'Ik vind het afschuwelijk om alleen met mezelf te zijn'

Groot interview met Thijs Römer

Na de scheiding van Katja Schuurman is acteur Thijs Römer gestopt met groots en meeslepend leven. 'Het is bij vlagen wel allejezus saai.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Zijn opa kijkt het hele gesprek toe vanaf een foto aan de muur.
Met een peuk klevend aan zijn lip kijkt de nog jonge acteur Piet Römer met een stoere blik het Grand Café in van het Amsterdamse DeLaMar theater.

Het levensmotto van je opa was: morgen is vandaag.

'Ja. Al denk ik dat hij zelf nooit helemaal heeft begrepen wat hij daar precies mee bedoelde. Ik denk iets als: stel het niet uit tot morgen, leef vandaag! Dat vond ik zelf ook altijd mooi klinken. Maar ergens is het natuurlijk ook best ingewikkeld, want dan leef je totaal verkrampt.'

Afgelopen zomer zat je bij Kunststof Radio, waar alle gasten een persoonlijke wijsheid op een tegeltje moesten schrijven. Die van jou was: 'Over een jaar lachen we erom.' Daar spreekt diezelfde levenslust uit. Het is nu een jaar na je scheiding, kun je daar al om lachen?

'Nee. Maar misschien gebeurt dat de komende maanden. Het is lente, dat helpt natuurlijk. Maar nee, zo vrijblijvend als 'dan lachen we erom' klinkt denk ik niet dat het ooit gaat worden. Het zal altijd een negatieve lading houden.'

Het is 2004 en aan het schemeren als de crew van Medea zich opmaakt voor een cruciale scène. Hoofdrolspelers Katja Schuurman en Thijs Römer staan klaar aan de Hofvijver in Den Haag, op de achtergrond is de kermis te zien. De spanning tussen de twee hoofdpersonages die ze spelen, is in de voorgaande afleveringen opgebouwd en zal in de komende scène gaan uitmonden in een eerste kus. Niet veel later zal regisseur Theo van Gogh tegen zijn producent Gijs van de Westelaken zeggen: 'Ik heb de jongelui maar twintig seconden extra gegeven.' Zijn hoofdrolspelers hielden namelijk niet meer op met zoenen. Twee jaar later trouwden ze.

CV Thijs Römer 

26 juli 1978 geboren in Amsterdam.
1997-2001 toneelschool Amsterdam.
2002-2008 speelt en regisseert voor zijn toneelgezelschap Annette Speelt.
2002 door regisseur Theo van Gogh gecast voor de tv-serie Najib en Julia. Speelt in de films Medea, Cool!, 06/05, Blind Date.
2002-2012 speelt (hoofd)rollen in onder meer de Dik Trom en Kapitein Rob.
2005 Gouden Kalf voor zijn rol in de film 06/05.
2008 schrijft, regisseert en speelt in Het wapen van Geldrop.
2012 speelt in Maria Goos’ Cloaca. Rol in de film Alles is Familie.
2013 Rembrandt voor rol in Alles is Familie.
2014 RTL4-serie Nieuwe Buren. 2012-heden RTL4 tv-serie Moordvrouw. Gaat de Videolandserie (later op RTL5) Weemoedt filmen op basis van zijn gelijknamige debuutroman uit 2015.
Thijs Römer heeft een dochter, Sammie (5).

Je komt uit een klassieke acteursfamilie en was wel wat gewend, maar door Katja belandde je in de bladen en de wereld van de BN'ers. Gijs van de Westelaken, die je destijds wel 'je vader' noemde, vertelde dat je daar veel moeite mee hebt gehad. Het stond voorheen ver van je af, je was een man van het toneel.

'Het was inderdaad wennen toen ik opeens die hele wereld erbij kreeg, die hele media. Toen ik mijn eerste film regisseerde, Het wapen van Geldrop, en ik een golf van kritiek over me heen kreeg, heeft Gijs wel eens gezegd: 'Je bent knap, je hebt een mooie vrouw en je draagt een te goed pak.' Oh ja, dacht ik toen, ik snap het. Dan is het lekker iemand even pootje te haken en in de modder te zien belanden. Zeker als je daar dan aanleiding toe geeft, want ik kon wel een beetje arrogant overkomen.'

