Reportage Nieuwe natuurfilm Waddenzee

‘Het mocht geen Disney-sprookje worden’

De nieuwe film van ecoloog en filmmaker Ruben Smit, bekend van De nieuwe wildernis, gaat over de Waddenzee. ‘Het mocht geen Disney-sprookje worden.’

Ruben Smit Foto Melchert Meijer zu Schlochtern

Als Ruben Smit één ding heeft geleerd, is het hoe verraderlijk het wad kan zijn. Nu, met een namiddagzon en een noordelijk briesje, ligt het werelderfgoed er vredig bij. ‘Het lijkt wel een zeehondenexcursie’, zegt Smit (46) aan boord van MS Silvermind. ‘Maar met noordwesterstorm is het een ander verhaal.’

De filmmaker annex ecoloog kan het weten: vijf jaar bracht hij hier met regelmaat door om te werken aan zijn nieuwe film: WAD. Overleven op de grens van water en land. Het is zijn eerste sinds zijn publieksdoorbraak met De nieuwe wildernis uit 2013, over de kunstmatige natuur in de Oostvaardersplassen. ‘De Waddenzee is voor de meeste mensen wel bekend, maar niet op de manier zoals ik de film laat zien.’

Hier mooie beelden oogsten is geen kunst, zegt hij: de timelapsen van getijden en wolkenpartijen, de kleinste organismen in micrografie. Maar daarom was het hem niet te doen – een verschil van inzicht dat leidde tot een breuk met De nieuwe wildernis-regisseur Mark Verkerk.

Bergeendjes verlaten het konijnenhol waarin ze geboren zijn samen met hun moeder; op weg naar het wad. Foto Ruben Smit Productions

‘Het gaat mij om het systeem. De verbondenheid tussen kiezelwieren, wadpieren en zeehonden. De voedselketen. Het mocht geen Disney-sprookje worden. Het wad is zelf het hoofdpersonage.’

Smit wilde niet in de valkuil van het antropomorfisme trappen door menselijke eigenschappen en gevoelens toe te dichten aan dieren. ‘Kijk, hier hebben we ons hoofdpersonage: Piet de grijze zeehond.’

Al blijft het balanceren, blijkt uit een voorvertoning. Scholeksters laten Smit en componist Martin Fondse dansen op tangomuziek. En een noordse stern die haar eieren onder de dreiging van springtij achter moet laten op een zandbank keek hij ‘in de ziel’. ‘Als je goed naar de natuur kijkt, zie je ook bij dieren emoties. Dat raakt mij.’ 

Het wad dat hij vastlegde was bovenal rauw. De meeuwen die de kuikens van bergeenden eten ‘alsof het bitterballen zijn’. En de elementen winnen altijd: vier camera’s sneuvelden tijdens het maakproces.

Op 1 oktober gaat de film in première. Momenteel legt Smit de laatste hand aan de montage. Kill your darlings is daarbij een understament: 500 uur opnamen moet hij terugbrengen tot anderhalf uur. Tot 1 uur en 40 minuten is hij inmiddels gekomen – nog tien minuten te gaan.

Grijze zeehonden. Foto Ruben Smit Productions

Bij de film hoort een educatieprogramma en later, in 2019, volgt een vierdelige televisieserie. Smit heeft ‘een missie’: ‘Ik denk dat er een generatie opgroeit die onvoldoende weet heeft van wat er in Nederland aan natuur is. Dat was in mijn tijd wel anders. Meester Heemskerk legde de les stil als hij een vogeltje zag.’

De maatschappelijke discussie rond zijn nieuwe film zal minder scherp dan rond de De nieuwe wildernis, verwacht hij. ‘Maar ook op de Wadden gaat het over ingrijpen of niet. Laten we zeehonden doodgaan, zoals heel normaal is bij populaties, of vangen we ze op als ze aanspoelen? We denken dat we als mensen alles in de hand hebben. Dit gebied laat als enige in Nederland zien dat die gedachte een illusie is.’

Dat besef trof Smit zelf tijdens het maakproces. Op Razende Bol, bij Texel, overnachtte hij met een cameraman om dwergsterns te filmen. ‘Maar de plekken waar we dachten te kunnen kamperen, liepen snel onder water. Het was pas 10 uur ’s avonds, terwijl het pas om 1 uur ’s nachts hoogwater zou zijn. Ik ben als een gek gaan bellen.’ 

Als er geen reddingsboot was gekomen, zegt hij, was hij weggespoeld als de eieren van de noordse stern. ‘Ik dacht: waarom laat ik me nu weer verrassen?’

WAD. Overleven op de grens van water en land gaat op 1/10 in première, WTC Expo, Leeuwarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.