'Ik vergeet vaak dat ik De Da Vinci Code heb geschreven'

Dan Brown aan het woord

Dan Brown is de Da-Vinci-Code-man. Wereldwijd werden van de bejubelde en bekritiseerde roman 81 miljoen exemplaren verkocht. Bij het uitkomen van zijn nieuwe boek, Oorsprong, doet de teruggetrokken schrijver een boekje open over zijn leven.

Beeld Robin De Puy

De ergste dag van zijn leven, die ontluisterende winterdag van 27 februari 2006.


Dan Brown ziet zichzelf nog uitgeput in zijn Londense hotelkamer zitten, na het begin van het belangrijkste proces dat tegen hem was aangespannen wegens plagiaat in De Da Vinci Code, een van de bestverkochte boeken in de geschiedenis. Wereldnieuws. Geflankeerd door lijfwachten had de publiciteitsschuwe schrijver de trappen van het gerechtsgebouw moeten beklimmen, waar hij een uit de kluiten gewassen lens tegen zijn oogkas kreeg, met bloederig resultaat. Na eindeloze, 'verschrikkelijke' uren op de voorste rij in de rechtbank kon de Amerikaan goddank terug naar zijn hotel, achtervolgd door paparazzi op scooters.


Nog dampend van de douche zette hij de televisie aan: nieuwsbeelden van het Da Vinci Code-proces. 'Het gerechtsgebouw. Een vent liep de trap op. Hij had een grote kale plek op de achterkant van zijn hoofd. Ik dacht: die kerel heeft precies hetzelfde jasje aan als ik altijd draag. Een tweedjasje. Toen drong ineens tot me door: die man ben ik. Ik ben kaal.'

Zag u ook nog wel de humor in van de situatie?

'Helemaal niet. Ik had die plek op mijn achterhoofd nooit gezien. Ik dacht: ik sta voor de rechter wegens plagiaat, ik botste vandaag tegen een camera aan en ik ben káál. The worst day ever.'

Hij kan er nu wel om lachen. Even. 'Op De Da Vinci Code werd zo fanatiek gereageerd. Door beide kampen. Het ene deel van de lezers liep weg met het boek, het andere deel haatte het. De een vond het briljant, de ander vond het afschuwelijk. Het zou een belangrijk boek zijn; het zou een zeer gevaarlijk boek zijn. Als ik het allemaal had geloofd, was ik nu gestoord geweest. Ik kon gelukkig afstand nemen: dit gaat om het boek, niet om mij.'

Maar u bent het boek.

'Tot op zekere hoogte. Ik deed een stap terug, misschien uit zelfverdediging.'

Het is een van de best gelezen boeken ter wereld. Hoe voorkom je dat je in de war raakt door al het succes?

'Door me te realiseren dat ik niet het geneesmiddel tegen kanker heb gevonden of de mysteries van het universum heb ontrafeld. Ik bedoel: ik ben doodserieus over de inhoud van het boek, maar ik vind dat je jezelf niet té serieus moet nemen.

'Gaandeweg heb ik geleerd: wees wie je bent. Schrijf het boek dat je zelf wilt lezen. Als iemand denkt dat het briljant is: prima. Als een ander vindt dat je de slechtste schrijver van de wereld bent: ook goed. De enige leidraad is je eigen smaak.'

Gemakkelijk gezegd, voor iemand die succes heeft.

'Ik ben het voorbeeld van iemand die succes heeft, terwijl een hoop lezers mijn boeken vreselijk vinden. Maar ik spreek kennelijk toch genoeg anderen aan die er wel van houden.'

Dan Brown heeft vandaag 'uitgeslapen' zegt hij opgewekt, in het Amsterdamse Conservatorium Hotel: tot half 5 's morgens. Normaal staat de Amerikaan om 4 uur op om te schrijven, zeven dagen per week, in zijn kasteelachtige huis in de magische bossen van New Hampshire. Er is weinig over hem bekend: hij geeft zelden interviews. Op 3 oktober verschijnt zijn nieuwste boek Oorsprong (Origin). De vertalers werkten traditiegetrouw in een afgesloten bunker. Van tevoren moesten ze hun smartphones inleveren; de computers hadden geen verbinding met internet. 'Als ik vier jaar geleden had verteld dat ik was begonnen aan een mysterie rond moderne kunst in Barcelona, waren er in de tussentijd vier andere boeken verschenen over een mysterie rond moderne kunst in Barcelona. Getiteld: De Galerie Code.'

