'Het bos in mij is eruit gekapt door cultuur en onderwijs'

Straks leven onze kinderen misschien wel zonder natuur. Daarover wil kunstenaar Melanie Bonajo ons aan het denken zetten met haar fotoserie.

Melissiër, Uit de serie Lost child in the woods, 2017 Beeld Melanie Bonajo

'Ik weet niet meer wanneer ik werd gevraagd, maar ik weet nog wel waar ik stond in mijn studio toen de telefoon ging: naast de plant.'

Zo frivool als ze er tijdens het interview uitziet (gele smiley-pet, roze trui, korte broek en witte kniekousen), zo serieus vertelt kunstenaar Melanie Bonajo (39). Dat ze niet precies wist wat Unseen was, bijvoorbeeld, toen ze werd gevraagd de campagnebeelden te schieten voor het jaarlijkse fotografie-evenement voor nieuw, nooit eerder vertoond werk. Misschien niet zo gek: de afgelopen jaren was de fotograaf vooral bezig met haar film. Haar werk op de grens tussen kunst en documentaire exposeerde ze onder meer in het Bonnefantenmuseum en in het Tate Modern in Londen. In 2016 won ze een IFFR Tiger Award en op dit moment is ze bezig met het afronden van haar nieuwste film; nu al genomineerd voor de Prix de Rome 2017. Maar, dacht ze na het telefoontje, misschien is het wel spannend om weer eens iets met fotografie te doen. Voortbordurend op haar nieuwe film, waarin een groep kritische kinderen de volwassen wereld vol klimaatverandering en vervuiling de rug toekeert en een nieuwe maatschappij begint, schoot ze voor Unseen Amsterdam haar serie Last child in the woods. De kostuums, de planten, de stickers en balletjes; alles op de foto's is gemaakt van of bestaat uit afval. 'Dat vind ik belangrijk.'

Waarom?

'Om te laten zien dat het geen stilistische consumentenoplossing was, zo van: we gaan naar de winkel en kopen alles wat we nodig hebben. Als je kijkt naar hoe mensen in holistischer gemeenschappen hun esthetiek bepalen, komt dat voort uit wat er in hun omgeving te krijgen valt. Availablism, schrijf maar op: ook heel belangrijk. Maar de elfenoren op de foto zijn wél echt een keuze die gefabriceerd moest worden, om duidelijk te maken dat we in deze serie de werkelijkheid zoals we die kennen, achterlaten. Mijn foto's zijn geen ideaalplaatjes, hè, meer een soort postapocalyptische beelden waarin er misschien wel geen natuur meer is of alleen nog maar in de vorm van tuinaarde uit een plastic zak.'

Wat wilde je ermee vertellen?

'Twee dingen: dat kinderen in grote, stedelijke gebieden weinig toegang meer hebben tot de niet-gecultiveerde natuur. Stedelingen zijn verder verwijderd van natuurlijke processen, zien weinig planten en dieren groeien; alles wat we willen, wordt meteen gedownload. Er is een officiële naam voor dat tekort: nature deficit disorder. En ten tweede: als we niet uitkijken, is er geen onbevlekt stukje meer over en ligt er overal wel een rondslingerende plastic zak met colaflesjes of bierblikjes. Is dat nog natuur? Of moeten we daar dan een nieuwe naam aan geven? Zelfs het laatste oerbos van Europa, in Polen, wordt nu gekapt. Waar gaan we heen? Ja, misschien wordt het leuk, wie weet. Maar het is wel goed om daarover na te blijven denken, anders worden we geprogrammeerd als consumenten die zich alleen nog maar gelukkig, veilig of rustig kunnen voelen als we dingen kopen.'

Melanie Bonajo (zelfportret). Beeld Melanie Bonajo

Gaan kinderen daar beter mee om?

'Ik heb veel kinderen geïnterviewd en wat ik bij ze opmerkte, was de zorg: waar gaat het heen met de wereld? Die generatie staat volop bloot aan dualiteit: ze eten friet uit plastic bakjes, drinken door plastic rietjes en zien vervolgens overal op internet de oceanen vol liggen met plastic en schildpadden verstrikt in een net. Dat geeft je niet een gevoel van: hé, hier kan ik iets aan doen. Ik bedoel, ik zit er al mee, en zij helemaal. Moeten wij dit oplossen, vragen ze zich af, of gaan jullie volwassenen er ook nog iets aan doen? Dat zijn best grote vragen voor iemand van 9.'

In je documentaires volg je vaak eenlingen of groepjes mensen die voor een radicaal ander leven hebben gekozen. Een vrouw en haar gezin die als jagers en verzamelaars in een bos leven, bijvoorbeeld, of een groepje feministische sekswerkers in New York.

'Ja, mensen die risico's nemen, niet bang zijn, en daar ook vaak een behoorlijke prijs voor betalen. Dat vind ik een mooi spanningsveld.'

Lina, Uit de serie Lost child in the woods, 2017. Beeld Melanie Bonajo

Neem je na een intensieve draaiperiode ook dingen over?

'Absoluut. Na die film over sekswerkers kon ik negen maanden geen seks meer hebben. Het riep zoveel vragen op over seksualiteit dat ik echt even een stap terug moest doen: wat vind ík er nou van? Maar daarna heb ik het wel weer ingehaald, haha.'

Heb je zelf eigenlijk kinderen?

'Nee. Jij?'

Hoe ben je opgegroeid?

'In een buitenwijk van Heerlen: Heerlerheide, een soort architectonische utopieflop uit de jaren zestig. Misschien wel landelijk van opzet, maar niet wild, zeker niet. Gewoon akkers, wegen, parken, parkeergarages, winkelcentra, een kerkje en een tuintje. Het voelde overgeorganiseerd, verstikkend. Waar was de wilde natuur? Dat was iets waarnaar ik als kind erg verlangde.'

Waar kwam dat vandaan?

'Moeilijk te zeggen. Toch omdat volwassenen hun mening en ratio opleggen aan kinderen, denk ik, en daarmee de mystical child, het magische universum van kinderen, uitroeien. Kinderen hebben vaak een onzichtbaar vriendje, ze praten met dieren; ze leven empathisch vanuit emotie en intuïtie. Als kind ervaar je een diepe, harmonische relatie met alles wat leeft: alles wat jij bent, zit ook in de ander, en alles wat die ander is, zit op een bepaalde manier ook in jou. Maar dat past totaal niet bij de objectieve en rationele denkwijze van westerse volwassenen. Ik denk dat dat voor mij symbool voor de natuur is geworden. Het bos in mij, dat eruit is gekapt door cultuur en onderwijs.'

Daisy 3, Uit de serie Lost child in the woods, 2017. Beeld Melanie Bonajo

En als je wél midden in het bos was opgegroeid?

'Ja, dan had ik nu niks te zeggen gehad. Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar dan was ik waarschijnlijk in dat bos blijven zitten met een schele ezel die z'n leven lang geslagen was en had ik wel kinderen gehad. Of nee, tien geadopteerde kinderen met hiv of andere behoeftigen die moeite hebben een plek te vinden. Maar de kans is groot dat ik dat alsnog ga doen. Ik ben inmiddels al begonnen met een mini-asiel.'

Denise, Uit de serie Lost child in the woods, 2017. Beeld Melanie Bonajo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.