Voel je inmiddels aan welke uitlatingen van je worden opgepikt door de media?

'Nee. Ik maak ook nog geregeld fouten. Mijn tweet naar aanleiding van Wilders' opmerking over minder Marokkanen - 'Volkert, waar ben je als je land je nodig heeft?' - was bijvoorbeeld niet per se handig. Ik vind hem zelf nog steeds erg geestig, heb hem ook niet weggehaald, maar er kwam iets te veel gedoe van om het de tweet waard te maken. Blijkbaar gaan ironie en Twitter niet samen. Vorig jaar had ik iets getweet als: 'Ik hoop dat mijn lieve vrienden van IS een aanslag plegen op het zwartepietendebat', daar druipt de ironie ook vanaf, maar toen werd ik door Twitter zelfs verplicht hem eraf te halen. Het zou namelijk aanzetten tot haat. Eerst dacht ik: ik ga dit tot de hoogste rechter aanvechten. Maar een uur later had ik daar eigenlijk helemaal geen zin meer in, haha. Maar zo moet je dus elke keer de afweging maken: heb ik het ervoor over dit te versturen en vervolgens de kans te lopen 48 uur te worden gestalkt door een stelletje anonieme randdebielen, die blijkbaar niets beters in hun leven te doen hebben dan jou een kankermongool noemen - vaak niet eens goed gespeld - of verstuur ik hem niet en heb ik daar geen last van?'

Best veel bekende Nederlanders zoeken elkaar op in de liefde. Mogelijk begrijpen ze beter van elkaar hoe het is, leven met roem. Maar als het dan misgaat, is het wel extra lastig.

'Ja, dat is het zeker. Toen we nog niets over onze breuk hadden gezegd, werden we al lastiggevallen door de roddelmensen. Je wordt op een zwak moment in je leven gedwongen in een persbericht een niet te verwoorden verdriet in drie zinnen panklaar te maken, omdat een paar rioolratten je het leven onmogelijk maken. Eigenlijk wil je dat niet. Maar dan is er de afweging: ben ik van dat ongedierte af als ik een verklaring de deur uitdoe? Dat is het me dus wel waard. Want ze trekken, vissen en fotograferen net zo lang tot je echt die telelens in hun reet wil douwen. Juist op de momenten dat jij je niet stevig voelt, komen ze op je af. Ze ruiken het. In het begin voelde ik me daar heel kwetsbaar in. Als je in scheiding ligt terwijl je een jong kind hebt, is dat allemaal hartstikke moeilijk, pijnlijk, verdrietig en het voelt als een nederlaag. Het laatste wat je wilt, is dat het onder een vergrootglas komt te liggen.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Door dat vergrootglas krijg je ook elke stap mee die je ex met haar nieuwe liefde zet. Als zij op Instagram schrijft met hem 'de verjaardag van haar leven' te hebben, staat dat vervolgens overal. Krijg je daar een soort competitiedrift van, dat jij ook gelukkig wilt overkomen?

'Haha, dat ik vervolgens op Instagram ga posten: 'Kijk hoe leuk ik het heb! Ik heb de midweek van mijn leven! Ik ben nog nooit zó gelukkig geweest!' En ondertussen jankend in een hoekje liggen, eenzaam en alleen. Nee, dat heb ik niet. Los van het feit dat ik natuurlijk alles eerder hoor dan dat het in de bladen staat, ben ik oprecht blij als zij de verjaardag van haar leven heeft. Ik ben totaal niet jaloers op haar geluk. Dat heeft er ook wel mee te maken dat ik duidelijk... ja, hoe zeg je dat? Klaar was om alleen door te gaan. Dus dat het ook wel een keus van mij was om uit die relatie te stappen. Daardoor heb ik niet het gevoel dat ik in de steek ben gelaten of ben ingeruild voor een leuker exemplaar.'

Eerst stond overal dat jullie huwelijk rammelde, omdat Katja was vreemdgegaan. Later verschenen er berichten dat jij je daaraan ook schuldig zou hebben gemaakt. Maakt het je uit of het klopt wat in de pers staat, wie er als eerste iets met iemand anders kreeg?