Volgens de laatste cijfers verkocht de thrillerauteur ruim 200 miljoen boeken, in 56 landen. Van De Da Vinci Code, zijn tumultueuze doorbraak in 2003, werden er 81 miljoen verkocht. Jezus zou volgens het boek niet celibatair zijn, maar getrouwd zijn geweest met Maria Magdalena en kinderen met haar hebben gekregen. Blasfemisch, oordeelde het Vaticaan. Katholieken gingen wereldwijd de straat op. Nog jaren nadat de thriller was uitgekomen, verschenen er artikelen, internetsites en studies die De Da Vinci Code probeerden te bewijzen of te ontkrachten.

'Toen ik begon aan een nieuw boek, realiseerde ik me bij elke zin die ik schreef: miljoenen gaan dit lezen. Is deze zin wel goed genoeg? Delete-delete-delete. De doodskus voor creativiteit. Tot ik besefte: mijn leven mag dan dramatisch veranderd zijn sinds De Da Vinci Code, maar het schrijfproces blijft precies hetzelfde. Ik achter de computer. Verder niets.'

Beeld Robin De Puy

U houdt er niet van over uzelf te praten.

'Schrijvers blijven liever op de achtergrond. Daarom schrijven we. Ik heb er niet voor gekozen acteur of zanger te worden, om op te treden voor een publiek. Om gezien te worden.'

Maar u begon uitgerekend als zanger, voordat u ging schrijven.

'Dat is grappig, ja. Toen ik nog optrad, in Los Angeles, in Hollywood, kwam ik erachter dat optreden niks voor mij was. Juist omdat ik meer op mezelf ben. Ik was er ook niet echt goed in.'

Dan kun je het toch nog wel willen?

'Ik denk dat niemand ervan houdt dingen te doen waarin ze niet echt goed zijn. Bij ons thuis werd vroeger altijd muziek gemaakt, ik schreef graag liedjes. Toen ik van de universiteit kwam, waar ik Engelse literatuur heb gestudeerd, dacht ik: 'Ik weet nog niet precies wat ik wil doen met mijn leven. Maar ik wil wel creatief zijn. Ik wil een blanco papier kunnen pakken en iets máken. Toen dacht ik nog dat muziek maken leuker was dan schrijven. Dus ik ging naar Hollywood, waar ik twee elpees heb gemaakt. Die allebei mislukten.' Een lach vol zelfspot: 'En als ik ze nu beluister, vind ik ook dat ze moesten mislukken.'

U schreef zowaar een nummer over telefoonseks - sorry voor deze confrontatie met het verleden.

'Mijn lijk in de kast, ha. Ik zat in LA in de glorietijd van Madonna en George Michael. Bijna alle songs gingen toen over seks. Ik probeerde mijn geld te verdienen als songwriter, maar de platenmaatschappij vond mijn teksten veel te diepzinnig. Nummers met historische verwijzingen, naar Dante, dat soort werk. De platenmaatschappij zei: 'Dat kunnen we niet verkopen. Luister eens naar de radio.' Dus ik schreef een nummer over telefoonseks. Dat me de rest van mijn leven zal blijven achtervolgen.'

Het was in Hollywood dat hij zijn latere echtgenote ontmoette, de vrouw die zo belangrijk zou worden in de verdere ontwikkeling van zijn carrière. Blythe Newlon, toen nog directeur bij de nationale academie voor songwriters. 'Een machtige vrouw in de muziekindustrie.' Wonderbaarlijk genoeg had hij een afspraak met haar kunnen regelen. Helaas: de nerdy Dan Brown, toen bijverdienend als leraar, kwam te laat. 'Ze was woedend. Ik stapte binnen, in een colbert, met stropdas. Ze zegt: 'Wie ben jij? Je ziet eruit als een tweedehandsautoverkoper.' Het was vrijdagmiddag, 5 uur. 'Ik kon haar nog net een tape met mijn muziek geven.' De artiest in wording had geluk: de band lag boven op een berg andere bandjes toen Blythe de volgeslibde snelweg van LA opreed. 'Twee uur later kreeg ik een telefoontje: 'I love your music. Ik wil je gaan managen, jij komt er wel.''

