als je denkt dat het niet erger kan, doet Hanya Yanagihara er een schepje bovenop', schreef Hans Bouman in zijn recensie van A Little Life (*****).

Waarom zien we uw personages niet door New York lopen?

'Zulke romans bestaan al genoeg. Heel New Yorks is wat mij betreft de gedeelde ambitie van die mannen, hun competitieve aard, het fetisjiseren van succes. Door het weglaten van de buitenwereld vang je de lezers in een klein universum; niets anders doet ertoe dan deze vier personages, die zich bevinden in appartementen, in studio's, in kantoren. Dat is een intieme ervaring, claustrofobisch ook, maar tegelijk krijgt de lezer een nauwe band met hen.

'Zelf had ik het ook, bij het schrijven. Ik leefde met die mensen. En als de plannen voor een tv-serie naar dit boek doorgaan, zal ik dat binnenkort weer doen. Dat was heel anders bij mijn debuut, The People in the Trees, dat drie jaar geleden verscheen, nadat ik er twintig jaar aan had gewerkt. Daar had ik op een gegeven moment de controle over verloren.'

Dat debuut, vertaald als Notities uit de jungle, is opgedragen aan uw vader, met als motto: 'Vom Vater...Lust zu fabulieren'. Maar in het gedicht van Goethe waaruit dit komt, gaat het over zijn Mütterchen.

'Exact, ik heb het citaat moeten aanpassen. In mijn geval was het mijn vader die het verzinnen en het spelen met taal enorm aanmoedigde, en hij doet dat nog. De boeken die mijn jeugd hebben geschraagd - Naipaul, Roth, Nabokov -, heb ik door hem leren kennen.'

U werkte in New York voor reis- en stijlbladen, en nog steeds bent u redacteur voor The New York Times Style Magazine. Wisten uw collega's van uw schrijfplannen?

'Nee, ik deed dat in het geheim. Iedereen die in de media werkt, weet dat er collega's op kantoor met een roman bezig zijn. Als de printer lange tijd bezet is, betekent dat: daar is iemand zijn of haar roman van 500 pagina's aan het uitprinten.

'Daar komt bij dat je beter niet over een boek kunt praten als het nog niet af is. En in mijn geval duurde dat achttien jaar. Mijn eerste roman, over een antropologische expeditie in de jaren vijftig, is complex van structuur en er komt veel biologie aan te pas. Het leek me bovendien beter dat de hoogleraar naar wie mijn hoofdpersoon is gemodelleerd, eerst dood zou zijn.' (deadpan face) 'Dat duurde even. Hij wachtte met sterven tot een jaar of tien geleden.

'A Little Life kostte me slechts anderhalf jaar. Het schrijven deed ik naast mijn werk, in de drie dagen per week dat ik vrij had. Ik had meer ervaring, hield van de personages, en wist dat het geen gemiddeld verhaal zou worden.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Hanya Yanagihara

Een klein leven

Uit het Engels vertaald door Josephine Ruitenberg en Kitty Pouwels.

Nieuw Amsterdam; 751 pagina's; €24,99 (hardcover €34,99).

Beeld .
Beeld Valentina Vos

Dus u bent niet verbaasd over de enorme respons. Niemand blijft er onverschillig onder.

'Toch wel. Ik dacht dat mijn boek voor een kleine groep lezers geschikt zou zijn, mensen die het gevoel hebben dat het voor hen geschreven is. Aanvankelijk, vanaf maart 2015, leek het ook zo uit te pakken. Maar het boek werd een 'sleeper hit': boekhandelaren gaven het door aan lezers, en die weer aan andere lezers. Pas na een aantal maanden, en door de Man Booker Prize-nominatie, werd het een gigantisch succes. Voor mij een schok, maar ook iets om dankbaar voor te zijn.'

De reacties beginnen al bij de cover, de zwart-witfoto van een jonge man met vertrokken gezicht en toegeknepen ogen. U koos die foto uit 1969, 'Orgasmic Man' van Peter Hujar. Naar verluidt was uw uitgever Doubleday niet enthousiast.