'Nee joh, ben je gek. Ik lees het niet eens. Er zit gewoon niks van jaloezie of afgunst tussen ons. We gaan nog steeds met evenveel plezier samen gierend van de lach uit eten. En dan zie je mensen echt kijken van: die waren toch uit elkaar? Maar er is nog steeds veel liefde. Gelukkig. Het lijkt me heel erg als je eerst twaalf jaar met iemand samenleeft en dan zegt: ik hoef dat stinkwijf nooit meer in mijn leven. Dat zou ik echt armoedig vinden.'

Denk je dat de impact van een scheiding op een kind devalueert op het moment dat veel mensen hetzelfde doen?

'Ik denk dat het hoe dan ook traumatisch blijft. Mijn vader en moeder zijn ook vroeg uit elkaar gegaan en hoewel dat ook harmonieus ging, merkte ik later in mijn leven dat ik moeilijk hecht aan een plek, aan een thuis. Dat is waarschijnlijk ontstaan doordat ik altijd pendelde tussen twee huizen.'

Waaraan merk je dat?

'Toen ik voor het eerst op mezelf ging wonen, kwam ik op de toneelschool al snel een leuk meisje tegen. Daar zou ik een nachtje blijven slapen. Vervolgens ben ik daar tweeënhalf jaar later weer vertrokken, met dezelfde twee Albert-Heijntassen waarmee ik was gekomen. En toen bleef ik bij iemand anders slapen en woonde ik daar weer een tijd. Ik heb dus eigenlijk nooit een eigen huis gehad. Ja, nu, voor de allereerste keer.'

En?

'Ik vind het nog best een hotelkamer eigenlijk. Maar mijn psycholoog zei dat ik me daar vooral niet al te druk om moest maken, haha. Zoiets heeft tijd nodig. maar het begin is er: ik heb in mijn eentje een bank besteld en een lamp.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Wat voor bank is het geworden?

'Een paarse. Veel mensen vinden hem spuuglelijk, maar ik vind hem prachtig. Nog steeds betekenen die spullen niets voor me, hoor. Als ik morgen de deur uitstap en ik kom hier niet meer terug, maakt me dat niks uit. Ik mis gewoon nooit dingen. Ook mensen niet, trouwens. Als je op jonge leeftijd steeds gescheiden bent van een van je ouders wordt langdurig hechten een probleem. Dat heb ik nog. Vrienden vroegen me vroeger hoe het kon dat ik soms wel zes weken geen contact met ze had. Dat vond ik ook stom en erg en ik snapte het ook niet van mezelf. Ben ik dan geen goede vriend? Houd ik niet van ze? Maar het zit gewoon niet in mijn systeem. Dus nu weet ik dat ik een berichtje in mijn telefoon moet zetten met: bel je vriend.'

Toen ik vroeg wie ik kon bellen om dit gesprek voor te bereiden, zei je: Wendy van Dijk, dat is mijn beste vriendin. Ze vertelde me dat ze het knap vindt hoe snel jij er weer bovenop bent. Knop om en door.

'Ik hecht er veel waarde aan dat je voorwaarts gaat. Daar haal ik positieve energie uit. Ik heb dus nooit de behoefte gehad om tot stilstand te komen en een beetje te dobberen in dat verdriet. Maar er zijn wel momenten dat dat toch gebeurt. Het is een proces van rouwverwerking, dus af en toe sluipt dat verdriet vanzelf in je systeem. Dan moet ik me even terugtrekken. Rustig thuis gaan zitten, niet mijn toevlucht nemen tot sociale activiteiten of ander vluchtgedrag. Ik vind wel dat je ervoor moet zorgen dat je hier goed doorheen komt. Dat ben je aan jezelf, je omgeving en aan de rest van je leven verplicht. Zodat je niet verandert in een oude, zuipende, rokende kankeraar, niet verbitterd raakt. Daarin heb je een keuze, denk ik. Ik had het ook erg bij de dood van Theo van Gogh. Ik zag veel mensen om mij heen haatdragend worden. Dat wilde ik niet. Ik heb er toen bewust voor gekozen oprecht medelijden te voelen voor de dader. Hoe kun je als mens...'

Een lange stilte volgt. Dan, zachtjes: 'Hoe kun je als mens zo ver afraken van alles wat goed en mooi is in je leven, dat je in staat bent iemand om te brengen, op die manier. Dat vind ik heel erg.'

