REPORTAGE

'Het fietsen is slechts een alibi om een verhaal te vertellen'

Vijf mannen, hun fietsen, één vrouw en een mythische berg

Vijf mannen, hun fietsen, één vrouw en een mythische berg. Op de Ventoux wordt nu de gelijknamige film gedraaid: 150 meter in het zwaarste verzet.

Van links af de hoofdrolspelers van Ventoux: Leopold Witte, Wim Opbrouck, Kasper van Kooten, Maruschka Detmers en Wilfried de Jong. Beeld Nyk Dekeyzer

Hoe speel je dat je volkomen kapot bent van een helse, 20 kilometer lange beklimming als je in werkelijkheid maar 150 meter hebt gefietst? Kasper van Kooten kiest een veel te zwaar verzet, waardoor het snot uit zijn neus komt als hij de top van de Mont Ventoux bereikt. Bovenop de berg valt actrice Maruschka Detmers hem om de hals, de mysterieuze Laura op wie hij dertig jaar geleden zo hopeloos verliefd was.

Ventoux, de bestseller van Bert Wagendorp, wordt verfilmd. Op de top van de berg is de filmploeg van regisseur Nicole van Kilsdonk neergestreken. De Ventoux is vijf dagen afgesloten voor amateurfietsers die naar boven willen, al dan niet na het lezen van Wagendorps boek. Route barrée. Sommige fietsers worden boos, zeggen crewleden. Nu staan er paar even verbaasde als laconieke Zwitsers. 'Ventoux? Nooit van gehoord', zegt een van de mannen. 'Maar we mogen in de lunchpauze naar boven. Dan rijden we nog wel een blokje om.' De Franse autoriteiten hebben toestemming gegeven om de Ventoux af te sluiten. Een film is een mooie reclame voor het wielertoerisme en Nederland is een belangrijke markt.

'Maar het fietsen', zegt de Vlaamse acteur Wim Opbrouck, 'is slechts een alibi om een verhaal te vertellen.' Aan het begin van de jaren tachtig vormen Bart, André, Joost, David en Peter een hechte vriendengroep. De verschijning van Laura verstoort het evenwicht. De jongens beginnen zich uit te sloven, te rivaliseren om haar gunsten.

Tijdens de afdaling verongelukt Peter, onder raadselachtige omstandigheden. Na die dramatische gebeurtenis valt de vriendengroep uit elkaar. Als ze 50 zijn geworden, zien ze elkaar terug. Ze beklimmen opnieuw de Ventoux en stukje bij beetje wordt duidelijk wat zich dertig jaar eerder heeft afgespeeld. 'Het is een tragikomedie, met dramatische momenten, met weemoed, met muziek uit de jaren tachtig. Maar het is ook een grappige film', zegt regisseur Nicole van Kilsdonk.

Scenarioschrijver

De ontstaansgeschiedenis van de film is een Alpenetappe op zich. 'Ik heb de film Zadelpijn gemaakt, over zeven vrouwen die samen een fietstocht ondernemen. Toen ik aan die film werkte, merkte ik hoe groot het fietsen is onder mannen van een jaar of 40, 50. Ik dacht: daar moeten we iets mee doen. In de filmwereld konden we geen geschikte scenarioschrijver vinden en toen dachten we aan Bert Wagendorp: scherpe pen, kent de wielerwereld goed en is zelf een fanatiek fietser.'

Van Kilsdonk en Wagendorp werkten samen aan het scenario, maar de financiering bleek moeilijk rond te krijgen. Wagendorp ging alleen verder met zijn boek. 'Ventoux zal als een boekverfilming worden gezien, voor mij hebben boek en scenario altijd naast elkaar bestaan', zegt Van Kilsdonk. 'De film volgt het boek in grote lijnen. Maar film is wat simpeler, je hebt minder ruimte zijpaden te bewandelen, je kunt minder goed de innerlijke handeling van hoofdpersonen weergeven.'

De Ventoux is een mythische berg, meer nog dan de Alpe d'Huez, de Galibier of de Tourmalet. Als een kathedraal verrijst de kale top uit het Provençaalse laagland, in een woestijn van gelige keien. Vlak onder de top bevindt zich het monument voor Tommy Simpson, de Britse wielrenner die hier in de Tour de France van 1967 overleed aan de gevolgen van doping, alcohol en oververmoeidheid. 'Put me back on my bloody bike', zouden zijn laatste woorden zijn geweest, een niet te onderschatten bijdrage aan de mythe van de Ventoux.

