'Ik krijg plaatsvervangend verdriet als ik dit zie'

Collectie Kamerbeek wordt in haar geheel geveild bij Christie's in Amsterdam

De veiling van de collectie figuratieve kunst van het echtpaar Kamerbeek is even controversieel als bijzonder. Zelden komt zo'n complete collectie in één keer op de markt. Minder leuk is dat de verkoop waarschijnlijk gedwongen is.

De collectie van Kamerbeek bij Christie's Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Ongelooflijk. Die mensen zijn zo gehecht aan hun collectie en hebben die zo passievol uitgezocht. Dat was niet even zomaar wat kopen, dat zijn hele emotionele processen geweest. Ik krijg plaatsvervangend verdriet als ik dit zie.'

Frank Buunk raakt hoorbaar ontroerd aan de telefoon. Jarenlang voorzag zijn kunsthandel, Simonis & Buunk in Ede, het echtpaar Cees en Jarmila Kamerbeek van werken voor hun verzameling. Vanavond gaat die uit elkaar vallen; de Collectie Kamerbeek, Nederlandse figuratieve kunst uit de periode 1850-1950, wordt dan in haar geheel geveild bij Christie's in Amsterdam.

Van de 110 werken die onder de hamer komen, heeft Buunk er blijkens de veilingcatalogus 47 geleverd. Nostalgisch haalt hij voorbeelden aan, zoals de door hemzelf ontdekte tekening van Piet Mondriaan die hij tien jaar in privébezit had. Totdat hij die de Kamerbeeks gunde. 'Ik hoop dat de veiling niet doorgaat.'

Een andere hofleverancier, Mark Smit uit Ommen, is ook al niet vrolijk gestemd. 'Ik had liever gezien dat de collectie bij elkaar was gebleven.' Hij bracht twintig werken aan, waaronder het topstuk, Moulin de la Galette van de Amsterdamse impressionist Isaac Israëls. 'Het was in 2002 een van de blikvangers op de openingstentoonstelling van onze kunsthandel', zegt Smit. 'Door de verkoop daarvan hadden we onszelf meteen op de kaart gezet. Sindsdien heb ik niet meer zo'n belangrijk stuk van Isaac Israëls kunnen krijgen.'

La Moulin de la Galette van Isaac Israels (1865-1934) Beeld Christie's

Drie musea mochten Moulin de la Galette van Cees Kamerbeek (1946) en zijn een jaar jongere vrouw laten zien. Nu hangt het op een ereplaats in de toonzaal van Christie's. Geschatte opbrengst: 300- tot 500 duizend euro, exclusief 30 procent opgeld, de beloning voor het veilinghuis. Er prijken nog twee dure Israëls, een fraaie Breitner, een Jongkind, een Bart van der Leck. En een portret, gemaakt door Charley Toorop, van de predikant en schilder Jacob Nieweg en diens vrouw. Nieweg portretteerde Toorop ook, al werkend aan het doek waarop hij zelf met zijn vrouw staat. Gebroederlijk hangen ze naast elkaar.

'De blijheid spettert van die collectie af', vindt conservator Hans Vogels van Museum Gouda, die een paar weken geleden tot zijn verdriet een door de Kamerbeeks uitgeleend werk van zaal moest halen - het werd vanwege de veiling opgeëist. De verzameling van het echtpaar is 'niet direct een topcollectie', oordeelt hij. 'Maar er zitten wel een aantal toppers in.' Hij en zijn directeur hopen vanavond iets bescheidens te bemachtigen, meer laat het aankoopbudget van hun museum niet toe.

Het wordt een veiling die eruit springt, denken betrokkenen. Het komt niet al te vaak voor dat een single owner collection in één klap op de markt komt met daarin werken die museumwaardig zijn. De verkoop trekt ook de aandacht vanwege de raadselachtige aanleiding daarvan. En misschien nog wel belangrijker: het is een van de laatste veilingen van Christie's Amsterdam van kunst van voor de Tweede Wereldoorlog.

Binnenkort wordt het pand van het veilinghuis verkocht en staan 15 van de 25 medewerkers op straat. 'Wij zullen geen fully equiped veilinghuis meer zijn', zegt directeur Arno Verkade. Onlangs besloot het internationale management van Christie's dat de aandacht moet worden verlegd naar de onlinehandel en nieuwe markten zoals Azië. Slechts twee keer per jaar zal er bij Christie's Amsterdam nog een veiling zijn, en dan alleen van kunst na 1945. Een nieuwe klap nadat concurrent Sotheby's zes jaar geleden was gestopt met veilingen in de hoofdstad.

Moeder en kind, door Bart van der Leck Beeld Christie's

Jop Ubbens, tot vorig jaar directeur van Christie's Amsterdam, noemt het doodzonde dat de veilingen van vooroorlogse kunst verdwijnen. 'Een ongelooflijk onverstandig besluit. Want ze hebben altijd geld opgebracht. Nu is er ook geen ijkpunt voor de kunstmarkt meer.'

Maar zijn opvolger begrijpt de keuze die van hogerhand is gemaakt, hoe vreselijk hij die ook vindt. De nieuwe generatie maakt andere keuzes, doceert Verkade. 'Onze ouders kochten impressionisten, oude meesters, zilver, porselein, glas. Wij niet. Wij gaan op vakantie en kopen wijn, horloges en auto's. En moderne kunst.'

