'Ga maar eens op bed je eigen lijf verkennen en de emoties die dat oproept'

Daan Borrel schreef een boek over lichaam, seks en verlangen

Ben je 27, anno nu, niemand die je nog een strobreed in de weg legt in seks en liefde, en dan betrap je jezelf, zoals Daan Borrel, op de gedachte: wat moet ik nou met dat lijf van mij? 

Daan Borrel met haar boek en fannypack. Beeld Pauline Niks

Ze laat een paar foto’s zien waarop een jonge vrouw een zachtroze heuptasje draagt, maar dan voor haar buik. Een fanny pack, legt Daan Borrel (27) uit. Het heup- of buiktasje kwam in de jaren tachtig op (handig op een festival, reismaatje voor senioren) en beleeft nu een modieuze comeback: bij Gucci leg je er bijna 1.000 euro voor neer. 

Borrel haakt in op die trend met een doel: ‘Die tas heb ik met vrienden bedacht om vrouwen meer bewust hun buik en hun geslachtsorganen te laten voelen. (‘Fanny’ betekent kut of kont, red.) Een man kan niet om zijn piemel heen, die heeft hem alleen al bij het plassen dagelijks in zijn hand. Bij vrouwen zitten de genotsorganen verstopt. Daardoor hebben ze er minder kennis van en gevoel bij.’ 

Of vrouwen dit roze tasje echt gaan dragen? Borrel: ‘Mijn missie is vrouwen bewuster te maken van hun seksualiteit, in brede zin. Dan probeer ik alles om een generatie niet-lezende jonge vrouwen te bereiken.’ Een paar coole kennissen (ook mannen) gaan straks samen met de tas op de foto en hup, de sociale-mediakanalen in - zo doe je dat.

Daan Borrel - Soms is liefde dit Beeld Astrid Anna van Rooij

Borrel werkt als journalist bij onder meer onlineplatform De Correspondent. Haar specialisme is seksualiteit. Ze geeft er (grappige) lezingen over en les in, want ze wil dolgraag dat er opener over seks wordt gesproken. En ruimer, want seksualiteit overstijgt het bed. Ze past daarmee in een nieuwe stroming feministische denkers zoals Simone van Saarloos (Het monogame drama), Gian van Grunsven (Voorlichting voor gevorderden), Maggie Nelson (De Argonauten) en Emily Nagoski (Come as you are).

Als Borrel, die literatuurwetenschappen studeerde in Amsterdam, zich met haar oma vergelijkt, is de door vrouwen gewonnen seksuele vrijheid eindeloos. Voor haar 80-jarige grootmoeder gold een zoen met een jongen zo’n beetje als het begin van een huwelijk, terwijl Borrel als puber bij de dokter de pil haalde, en klaar was ze. Je zou verwachten dat een millennial als zij dansend over straat gaat, de lust en de liefde achterna. 

Zo simpel is het niet. Borrel schreef Soms is de liefde dit, een fraai geschreven persoonlijk essay gericht aan een geliefde. De naam wil ze niet noemen. Het gaat over alle soorten verwarring die seks en liefde oproepen, ook een halve eeuw na die bevrijdende sixties. De wens om veilige verbinding met een geliefde aan te gaan, de angst voor sleur, voor een relatiekeuze die de vrijheid inperkt, de drang naar avonturen, Borrel onderzoekt het minutieus. Met filosofen als Foucault en Sophie Oluwole en haar oma als theoretische en praktische bakens. 

En dan staat er deze zin: ‘Ik schrijf je omdat ik na zesentwintig jaar nog steeds niet weet hoe ik in mijn bevoorrechte westerse vrije lijf moet leven. Ik schrijf je omdat ik denk dat jij het ook niet weet.’ Wel vrij, maar niet zo blij dus. Wat is er aan de hand?