Beeld Robin De Puy

Ze hield de pers voor dat u zou uitgroeien tot de nieuwe Prince.

'Ik kreeg een platencontract bij een bekende producer, die datzelfde jaar een elpee had gemaakt met Billy Joel en Jefferson Airplane, allemaal van die grote namen.'

U had ook nog dezelfde bassist als Madonna. Kortom: de wereld lag voor u open.

'Maar wat er gebeurde was... Het was begin jaren negentig. Van de ene op de andere dag veranderde de complete popmuziek in rapmuziek. De platenmaatschappij zei: 'Tien jaar geleden zou je plaat big zijn geworden. Maar nu: Nobody wants to hear a white guy singing love songs.'

'Dus niemand kocht mijn plaat. Behalve mijn moeder. Maar tegen die tijd voelde ik me in LA... Ik zat daar in de rock-'n-rollbusiness en was niemand. Terwijl ik moest doen of ik heel wat voorstelde om mijn carrière van de grond te krijgen. Al dat pretenderen paste niet bij me. Ik was iemand van de Oostkust. Waar ik altijd een conservatief, puriteins, hardwerkend leven had geleid, in een hoogontwikkelde omgeving. Ik woonde op de campus van de Phillips Exeter Academy in New Hampshire, mijn vader was daar leraar wiskunde. Mijn moeder was kerkorganist. Ik ben afkomstig uit een zeer academische wereld.'

En een zeer bevoorrechte wereld - de Phillips Exeter Academy is de beste kostschool van Amerika. '

Zeer, zeer bevoorrecht. Niet dat mijn familie rijk was, maar we woonden daar wel in een prachtig gebouw. In LA voelde ik me niet op mijn plek. Ik zat daar in een appartementencomplex met heavymetalmuzikanten. En vrouwen die ik ervan verdacht prostituee te zijn.'

Later: 'Leren is voor mij altijd erg belangrijk geweest. Ik was een braaf kind. Ik dronk niet, van drugs moest ik niks hebben. Nog steeds. Ik heb nog nooit een sigaret opgestoken, nooit cocaïne van dichtbij gezien, marihuana alleen geroken. Het leven is van zichzelf al zo opwindend en prachtig, ik wil geen mistig hoofd hebben, ik wil er niks van missen. Ik ben erg... saai.'

Het magazine van zijn oude school vroeg hem om een artikel: hoe is het om als academische nerd midden in LA te wonen? Brown schreef van zich af: 'Drugs en tattoos, afschuwelijk.' 'Een grappig verhaal, maar ook ernstig.' Een vroegere leerling, inmiddels literair agent in New York, las het stuk en pakte subiet de telefoon. 'Jij bent een schrijver', zei hij. Die man was George Wieser, de agent van The Godfather. Een jaar later zou Brown zijn eerste thriller schrijven.

In de tussentijd had u een relatie met uw manager gekregen - ingewikkeld.

'Niemand mocht het weten. Bij de uitreiking van de Grammy Awards namen we allebei een ander mee. En daar liepen we maar naar elkaar te loeren.'

Korte aarzeling: 'Mijn producer was gescheiden. Hij ontmoette Blythe en zei: 'Wat een mooie vrouw, daar wil ik wel eens mee uit. Wat weet je van haar?' We waren toen al een jaar bij elkaar, woonden praktisch samen. Ik zei: 'Jammer voor je, ze is lesbisch.' Verontschuldigende lach. 'Drie jaar later nodigden we hem uit voor onze bruiloft.'

Wat trok u aan in haar?

'Zoveel. Blythe was de enige Californische vrouw die me deed denken aan een vrouw van de Oostkust.'

Leg eens uit.