Zo erg dat je daar zelfs emotioneel van kan worden.

'Ja... Ja, dat is toch... Dat vind ik verschrikkelijk.'

Bijzonder. Dat je volschiet om de moordenaar van je vriend.

'Ja, maar dat neemt niet weg dat ik het ook een heel lelijke en afschuwelijke daad vind. Omdat ik denk: weet je wat je kapot hebt gemaakt? Zo'n uniek iemand. Maar daar heeft de dader blijkbaar geen oog voor gehad in zijn godsdienstwaanzin of wat het ook was. Want ik geloof niet dat je op de wereld komt met de wil iemand te vermoorden. Hij is gewoon onschuldig geboren, als iemands kind. Er is in zijn hoofd iets vervormd. Dat vind ik ontzettend zonde. Van het leven dat hij nam, maar ook van zijn eigen leven.'

Kon je dat ook zeggen in het hechte kliekje dat Theo achterliet, kon je huilen om Mohammed B. in het bijzijn van Hans Teeuwen en Theodor Holman?

Stilte. 'Nee, ik heb dat voor mezelf gehouden. Ik voelde dat ook niet als standpunt, meer als overtuiging. Niet een waarmee ik te koop wilde lopen. Eigenlijk was het meer een overlevingsstrategie. Het leek me gewoon verschrikkelijk als mij dit op een negatieve manier zou tekenen, de daad was al negatief genoeg.'

Het lijkt een grote overgang, van muze van Theo van Gogh naar de beste vriend van Wendy van Dijk. Zie jij dat verschil ook? Of ben je erg veranderd?

'Het is natuurlijk niet zo eenduidig. Je houdt om verschillende redenen van mensen. De bravoure van Theo mis ik tot op de dag van vandaag. Ik dacht: ik loop gewoon achter hem aan, dan wordt het in ieder geval te gek. We zullen ook ruzies krijgen met mensen, we zullen ook uitgekotst worden, maar we hebben nooit een saaie dag. Met Wendy is het weer anders. Dat is ook onvoorwaardelijke vriendschap: ik kan me het leven niet meer zonder haar voorstellen. Dat intens lieve en gevoelige van Wendy vind ik heel fijn.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Wendy vertelde dat jullie elkaar erg herkennen in eenzelfde energie. 'We zijn twee blije kleuters', zei ze. 'Allebei dankbaar voor de mooie dingen in het leven, allebei in het bezit van het besef dat liefde zoveel meer brengt dan woede.' Is dat iets wat door haar wakker is geworden of had je dat ook al in de tijd dat je omging met Theo van Gogh?

'Dat had ik toen ook al. En Theo kon die overgave en die kinderlijke blijheid ook hebben, hoor. Wat dat betreft lijken zij erg op elkaar. En Erland (Galjaard, baas van RTL4 en echtgenoot van Wendy van Dijk, red.) heeft heel erg die Theo-achtige bravoure. Als hij ergens in gelooft, gaat hij echt door het vuur. Ik heb het aan Wendy en Erland te danken dat ik voor RTL5 mijn debuutroman Weemoedt mag verfilmen en dat ik het scenario mag schrijven en de hoofdrol mag spelen.'

Schuif je met dat 'liefde brengt zoveel meer dan woede' niet veel kwaadheid onder het tapijt?

'Nou... Ik merk de laatste tijd misschien wel dat ik in mijn werk soms ineens boos kan worden. Ja, ik kan verschrikkelijk boos worden de laatste tijd, haha! Dat verrast me zó van mezelf. Er moet kennelijk nog iets uit. Ik ben soms zo driftig dat ik mensen in elkaar wil rossen en de toko wel kan verbouwen.'

Waarover dan?

'Het komt op als het niet gaat zoals ik denk dat het moet gaan. Als mensen niet meewerken. Vaak is het werkgerelateerd, maar ik besef natuurlijk dat het niet altijd te maken heeft met die situatie. Nu psychologiseer ik, maar net zoals ik af en toe nog restverdriet heb over de scheiding, zal er ook wel restwoede zijn.'

Je zei dat je bij een psycholoog liep. Zegt die er wat over?