'Dat is een understatement. De uitgever weigerde: 'This cover is fucking horrible!' Ik heb toen gedreigd mijn boek weer mee naar huis te nemen. Het duurde maanden voordat hij capituleerde. 'Iedereen kan zien dat die man klaarkomt!', riep mijn uitgever klagend. Maar dat is niet zo. Je weet niet of die man pijn of plezier heeft, maar je bent als kijker getuige van een onverdraaglijk intiem moment van zijn leven.

'Precies wat ik met mijn boek wil; je leeft met de personages, en ziet dingen die je soms niet zou willen zien. Wegkijken lukt niet. Je moet deze man gezelschap houden.'

U wacht een pagina of honderd voordat we iets horen over de littekens die Jude St. Francis op zijn benen, handen en rug heeft. Eerst vertelt u over vier twintigers, hun ambities, vriendschap, opinies. Alsof u het de lezer eerst aangenaam wilt maken, om hem daarna in gijzeling te nemen.

'Die uitdrukking bevalt me. Dat klopt wel. En een twintiger in New York leeft in het heden, en heeft een toekomst, maar graaft nog niet in zijn verleden. Dat gebeurt later. Dan komen de schaduwpartijen. Als de lezer in de gaten krijgt dat het verhaal aldoor donkerder wordt, een emotionele thriller, zit hij er al middenin.'

Er zijn critici die uw beschrijvingen van fysiek geweld, gedwongen seks en auto-mutilatie te gedetailleerd en te veel vinden.

'Het is paternalistisch als ze stellen dat lezers maar een bepaalde hoeveelheid geweld aankunnen. Die lezer zelf kan het boek dichtdoen, als hij of zij vindt dat het te veel wordt.

'Geweld dat niet willekeurig wordt opgevoerd, maar dat jou telkens de vraag lijkt te stellen: 'Waarom gebeurt dit?', vind ik essentieel. Jude doet vreselijke dingen met zijn lichaam. Fictie-schrijvers kunnen de lezer bijna laten ervaren dat sommige levens door geweld worden beheerst, op vaste momenten, alsof een metronoom het aangeeft.

'Het klinkt misschien leugenachtig onthecht, maar ik ben tevreden als lezers laten merken het boek serieus gelezen te hebben, en dat ze gepassioneerd reageren. Ontroering en irritatie zijn dus allebei goed. Alles beter dan dat ze hun schouders erover ophalen, of concluderen: 'Dit boek was fine of nice of okay.' Dat is drie keer niks.'

Jude brengt zichzelf onherstelbare schade toe. Tegelijk heeft hij vrienden, doktoren die zich om hem bekommeren, een goede baan. U houdt de hoop van de lezer levend dat er iets ten goede kan veranderen.

'Er zijn momenten van liefde en genade. Maar niet in ieders leven zijn die momenten genoeg om erbovenop te komen. Ik constateer dat er lezers zijn die het moeilijk vinden zich daarbij neer te leggen.

'In de meeste boeken ontwikkelt een karakter zich; ze beginnen op een bepaald punt, en eindigen op een ander. Maar ik wilde met Jude een personage scheppen dat wel van alles probeert, zonder bij machte te zijn zichzelf te genezen. Zo'n personage zie je niet vaak in romans.

'Toen ik nog een kind was trokken we, vanwege mijn vaders werk, door heel Amerika, en ik heb in veel anonieme motels onderweg veel van die mensen gezien bij wie ik me afvroeg - zonder toentertijd nog in staat te zijn dat te articuleren -, hoe ze iets van hun leven konden maken.

'Ook in die zin is A Little Life een zeer Amerikaans boek. Amerika is zo ongeveer gegrondvest op de gedachte dat je de persoon kunt worden die je wilt zijn, als je maar hard je best doet. Dat is simpelweg niet waar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.