Borrel: ‘Ik zeg niet dat seks en liefde voor al mijn leeftijdgenoten een struggle is, maar ik ervaar nog altijd druk. Simpel: dat je voor je 30ste met je witte man in je nieuwe koophuis met je nieuwe baby op de bank moet zitten. En zo cliché als dat relatiedoel is, zo vast zitten mensen ook in hun seksualiteit, hoe het hoort, hoe ze denken dat het moet. Dat is niet vrij. Er lijkt een prestatiecultuur te zijn met winnaars en verliezers, met mensen mét een goed seksleven en mensen zónder. Als ik tegen vrouwen van mijn leeftijd zeg dat drie keer per week seks niet hoeft in een goede relatie, zijn sommigen nog echt verbaasd. Hoe zulke normen zich vastzetten weet ik niet, maar ze zijn hardnekkig.’

Heeft je eigen opvoeding jou beperkt?

‘Ik ben best vrij opgevoed, met Het vaginaboek en Het penisboek van Goedele Liekens, tamelijk plastische boeken. Toen ik ontmaagd was, heb ik dat bijvoorbeeld aan mijn vader verteld. Ook was ik heel close met mijn moeder. En toch was er geen echte seksuele opvoeding, alleen die voorlichting in de biologieles, waarin je werd gewaarschuwd voor enge ziekten. Hoe breed seksualiteit is, daarover wordt weinig gesproken. Het is mooi dat ik de pil kreeg, maar niemand die zei: wil je dat wel, is het goed voor je seksbeleving? Door de pil kunnen vrouwen makkelijk ja tegen seks zeggen, maar wie leert ze dat ze ook nee mogen zeggen, naar hun lijf en gevoel te luisteren? 

‘Ik had ook graag willen horen dat je een ander niet per se nodig hebt om je sensueel te voelen. En dat het in seksualiteit gaat om verbinding maken, met de ander, en met jezelf. Dat de vorm van seks voor iedereen anders is, zowel fysiek als relationeel. Seksuele kennis en vrijheid worden namelijk niet vanzelf per generatie overgedragen. Ooit vertelden ouders van een vriendin dat zij aan het begin van hun relatie meerdere geliefden hadden gehad. Heel interessant om te horen, van zulke verhalen leer ik. ’

Je wilt de clitoris in het zonnetje te zetten en hebt daarvoor een metafoor bedacht: de zwaan.

‘Pas vier jaar geleden ontdekte ik dat de clitoris, het vrouwelijk genotsorgaan, geen uitwendig knopje is, maar iets veel groters van binnen. Bijna net zo groot als de penis en in de vorm van een geweitje, overwegend inwendig. Ik vond het schokkend dat ik daar zo laat achter kwam. Al is het ook niet zo gek, want het was pas in 1998 dat de Australische arts Helen O’Connell, waarschijnlijk als een van de eersten, de clitoris in 3D liet presenteren. Mannen kunnen zich niet voorstellen dat ze hun geslachtsorgaan niet kennen, voor vrouwen is het normaal, ze hebben er amper een beeld bij. Laat staan gevoel. 

‘Daarom kies ik voor een duidelijke metafoor: de zwaan, die zijn vleugels wijd uitslaat. Daarmee verbeeld je de seksuele sensaties die je op allerlei plaatsen in je onderbuik kunt voelen door de vele zenuwuiteinden van de clitoris. De kracht van de zwaan verwijst naar het feit dat ook vrouwen een stijve kunnen krijgen als hun clitoris opzwelt, bijvoorbeeld als ze op de fiets zitten of ’s morgens wakker worden.’

Daan Borrel. Beeld Pauline Niks

De feministen pakten, revolutionair, in de jaren zeventig een spiegel om hun vagina te bestuderen.

‘Ik zeg nu: doe je ogen dicht en ga je clitoris voelen. Best moeilijk: ga maar eens op bed je eigen lijf en de emoties die dat oproept, verkennen. Ik voel me vaak opgejaagd, je moet altijd iets, er is zó veel. En er is overal beeld, overal seks, porno. Ik heb me daarom een tijdje in het taoïsme verdiept. Seks wordt daarin zowel belangrijk gevonden als gerelativeerd: soms heb je geen seks, soms veel, seks golft als de seizoenen. Dat vond en vind ik een ontspannen beeld. Ik heb in die periode ook geleerd aan zelfbeminning te doen, om de tijd en rust te nemen voor mezelf. In eerste instantie was dat seksueel, later werd dat een veel ruimere ervaring.’