'In eerste instantie ging ik daar naartoe omdat ik maar niet over mijn opa heen kwam. Een jaar na zijn dood kon ik er nog steeds niet over praten zonder in een panische huilbui uit te barsten. Ik vond dat best genant, hij is 83 jaar geworden. Daardoor gaf ik niet toe aan het verdriet en aan de pijn, ik dacht de hele tijd: zeik niet zo. Dus dat werd een blokkade. Na vijftien sessies was die wel weg en had ik genoeg therapie gehad. Toen Katja en ik in de problemen kwamen, ben ik weer naar die psycholoog gegaan. Dat hechten en onthechten is iets dat toen veel ter sprake kwam. Waarom ik altijd de neiging had van de ene relatie in de andere te duiken, en dan steeds met huid en haar. Om het uiteindelijk verstikkend te vinden dat ik niks meer van mezelf had.'

De ober vraagt: 'Nog iets drinken?'

Thijs Römer: 'Een spa rood alsjeblieft.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Zit je in een alcoholvrije periode?

'Ja, al een half jaar. Ik heb met mezelf afgesproken dat ik het twee jaar ga volhouden. Toen het niet zo goed ging in mijn relatie leek het me gezond even een periode helder te zijn, om dingen door de drank niet gecompliceerder te laten worden. Toen merkte ik dat ik eigenlijk pas na een week of acht echt ontnuchterde. Mijn ogen werden bijvoorbeeld beter, daar schrok ik wel een beetje van. Ik stond op en dacht: ik heb een hersentumor! Ik zie alles ineens heel scherp! Drank is een sluipmoordenaar. Maar goed, dat gezegd hebbende, ik kijk er enorm naar uit om weer te gaan drinken. Ik weet dat Theo ook wel eens een tijdje niet dronk en dan ruim van tevoren de flessen klaar zette die hij zou gaan drinken als hij weer begon. Daar ben ik mentaal ook al mee bezig. De flessen staan nog net niet klaar. Maar och man, ik ben bang dat ik zometeen twee jaar ben gestopt en mezelf daarna in een week dooddrink.'

Waarom twee jaar?

'Ik wilde een onoverzichtelijke hoeveelheid tijd stoppen. Een jaar ligt voor de hand, maar dan tel ik elke dag af. Ik heb op 15 augustus mijn laatste drankje gedronken, dus dan zou het nu alweer in de buurt komen. Twee jaar is ook de periode die, hoorde ik van een vriend, bij de AA wordt gehanteerd. Na twee jaar krijg je zo'n 'Ik ben nuchter'-munt. Dat zal niet voor niks zijn. En ik heb een alcoholslot in mijn auto, dat heb ik overgehouden aan mijn wél alcoholische dagen, dat zit er ook voor twee jaar op. Ze gaan ervan uit dat het zoveel tijd kost om oude gewoonten kwijt te raken.'

Hoe werkt zo'n alcoholslot precies?

'Het is een startonderbreker van je auto. Dus ik moet blazen als ik mijn auto wil starten. Wat ik nu natuurlijk lachend doe, maar in het verleden was het weleens hopen dat het goed ging.'

Je kunt niet iemand anders laten blazen?

'Ik heb dat met mijn dochtertje Sammie geprobeerd, maar je moet toch iets sterkere longen hebben om dat te kunnen. Dan stond ik tegen haar van: 'Blazen, blazen... zuigen!' Maar ze kan gewoon niet genoeg kracht zetten. Niet dat ik ooit beschonken met haar in een auto zou stappen, natuurlijk. Een voordeel van niet drinken is trouwens ook dat je stabieler bent. Met drank glij je veel meer uit in je emoties. Ik moet zeggen dat ik wel werd getriggerd door een collega-acteur. Hij vertelde dat hem iets vreselijks was overkomen in zijn leven, maar in die periode dronk hij niet. Hij vertelde dat hij door de stad liep met het besef dat hem iets ergs was overkomen, maar dat hij zich nog nooit zo sterk had gevoeld. Zo ervaar ik het ook. Je voelt je misschien niet per se gelukkiger, maar wel sterker.'

Gebruik je nog wel drugs?