'Aan de Oostkust begroeten ze je met: 'Leuk je te ontmoeten, op welke school heb je gezeten?' Aan de Westkust zeggen ze: 'Leuk kennis te maken, in wat voor auto rijd je?' Blythe heeft een sterk waardenpatroon, is resoluut, zit vol energie. Ze was invloedrijk, maar ook bescheiden. Ze had niet de neiging uit te dragen hoe goed ze het deed. En we konden lachen met elkaar.'

En wat waardeerde zij in u?

'Dezelfde eigenschappen, denk ik. Mijn creativiteit, dat ik zo hard werkte, het enthousiasme waarmee ik alles deed.'

Het duurde nog drie slechtverkochte boeken voordat De Da Vinci Code uitkwam. Met een hoofdrol voor de zo op hem lijkende professor Langdon, de Harvardhoogleraar religieuze symboliek met het kuiltje in zijn kin. Die in al Browns bestsellers de meest ingewikkelde codes kraakt en onnavolgbare puzzels oplost, onderwijl colleges gevend in (kunst)geschiedenis, wetenschap, religie en architectuur.

Wat deed de roem met u?

'Ik denk dat de buitenwereld anders naar mij kijkt, maar ik kijk niet anders naar de buitenwereld. Ik vergeet vaak dat ik De Da Vinci Code heb geschreven. Je wilt je niet te veel bewust zijn van jezelf, in het gewone leven. Ik wil niet dat mensen met me omgaan alleen omdat ik de auteur van De Da Vince Code ben.

'Een ding is zeker veranderd: ik besef veel beter hoe belangrijk de factor geluk is en hoe dankbaar je daarvoor moet zijn. Succes hebben is vaak geluk hebben. Ik ga je niet vertellen dat het boek geen succes verdiende. Het is een goed boek. Maar zo veel succes? Ik had het grote geluk dat De Da Vinci Code een snaar raakte. Het verscheen uitgerekend op het moment dat het pedofilieschandaal in de katholieke kerk speelde, dat de autoriteit van de kerk overal ter discussie werd gesteld.'

Beeld Robin De Puy

U wilde niet dat Blythe getuigde, in het proces wegens plagiaat in De Da Vinci Code. Hoewel zij een groot deel van de research voor haar rekening had genomen.

'Nee. Ik wilde haar al die toestanden niet aandoen. Het was idioot. Ik verwijs naar drie geschiedenisboeken in De Da Vinci Code. Van twee auteurs kreeg ik bedankbriefjes: hun boeken werden weer herdrukt en massaal verkocht. Toen mijn advocaat belde om te vertellen dat de auteurs van het derde boek contact hadden opgenomen, vroeg ik: 'Wat krijgen we deze keer? Bloemen of chocola?' Mijn advocaat zei: 'Een rechtszaak.''

Nu even niet de aimabele Brown, maar oprecht kwaad: 'Chantage. Ze hoopten dat we een vette cheque zouden uitschrijven om van ze af te komen. Dat verrekte ik. 'Niemand mag denken dat ik plagiaat heb gepleegd', zei ik. 'Dit gaan we aanvechten.' Het heeft me een jaar van mijn leven gekost. Maar ik heb de zaak gewonnen.'

Hoe kijkt u erop terug?

'Als een enorme leerervaring, die me kracht gaf. Ik heb altijd geloofd dat de waarheid je zal bevrijden en ik heb geleerd dat het ook echt zo is.

'Blythe is een stillere persoonlijkheid, meer achter de schermen. Mijn bekendheid is moeilijk voor haar. Vroeger ging ze mee, op reis. Dat doet ze niet meer. Ze weet dat ik van de boekentournees hou, ik wil mijn fans ontmoeten. Ik werk in mijn eentje, dan is het fijn om te zien hoe een boek wordt beleefd. Maar voor haar zijn die reizen erg vermoeiend. En saai, omdat ik zo druk ben. Bovendien: ze heeft een geweldig leven thuis.'

Wat voor leven?