Volgens jou rust er een taboe op masturbatie.

‘Kijk, jongens staan op het schoolplein te schreeuwen dat ze zo lekker gerukt hebben de avond ervoor. Vrouwen praten daar veel minder over of ontdekken het pas laat. En het viel mij tijdens het onderzoek voor mijn boek op dat wij vriendinnen het wel over de geweldige orgasmen hebben die je met een nieuwe geliefde beleeft, maar nooit over masturbatie. Dat je er scheel of blind van wordt, is als idee bij ons allang achterhaald, maar toch hebben we het er nooit over hoe fijn en grappig het kan zijn. 

‘Dus ben ik niet zo lang geleden, bij de bereiding van het kerstdiner, erover begonnen, in de keuken. Door met anderen te praten ontdekte ik dat er meerdere soorten orgasmen bestaan dan alleen het snelle piekorgasme, en dat je als vrouw vaker achterelkaar kunt klaarkomen. Dat was me samen met een ander nog niet gelukt.’

Er zit iets tegenstrijdigs in je verhaal. We moeten minder prestatiegericht zijn en tegelijk meer leren over masturbatie en onze clitoris. Dat klinkt naar: weer een taakje.

‘Klopt, Foucault schreef al dat praten over seks zowel bevrijdend als beperkend werkt. Als we al ons intieme, seksuele gedrag en verlangen kenbaar maken, kan iemand denken: o help, dat durf ik niet of wil ik niet, dus ik faal. Een ander is juist blij dat er nog iets anders kan, of dat zijn levensstijl ook mag bestaan. Lhtbq’ers strijden niet voor niets voor erkenning. Ik wil van seksualiteit absoluut geen wedstrijd maken, er is niet één goed antwoord. Maar ik wil wel graag dat vrouwen hun eigen antwoord vinden en geen object van verlangen zijn, maar zelf verlangen. Schrijver en actrice Lena Dunham, van de tv-serie Girls, heeft bekend dat ze ooit ervan droomde dat een man haar de ‘beste pijper’ zou vinden. Niet haar eigen seksuele bevrediging streefde ze na, maar die van hem. Dat mag wel wat meer in balans raken.’

Beeld Pauline Niks

In je boek schrijf je hoe close je met je moeder bent en dat je bij je oma in bed slaapt als je haar bezoekt. Je verbaast je erover dat zij, als kind in een groot gezin, nooit alleen met haar ouders was. Nu zijn de gezinnen vaak klein en is er veel aandacht voor de kinderen.

‘Ik heb er veel over nagedacht met hoeveel aandacht en liefde ik ben opgegroeid, al ben ik geen enig kind. Soms denk ik zelfs dat ik emotioneel zó verwend ben, dat het me nu in de weg zit. Dat ik bij een geliefde dezelfde onbaatzuchtige liefde zoek die alleen ouders kunnen geven.’

Weet je inmiddels hoe je met je ‘vrije westerse lijf’ verder moet?

‘Een jaar geleden stond ik met een vriend op een feest waar een vrouw uitbundig aan het dansen was – niet voor anderen, voor zichzelf. Ik zei tegen hem: dat wil ik ook, zo lekker in je lijf zitten; die kloof tussen lichaam en geest wat verkleinen. Dat één zijn met mijn lichaam lukt steeds beter, ik zet vaker mijn hoofd uit. Ik ben niet alleen uitbundiger, ook rustiger. En vrijer om aan zelfbeminning te doen: dan hoef ik geen ‘bevestigingsseks’ te halen bij een ander. Maar seksuele vrijheid is, denk ik, net als geluk geen eindstaat die je kunt bereiken. Soms heb je een overwinning, soms val je terug in oude patronen. Steeds moet je weer verwachtingen, normen en angsten loslaten.’

Daan Borrel: Soms is liefde dit. Een brief over lichaam, seks en verlangen. Bezige Bij, 208 blz., € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.