'Ja, je moet af en toe even ontsnappen. Ik vind het afschuwelijk alleen met mezelf te zijn. Als ik niet drink, word ik mijn reële, alledaagse zelf en dat vind ik niet per se de leukste versie. Daarom vind ik dat acteren denk ik ook zo leuk. Dan hoef ik niet mezelf te zijn. Drugs vind ik echt hartstikke lekker op zijn tijd. Ik kan het iedereen aanraden, haha. Door werk of stress kan je geest vernauwd raken. Met drugs verdwijnt dat een beetje en kom je tot het besef dat het allemaal niet zoveel uitmaakt. Net als met twee glazen wijn. Oh, ik mis het drinken echt. Ik vind het bij vlagen allejezus saai in mijn leven. Maar ja, ik vind het wel leuk mezelf ogenschijnlijk onmogelijke doelen te stellen.'

Je lijkt inderdaad een man van extremen. Als je op de cover van Men's Health moet, ga je zelfs pillen slikken om vocht af te drijven zodat je ultrastrak, maar wel enorm duizelig op die shoot staat.

'Ha, ja, zeker. Voor de RTL4-serie Nieuwe Buren ging ik ook als een mongool dat lichaam van me opblazen. Echt elk uur van de dag was ik ermee bezig, drie maanden lang.'

Is dat een familietrekje? Je moeder raakte nadat ze kanker had gekregen in de Heer en besloot van de ene op de andere dag als non een klooster in te gaan. Daar heeft ze drie jaar gezeten.

'Ja, mijn moeder heeft dat extreme ook. Dat heeft ze altijd gehad: na haar katholieke jeugd is ze in het communisme gedoken. En toen ze kinderen kreeg, ging ze vol voor de kinderen, terwijl ze daarvoor helemaal voor haar baan ging. En na een tijdje werd ze weer vol overgave carrièrevrouw. Dus ik denk dat het van haar kant komt. Maar ik probeer dat vol overgave beginnen en abrupt eindigen echt minder te doen. Ik denk dat dat met Katja voor het eerst ook lukt. Het is de eerste keer dat ik het bij het beëindigen van iets niet volledig heb opgeblazen, maar dat de oude situatie langzaam overgaat in een nieuwe.'

Beeld Stephan Vanfleteren

Stuit het op veel onbegrip dat je Nederlands lekkerste wijf uit je vingers hebt laten glippen?

'Ik denk dat mensen dat alleen maar achter mijn rug zeggen. Maar ik weet zeker dat ze het denken. En dan denk ik: nou, probeer het maar eens een week, haha! Een knappe man die staande blijft. Wat ik helemaal niet negatief bedoel, Katja is een van de meest fantastische mensen die ik ooit heb ontmoet.'

Doel je er dan op dat zij zo mateloos het leven wilde proeven? Tot aan 's avonds geen tv willen kijken, omdat er dan niets gebeurt?

'Ja, zij is bang dat ze stilstaat, bang dat het verveelt. Want de uiterste consequentie van stilstand is de dood. Het ultieme einde, ik denk dat het daarmee te maken heeft. Het mag niet saai worden. Maar het is niet zo dat ik dat zelf niet had. Ik herkende die energie juist, voelde me ermee verwant. Ik kon er ook in meegaan, genoot ervan. Op onze bruiloft moest Ilja Pfeijffer (schrijver, red.), die ons trouwde, van ons zeggen: 'tot ook de dood ons niet scheidt', haha. Maar dat mijn leven nu wat gematigder is geworden, heeft zijn positieve kanten. Het is precies waar we het naar aanleiding van mijn opa's levensmotto over hadden: het idee dat het morgen afgelopen kan zijn, kan een verlammende werking hebben. Nu ik alleen woon en zelfs - ik krijg het mijn bek bijna niet uit - vrijgezel ben, is mijn leven minder groots en meeslepend. Dat is aan de ene kant een gemis. Aan de andere kant: juist door niet meer te leven alsof dit je laatste dag is, maar juist te doen alsof het leven oneindig is, kan ik er wel meer van genieten.'

Thijs Römer neemt afscheid en slaat rechtsaf. Is zijn huis niet naar links? 'Jawel', roept de vrijgezel, 'maar ik slaap vannacht niet thuis.' En dan verdwijnt hij de nacht in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.