'Ze schildert, ze beeldhouwt, ze naait kostuums. We hebben Friese paarden, geïmporteerd uit Nederland. Blythe heeft de luxe te kunnen doen wat ze wil. En dat doet ze goed, vind ik, in de natuur, tussen de dieren. Voor hetzelfde geld zou ze de hele dag bezig zijn met haar nagels, of zoiets.' Lacht uitbundig: 'Van die dingen voor rijke vrouwen die zich vervelen.'

In uw voorlaatste thriller Inferno was het centrale thema overbevolking. Is uw bezorgdheid hierover de reden dat u geen kinderen heeft?

'Nee. Blythe is elf jaar ouder dan ik. We moesten snel beslissen en hielden van ons leven zoals het was. Mijn vader vond het verschrikkelijk. Jaren later vroeg hij: 'Vind je het jammer dat je geen kinderen hebt?' Ik zei: 'Soms wel. Maar tegenover die ene keer dat ik ze mis, staan er honderd keer dat ik denk: Goddank, ik heb geen kinderen.''

Wat zijn de momenten waarop u blij bent dat u geen kinderen heeft?

Korte aarzeling. 'Als ik ze had gehad, denk ik dat mijn boeken nooit waren verschenen. Als ik vader zou zijn, zou ik voor honderd procent vader zijn. Ik ken genoeg anderen met kinderen die heel goede boeken schrijven, maar het slokt mij zo op en de research kost zo veel tijd. Ik maak zo veel versies van een boek, ik schrijf zo ontzettend veel pagina's.'

Dan, de leraar in hem: 'De wereldbevolking is verdrievoudigd, de afgelopen tachtig jaar. Het is een ziekte, met symptomen als klimaatverandering, gebrek aan schoon water, luchtvervuiling, hongersnood.'

U bent zeer betrokken bij de toekomst van de samenleving, zei Esther Ritman van de Amsterdamse Bibliotheca Philosophica Hermetica, waar u geregeld inspiratie opdoet.

'Alles verandert zo snel. Om de Oude Grieken te bestuderen, moest je eeuwen en eeuwen terug in de geschiedenis. Nu, in 2017, hoef je maar een generatie terug te gaan om een antieke cultuur te onderzoeken. Onze ouders groeiden op zonder internet, zonder smartphone, zonder satellieten. Mijn vader zat bij de marine; de post naar mijn moeder deed er weken over. Nu mail je: 'Geef de kinderen een nachtkus.' De vraag is of onze ethiek, moraliteit en persoonlijkheden zich snel genoeg ontwikkelen om alle veranderingen aan te kunnen. Van kernenergie tot stamceltechnologie. Dat brengt ethische vraagstukken met zich mee.

'Mijn moeder had leukemie, volgens de voorspellingen zou ze tien jaar geleden al overleden zijn. Ze is net gestorven...' Stopt.

Hoe lang geleden?

'Vier weken en twee dagen. Mijn nieuwe boek is aan haar opgedragen. Ik bel mijn vader elke dag, het is hartverscheurend, ze was de liefde van zijn leven. Onverwacht kreeg ik onlangs het antwoordapparaat. Met mijn moeders stem. Ik schrok van de kracht van mijn emoties: het was alsof ik werd overreden door een vrachtwagen. Je kunt je niet voorstellen hoe ingrijpend het overlijden van een ouder is, totdat het je zelf overkomt.'

Stilte.

'Ik was erbij, toen ze stierf. Het was de indringendste ervaring van mijn leven. Ik kon me niet voorstellen dat mijn moeder ooit zou overlijden. Ze is er altijd geweest. Ik had een moeder, vanaf het moment dat ik werd geboren. Toen ze uitademde, had ik ineens geen moeder meer. O my God. Je wordt geconfronteerd met je eigen sterfelijkheid: dit leven is eindig.'

Schakelt weer over op de doceertoon: 'Dankzij een proef met genetische manipulatie hebben we haar tien jaar langer bij ons kunnen houden. Dus dat was geweldig. Aan de andere kant kan genetische manipulatie ook onvoorstelbaar gevaarlijk zijn. Het zal de komende tien jaar de mensheid nog meer verdelen. We hebben nu al de haves en de havenots. De mensen met geld, met goede gezondheidszorg, goede huizen, goed eten, kunnen straks hun kinderen ook nog slimmer, sterker, gezonder en knapper maken. Als daarmee niet voorzichtig wordt omgesprongen, creëer je bijna twee verschillende speciën.'

