Opinie

'Hilarisch hoe Catherine Keyl als hork staat te zwaaien, maar de klassieke muziek schiet er niets mee op'

Lekker lachen om mensen die in het nieuwe tv-programma Maestro klungelend ten onder gaan voor het 65-koppige symfonieorkest. 'Maar het is de zoveelste tot mislukking gedoemde poging om klassieke muziek te laten lijken op iets wat het niet is', betoogt Caspar Vogel, oud-directeur  van het Noordhollands Philharmonisch Orkest.

Kleine Viezerik is door naar de volgende ronde! Hadden de 65 musici van Holland Symfonia aanvankelijk geen idee wat ze met deze rapper als dirigent aanmoesten, met z'n woeste grimassen, blingbling en dj/vj-armgebaren, kwamen ze uiteindelijk toch min of meer gelijktijdig schaterend tot een slotakkoord van de Ouverture van Carmen.

Het publiek bij de opname van de eerste aflevering van de nieuwe televisieserie Maestro (vanavond, Nederland 1, 20.30 uur) mocht het eigenlijk niet verklappen, maar wie is in staat om zo'n geheim te bewaren? Ik in elk geval niet. Ook niet hoe die schattige Brecht van Hulten met stralende lach, maar zonder een idee wat te doen, als een gieter afgaat. Hoe Catherine Keyl als een hork staat te zwaaien naar beren op haar weg en Tanja Jess als ballerina op de bok vergeet dat het de bedoeling is om strak te leiden in plaats van wiebelend te volgen. Lachen!

Lachen
Maestro is een soort So you think you can dance, maar dan met een heel symfonieorkest als partner. Hilarisch natuurlijk om te zien hoe mensen, goedwillend beginnend, al snel wanhopig of proestend ten onder gaan. In de eerste van de acht afleveringen van deze dirigeerwedstrijd worden de kandidaten onvoorbereid voor de leeuwen geworpen. Aan het eind wordt telkens één van de twee of drie met de slechtste score door het orkest naar huis gestuurd. De overblijvende kandidaten worden gecoacht door chef-dirigent Otto Tausk. Hoofdprijs van deze conducting for dummies is een optreden als dirigent bij het Festival Classique in Den Haag.

Ja, dat het die ochtend, pardon: avond, lachen moest worden, werd ons snel duidelijk gemaakt door de vrolijke frans die voor de opname de stemming er met grollen en grappen in moest brengen. 'Wat doet klassieke muziek met u meneer?'

'Daar word ik erg rustig van', klonk het bedeesd uit het publiek.

'Nou dat kunt u vanavond wel vergeten! We gaan er een dolle boel van maken mensen. Reageer altijd, lig ook gerust in een deuk als je denkt dat er iets heel erg mis gaat. Laat je lekker gaan, wees lekker spontaan, alles mag, joelen, vingerfluiten, boe roepen; maar eerst nu: een staande ovatie voor de jury!'

Wonderfully terrible
Dat bleek verdiend. Staat Lenette van Dongen meteen als een stierenvechter furieus te priemen in je weet niet wat het is, een twee,- drie- of vierkwartsmaat? Uit de jury klinkt dan vriendelijk dat ze inderdaad geen idee hadden waar ze mee bezig was. 'Een orkest dirigeren is heel moeilijk, zoals je ons overtuigend hebt laten zien', zegt solocontrabassist Dominic Seldis van het Koninklijk Concertgebouworkest. 'Maar je T-shirt vind ik leuk, dus daar geef ik een 8 voor!' Voor Kleine Viezerik is hij dubieus ('wonderfully terrible') maar ook genereus: 'Jij deed waar mensen een heel leven over doen - het publiek meekrijgen!' Violiste Isabelle van Keulen, streng doch rechtvaardig over Joep Sertons: 'Je opmaat was knap, de rest is prut.'

Vervelend misschien om dan de pret te drukken, maar toch goed om te weten dat er ook een andere manier is om naar Maestro te kijken, acht afleveringen lang. Zag u orkestmusici lachen? Dan als een boer die kiespijn heeft. Tijdens de opname wisten veel orkestleden al wat hun boven het hoofd hing, maar 's avonds viel er helemaal niks meer te lachen. Bij 90 van de 140 mensen die bij Holland Symfonia werken, lag er een ontslagbrief op de mat. Als zwaarst getroffen orkest in de draconische bezuinigingsgolf die de podiumkunsten dit jaar overspoelde, is het als symfonieorkest per 1 januari a.s. om zeep geholpen.

Slechts als klein begeleidingsorkest voor ballet met dienstverbanden in deeltijd heeft het deze veldslag net weten te overleven. Haarlem, Alkmaar en de regio zijn het orkest echter kwijt, net als zijn voorbeeldige en spraakmakende educatieve producties, de beste van het land. (Haast u om zich daarvan in december nog te overtuigen met Alice in Wonderland, een geniale coproductie met Orkater!)

Dirigeren
'Klassiek lééft bij de AVRO', horen we altijd. Het Hoofd Afdeling Klassiek heeft zelf jarenlang symfonieorkesten gedirigeerd, dus met de bedoelingen zit het wel goed. In Engeland, waar - net als in de Scandinavische landen - dit programma vier jaar geleden een hit was, bood de BBC via de Maestro-website nog een leuk en leerzaam spelletje aan. In Nederland geeft de eerste aflevering geen enkel inzicht in wat dirigeren eigenlijk ís, laat staan hoe je dat zou moeten doen.

Het is verleidelijk ook naar Maestro te kijken als perfect symbool voor alle even wanhopige als tot mislukken gedoemde pogingen om klassieke muziek te laten lijken op iets wat het niet is en ook maar niet wil worden. Dan maar amusing us to death, zoals pedagoog Neil Postman somberde? Feit is dat er bij vermakelijkheden als Maestro weinig doet denken aan de sociale, verbindende en troostende functie die symfonische concerten voor generaties hebben gehad.

Culturele erosie
Veel orkesten hebben van alle culturele en artistieke erosie in het huidige tijdperk van verval heel wat aan zichzelf te wijten, door te lang en te eenkennig genesteld te blijven in de sociale en institutionele en politieke bovenlaag van de samenleving. Echte artistieke ontwikkeling en vitale, geïnteresseerde communicatie met nieuwe generaties en potentieel publiek zijn te veel blijven steken in oppervlakkige pogingen, vluchtige cross-overtjes, af en toe een populaire naam aan boord en gefrituurde openluchtige concerten, liefst in opgeleukte sfeer.

Tja, wat moet je dan nog aan met bespiegelingen als van Mariss Jansons, jurylid Dominic Seldis' chef bij het Koninklijk Concertgebouworkest, die vorige maand in The Grammophone nog sprak over dirigeren als in het beste geval contact maken met de kosmos. Misschien leuk als Otto Tausk dat even bespreekt met Kleine Viezerik, want bij Maestro kon dat nog wel eens een Hele Grote worden!

Casper Vogel is oud-directeur van het Noordhollands Philharmonisch Orkest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.