Vanuit het dorp Bédoin klimmen veel fietsers over de steile route door het bos naar Chalet Reynard. De een danst schijnbaar moeiteloos omhoog, de ander parkeert al na een paar kilometer zijn stuur dwars op de weg, slingerend van vermoeidheid. Toch zal menigeen op pure wilskracht boven komen. De Ventoux is een bedevaartsoord, een Lourdes in een vergrijzende samenleving, waar de fietser zijn hoogmis opdraagt voor het ouder wordende, maar nog altijd sterke lichaam.

'De Ventoux is een mythe gewórden', zegt Sybolt Brouwer, apotheker te Dalen en oude vriend van Bert Wagendorp, die als fietser in de film figureert. 'Ik was er in 1979. Als je die foto's ziet: de berg was leeg, geen mens te bekennen.' Regisseur Van Kilsdonk beklom de berg in 1996. 'Toen was het nog niet zo'n hype als nu. Het is een beetje Efteling geworden', zegt ze.

De Ventoux. Beeld anp

Fietsfetisjisten

Het is een wat lawaaierige berg, vindt acteur Wilfried de Jong: 'Het mooie aan zo'n berg is de natuur en de stilte, niet al die mannen in korte broek.' Maar ja, je kunt die mannen moeilijk kwalijk nemen dat ze gegrepen zijn door het fietsvirus, zoals zo veel mensen op de set van Ventoux. Fietsenzaak Cycleyou in Amsterdam heeft een fietscoach geleverd, Harm Wallast en een mecanicien, Jan-Willem Marchal. 'Het moet er echt uitzien. Hoe je een fiets wegzet, hoe je je sokken optrekt. Gisteren zag ik een figurant die zijn helm helemaal achter op zijn hoofd droeg. Dat kan echt niet', zegt Marchal. 'Straks zitten er ook fietsfetisjisten in de bioscoop', zegt acteur Leopold Witte. 'Die zien het meteen als je remblokjes gebruikt die in 1981 nog niet bestonden. Maar we moeten niet te veel over fietsen praten. De film vertelt een verhaal over vergankelijkheid en vriendschap.'

In het dorp Mollans-sur-Ouvèze zitten Kasper van Kooten en Leopold Witte op het terras van Café des Sports als plots een enorm lawaai klinkt: Wilfried de Jong en Wim Opbrouck komen aanrazen in een zwarte Maserati Quattroporte. Uit de luidsprekers zal straks A Town Called Malice van The Jam denderen, maar de muziek moeten we er op de set even bijdenken.

'De vrienden zien elkaar na dertig jaar weer terug. Ze hebben nog steeds dezelfde functie in de groep, zoals broers in een gezin hun leven lang dezelfde rol kunnen spelen', zegt Leopold Witte. Ze hebben allemaal hun verhaal. Bart (Van Kooten) is een journalist die worstelt met het verleden. André (De Jong) heeft in de gevangenis gezeten voor drugshandel. Joost (Witte) is een Diederik Stapel-achtige topwetenschapper die tijdens de film wordt ontmaskerd als fraudeur. David (Opbrouck) is in Zutphen gebleven: een goedmoedig mens zonder overmatige ambities, tevreden met wat hij heeft.

'Met mijn vader kan ik kilometers pedaleren zonder ook maar één zinnig woord te wisselen. Mocht er iets spelen, dan fietsen we dat er zwijgend uit' Beeld Nyk Dekeyzer

Jaloersmakend

Mannenvriendschap is een belangrijk thema in de film, net als in het boek. Mannen vinden elkaar niet door te praten, zei Bert Wagendorp in interviews, maar door samen dingen te doen. De Ventoux beklimmen bijvoorbeeld. 'Vrouwen hebben de neiging om zaken eindeloos uit te praten. Mannen hebben soms aan twee woorden genoeg. Dat kan jaloersmakend zijn', zegt regisseur Van Kilsdonk. 'De jonge acteurs kenden elkaar niet zo goed. Maar toen ze samen de Ventoux hadden beklommen, zeiden ze: dit vergeten we nooit meer, we zijn vrienden voor het leven.'

Kasper van Kooten: 'Ik geloof daar wel in. Met mijn vader kan ik kilometers pedaleren zonder ook maar één zinnig woord te wisselen. Mocht er iets spelen, dan fietsen we dat er zwijgend uit. Bij voorkeur in Frankrijk. De fiets zuivert.' Leopold Witte is sceptischer: 'Het geldt zeker voor sommige mannenvriendschappen. Maar ik ken genoeg mannen die wel degelijk met elkaar praten.'