Los van zijn kritiek noemt Ubbens het knap dat zijn oude bedrijf op de valreep de Collectie Kamerbeek heeft binnengehaald. 'Een fantastische uitsmijter. Een knaller'. 'Het was wel even een dingetje', bekent Verkade. Met een team heeft hij een pitch gedaan. 'Daarna volgde een onderhandeling.'

Lang zag het er naar uit dat de verzameling een veilige haven zou vinden. De Kamerbeeks brachten die aanvankelijk onder bij Museum Flehite in Amersfoort, de stad waarin hij zijn verzekeringsbedrijf had opgebouwd. Na de verkoop daarvan in 1999 stortte hij zich met zijn vrouw op de uitbreiding van hun kunstcollectie. Hij nam ook een oud wijnhuis over, nabij het Franse Nice. In 2008 vertelde hij enthousiast aan de Volkskrant hoe hij dat weer tot leven probeerde te wekken.

De kunstverzameling kwam in dat interview ook ter sprake. 'Er wordt door allerhande instellingen al geïnformeerd wat er later met de schilderijen gaat gebeuren', zei hij toen. 'Iedereen weet wel dat wij geen kinderen hebben. Het is heel leuk om daar plannen voor te maken.'

'Natuurlijk is er het idee geweest dat Flehite een mooie bestemming zou zijn', zegt Gerard de Kleijn, destijds directeur van de organisatie waaronder alle musea in Amersfoort vallen. 'Het is alleen nooit zover gekomen doordat Cees Kamerbeek met de gedachte speelde om zelf een museum te stichten in de stad.' Het bleef bij een gedachte. De Kleijn: 'Blijkbaar zijn er in zijn business andere problemen opgetreden waardoor hij zich gedwongen voelde dit te verkopen.'

De schilder Jakob Nieweg en zijn vrouw Neine, Charley Toorop Beeld Christie's
Museum Flehite in Amersfoort Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Volgens Christie's-directeur Verkade is de kunstcollectie door de Kamerbeeks in onderpand gegeven, aan iemand die anoniem wil blijven. 'Het ging om een langer uitstaande lening. Aan de verplichtingen werd niet voldaan. Op een gegeven moment zegt zo iemand dan: nu is het genoeg.' Anderhalve maand geleden verzekerde Cees Kamerbeek twee kranten dat de schilderijen weer snel van hem zouden zijn. Sindsdien is het stil gebleven. Het echtpaar houdt zich onbereikbaar.

Ubbens weet niet waarom zij de collectie zijn kwijtgeraakt. 'Maar u weet wat het gezegde is in het vak. Verkoop heeft altijd iets heeft te maken met de drie s-en: schulden, scheiden of sterven.'

De kunsthandelaren Buunk en Smit weten meer, maar nemen discretie in acht. Het past niet om over klanten te praten, stellen ze, en al helemaal niet over zulke fijne als de Kamerbeeks. Buunk vraagt zich wel openlijk af of de veiling doorgang zal vinden. Hij vermoedt dat er achter de schermen nog een juridisch gevecht woedt.

Verkade voorspelt dat de hamer vanavond zal vallen in zijn veilinghuis. 'Ik heb nooit enig officieel bericht gehad van advocaten dat er hier iets niet door zou gaan. Dat er teruggeduwd wordt door een andere partij begrijp ik goed, want het is allemaal niet zo leuk.'

Meestal wordt de herkomst van kunst door veilinghuizen geheim gehouden - dat eist de oud-eigenaar vaak in verband met de nieuw verworven rijkdom. Hier is dat bepaald niet het geval. The former Kamerbeek Collection staat er groot op elke muur in de toonzaal. Buunk noemt die presentatie smakeloos. 'In de inleiding van de veilingcatalogus wordt een levensverhaal van het echtpaar gegeven, met de suggestie van hun goedkeuring. Die is er vrijwel zeker niet. Ik vind dat raar. En waarom niet een half jaar gewacht? Is dit ter meerdere glorie en zaligheid van Christie's laatste veiling?'

Conservator Hans Vogels betreurt het dat de collectie uiteenvalt, een lot dat volgens hem de meeste verzamelingen treft. 'Maar zo meteen wordt het verkocht en hebben anderen er weer plezier van. Als iedereen op zijn collectie zou blijven zitten, zou er niks meer te verzamelen zijn.'

Oud-museumdirecteur Gerard de Kleijn hoopt 'dat er een paar mooie werken bewaard blijven voor de collectie Nederland'. Door de hoge prijzen zal dat waarschijnlijk moeilijk worden, erkent hij.

Kunsthandelaar Mark Smit weet nog niet of hij gaat meebieden. 'Dat is gezien de goede relatie met de Kamerbeeks lastig. Aan de andere kant: ik sta buiten dit hele verhaal. Als het doorgaat zal ik waarschijnlijk wel meedoen.'

Zijn collega Frank Buunk is er nog niet uit. 'Ik ben zakenman genoeg om weer transacties te doen, maar ik denk niet dat ik ga kopen. Ik hóóp dat ik niet ga kopen.'

Portret van de schilderende Charley Toorop, door Jakob Nieweg Beeld Christie's
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.