CV Dan Brown

1964 werd 22 juni in New Hampshire geboren. Hij groeide op op de campus van de Phillips Exeter Academy, een van de meest prestigieuze privéscholen van de VS. Zijn vader was er leraar wiskunde.

Brown studeerde Engelse literatuur en kunstgeschiedenis aan het Amherst College in Massachusetts. Daarnaast studeerde hij in het Spaanse Sevilla.

Na zijn opleiding gaf hij Spaanse les in Californië, was zanger, schreef songs en gaf nog een tijd les aan de Phillips Exeter Academy. Hij trouwde met Blythe Newton, de vrouw die hem hielp met zijn loopbaan als popzanger en later als schrijver. Ze hebben geen kinderen.

Boeken
1998 Digital Fortress
2000 Angels & Demons
2001 Deception Point
2003 The Da Vinci Code
2009 The Lost Symbol
2013 Inferno
2017 Oorsprong verschijnt op 3 oktober.

Angstaanjagend.

'Angstaanjagend, maar zeker mogelijk.'

Ik mocht uw nieuwe thriller nog niet lezen, maar is dit de boodschap, in Oorsprong?

'Het is niet het centrale thema, maar ik schrijf er wel over. Het boek draait om waar we vandaan komen en waar we heen gaan. En de verschillende manieren waarop religie en wetenschap hier tegenaan kijken.'

De paradoxale verhouding tussen wetenschap en religie is een thema dat telkens terugkeert in uw werk. Uw vader is een bekroonde wiskundige, een wetenschapsman, uw moeder was zeer religieus.

'Toch werkte het, tussen hem en mijn moeder. Ze accepteerden dat ze het niet met elkaar eens waren.'

U klinkt als iemand die onbevangen is opgevoed.

'Zeer onbevangen. Ik was een religieuze jongen, geloofde vroeger alles. Totdat ik ging studeren en dacht: Adam en Eva, wat is dat voor een verhaal. Belachelijk. Op latere leeftijd nam mijn moeder ook steeds meer afstand van de kerk, haar opvattingen begonnen te botsen met de politiek van de kerk. Haar beste vriendin wilde zo graag priester worden, maar dat mocht niet.'

U komt uit New Hampshire. Het motto van die staat is

...

Onderbreekt: 'Live free or die. New Hampshire is erg onafhankelijk: we hebben het recht te doen wat we willen.'

En u bent een onafhankelijke denker.

'Ja. Ik leer graag van andermans opvattingen, vooral als ik het er totaal mee oneens ben. Ik geef meteen toe dat religie veel mensen in veel situaties helpt het leven aan te kunnen. Ik betrapte mezelf ook op de gedachte: wat zou het fijn zijn te kunnen geloven dat mam nu vanuit de hemel op me neerkijkt, tussen alle andere overleden familieleden. Ik zit ertussenin, ik denk dat ze nu misschien onderdeel is van het kosmisch bewustzijn. Maar misschien vallen we gewoon in slaap en verdwijnt alles. Rationeel gezien gebeurt dat, natuurlijk, als de stekker uit de machine is. Het is alleen zo moeilijk voorstelbaar dat al je hoop en dromen en liefde zomaar pfff, oplossen. In het niets. Ik heb het gevoel dat dat allemaal ergens heen moet gaan.' Hij lacht nog eens de Dan Brown-lach, met dat tikkeltje zelfspot: 'Ik vermoed dat ik het eens zal weten. Ik hoop alleen dat het nog lang duurt.'

Voorlopig blijft u elke dag om 4 uur opstaan. Schrijven.

'Yeah. Maar toch. Ik heb geen idee hoe de toekomst eruit zal zien. Voor De Da Vinci Code had ik me nooit kunnen indenken hoe het was zo veel succes te hebben, tot een maand geleden had ik me nooit een leven zonder moeder kunnen voorstellen. Elk jaar kijk ik terug en denk: really? Die had ik niet zien aankomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.