Oude bekende

De mannenvriendschap wordt ontregeld door Laura. Maruschka Detmers is mooi gecast als de oudere Laura. In 1983 was ze opeens wereldberoemd, toen ze als 18-jarige au pair in Parijs werd ontdekt door Jean-Luc Godard, die haar de hoofdrol in Prénom Carmen gaf. Sindsdien speelde ze in talloze films en tv-series, vooral in Frankrijk en Duitsland, maar in Nederland verdween ze uit beeld. In Ventoux ziet de kijker een ster uit 1983 terug, zoals de vier mannen Laura terugvinden.

'Eerder kwam het er nooit van', zegt Detmers. 'Ik kreeg wel aanbiedingen, maar dan had ik net weer in het buitenland getekend. Ik ben nu 50, dan ben je toch veel meer met je wortels bezig dan op je 18de. Die wortels die blijven je hele leven in je zitten. Je kunt denken dat je Nederland hebt afgesloten, maar dat is niet zo. Dit is een mooi moment', zegt ze.

Als de filmcrew gaat lunchen, wordt de weg naar de top even vrijgegeven. Dan blijkt hoe groot de Ventoux is: honderden, misschien wel duizenden fietsers slingeren in een lang lint naar boven. Ook al nemen die Nederlanders een film op, het gevecht tegen de mythische berg moet natuurlijk wel doorgaan.

Ventoux. Regie: Nicole van Kilsdonk. Producent: KeyFilm. Releasedatum: 26/3/2015

Verfilmd en verboekt

Gisteren was de laatste draaidag van de film ­Ventoux. In Brugge werd scène 44 gedraaid (Bart buys a bike for Joost) en in ­Roeselare scène 84 (Joost tells the rest about Bart en Laura - bij het maken van een film hebben ze lak aan de chronologische volgorde van de ­scènes).

Boekenschrijvers zijn de schrik van iedere regisseur. De auteur heeft jarenlang zitten zweten op zijn verhaal, hoofdwegen en zijpaden bewandeld, karakters tot in detail geduid, relaties omstandig uit de doeken gedaan en het verhaal langs spanningsbogen en logicalijnen naar een doeltreffend einde gevoerd: goed voor een uurtje of zes, zeven leesgenot.

En dan komt de film - of liever, eerst het scenario en dan de film. Nog geen anderhalf uur. Het verhaal geknipt en geschoren. De auteur schrikt zich dood. De dialogen zijn zwaar ingekort, van de locaties in het boek is weinig terug te vinden, minstens de helft van de verhaallijnen ontbreekt. Is dít zijn boek, zijn verhaal?

Welnee! Het is door barbaren verminkt en gesloopt. De auteur wil zich op de regisseur storten, hem dwingen het boek naar de letter te volgen, er desnoods een serie van drie avondvullende films van te maken, geen Surinamers in Vlamingen te veranderen en de lange en cruciale monoloog van de vrouwelijke hoofdrolspeelster in zijn geheel en ononderbroken vast te leggen. Hij zweert dat er nooit meer een verhaal van hem verfilmd zal worden, ook al bieden ze een miljoen.

Daarom houden ze auteurs liever weg van de filmset.

Gelukkig is Ventoux (the movie) niet de verfilming van Ventoux (het boek). Ventoux (de roman) is ook niet de verboeking van Ventoux (de film). Er was Ventoux (een verhaal in scenariovorm) en op basis daarvan zijn er straks een boek en een film. Die verschillen van elkaar, en dat kan ook niet anders.

Generaal van Kilsdonk

Dus voor mij was het niet zo ingewikkeld. Ik heb de afgelopen weken alleen maar in grote bewondering staan kijken naar regisseuse ­Nicole van Kilsdonk, de acteurs en de filmcrew: hoe ze bezig waren in de Provence, de Achterhoek en Vlaanderen het verhaal Ventoux te vertellen. Een generaal aan het hoofd van haar troepen, vijftien, zestien uur per dag.

Op een zondag, eind augustus, liep ik het zwembad van Steenderen in de Achterhoek binnen. Ik zag een handdoek van het WK van 1982 liggen, iedereen droeg badkleding die ik me herinnerde van dertig jaar geleden en aan de rand van het bad lagen vijf jongens: Bart, Joost, David, André en Peter. Verderop vleide een meisje zich neer op haar handdoek.

'Hallo', zei Abbey Hoes - Laura in de film.

'Sorry van die bal', antwoordde Jonas Smulders, die de jonge André speelt. 'Hij schoot van mijn voet.'

'Geeft niet.'

Die woorden ontroerden me. Precies zoals ze een jaar of vier geleden op mijn zolderkamer in mijn hoofd klonken. Toch mooi.

De scènes 44 en 84 komen in mijn boek niet voor - maar ze zijn wel ijzersterk. Ook mooi.

Bert Wagendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.