‘Hoop’ met lichte toets en nergens melodramatisch

Angstig, al bijna wanhopig, zoeken ze steun, de vissersvrouwen. Bij elkaar, bij een kopje koffie, in elkaars verhalen. Buiten raast de wind....

Het is een beroemde scène uit Op Hoop van Zegen (1900) van Herman Heijermans, de scène van het zinnetje dat iedereen kent: ‘De vis wordt duur betaald’. Het is misschien ook wel het mooiste moment uit de voorstelling, zoals die nu wordt gebracht door Het Toneel Speelt (HTS). Strak en helder geregisseerd door Jaap Spijkers, met een lichte toets, nergens melodramatisch, en in een fraaie mise-en-scène. De dames zitten dicht bij elkaar in een sober decor. Hun lichaamshouding spreekt boekdelen.

Er zijn meer mooie momenten. Wanneer Jo (Saskia Temmink) haar Geert (Guy Clemens) met de moed der wanhoop laat gaan en hem grappend zijn muts over de ogen trekt in een poging het afscheid minder pijnlijk te laten zijn. En de strijd van Barendje, de jongste zoon van Kniertje, die helemaal geen visser wil zijn, maar die moet van zijn moeder omdat Knier geen middelen van bestaan heeft. Met al zijn kracht houdt hij zich vast aan de deurpost, zij pulkt aan zijn vingers, net zo lang totdat hij loslaat.

Het zijn geen benepen visserswoninkjes bij HTS, het is een grote donkere ruimte met een enigszins hellende speelvloer. Op de achtergrond zien we twee ‘schilderijen’ van de zee. Ergens is een draaiorgel, er wordt een levenslied gezongen (door Lieke van den Broek en Bart Klever), de kostuums herinneren aan theedoeken, maar oubollig wordt het nooit.

En ook niet hip of vernieuwend, zoals Christoph Marthaler een aantal jaren terug met zijn Seemannslieder, een vergaande bewerking waarbij een flink eind weg kon worden geassocieerd. Deze ‘Hoop’ is goed gemaakt, onderhoudend, aangrijpend op momenten, passend in de opzet van HTS: het brengen van oorspronkelijk Nederlandstalig toneel (waaronder net zo goed nieuwe of recent geschreven teksten, zoals binnenkort ‘Geslacht’ van Rob de Graaf dat eerder werd gespeeld door Dood Paard).

Het is eerder een onverwacht prettig weerzien met een oude bekende, een dat je doet beseffen dat het jammer is dat de geëngageerde Heijermans van toen in het vergeethoekje is geraakt, al is er dit seizoen geen klagen: eerder zag een musicalversie het licht. Maar dat is dan ook opmerkelijk. Regisseurs, zo veronderstelt Heijermans-biograaf Hans Goedkoop in een voorwoord bij de tekst, houden niet zo van Heijermans, onder meer omdat zijn moralisme hun weinig ruimte laat.

Dit lijkt niet op te gaan voor Spijkers, die strenge eenduidigheid mijdt. In deze ‘Hoop’ is de gierige reder Bos (René van Zinnicq Bergmann) echt geen lieverdje, maar zijn foute beslissingen hebben een eigen kantje; en ook andere pijnlijke situaties zijn nooit helemaal zwart-wit. De morele dilemma’s krijgen hier mogelijkheid tot universelere interpretatie en ontstijgen ‘de werkelijkheid’ van een vissersdorp.

Voorts ontwikkelt Spijkers zich bij HTS tot acteursregisseur die veel uit zijn spelersploeg weet te halen; de enthousiaste inzet van de jongere garde is evident en de gevestigde acteurs zijn goed op dreef. Marisa van Eyle is een Kniertje die je niet loslaat; echt indrukwekkend is ze in haar stille wanhoop, wanneer haar gezicht zich vastzet in een strak masker of de ellende in een grimas over haar gelaat trekt.

HTS gaat de komende tijd meer Heijermans brengen. Dat is verheugend nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.