Filmcomponist Benjamin Wallfisch dirigeert eigenlijk niet meer, maar voor Ravel wil hij wel weer op de bok gaan staan

Zeker als de vertoonde film zich naar de muziek vormt in plaats van andersom

componist en dirigent van voornamelijk filmmuziek: Benjamin Wallfisch gefotografeerd op maandag 23 april 2018, in Amsterdam.

Een jaar of vijf geleden ­besloot hij als dirigent te stoppen, toch staat ­Benjamin Wallfisch (38) morgen op de bok in het Concertgebouw. Sinds hij als filmcomponist naar Los Angeles verhuisde om scores te maken voor Hollywoodfilms, zoals vorig jaar nog Blade ­Runner 2049, kan hij het dirigeren er niet meer bij doen.

Maar hier zit hij in Amsterdam in de voormalige kerk aan het Obiplein van het Nederlands Philharmonisch Orkest, waarmee hij net Ravels Daphnis et Chloé heeft gerepeteerd. En morgen vindt de wereldpremière plaats van Symphonic Cinema: een crossoverproject van cineast Lucas van Woerkum, die zijn film tijdens de muziekuitvoering in het Concertgebouw live monteert – de film volgt dus de muziek in plaats van andersom. ‘Soms krijg je een aanbod waartegen je geen nee kunt zeggen’, zegt Wallfisch. ‘Daphnis et Chloé is al sinds mijn kindertijd een van mijn absolute lievelingsstukken.’

De Brit Wallfisch componeerde op zijn 14de zijn eerste stuk. Op zijn 24ste begon hij filmmuziek te schrijven, als eerste voor Lars von Triers Dear Wendy. Sindsdien heeft hij aan zeker zeventig soundtracks gewerkt. In 2016 werd hij genomineerd voor een Golden Globe en een Grammy voor de muziek van Hidden ­Figures, die hij maakte met de bekende filmcomponist Hans Zimmer en zanger Pharrell Williams.

In het dirigentenkamertje vertelt Wallfisch hoe Zimmer zijn mentor werd in de filmmuziek. De Duitse componist had op Apple TV en YouTube muziek van hem gehoord en vroeg hem samen te werken aan de muziek voor 12 Years a Slave, en na Batman vs. Superman en Le Petit Prince begon het steeds meer te voelen alsof de twee samen in een band zaten. ‘Dat het er niet om gaat hoe je precies speelt, maar om hoe je naar elkaar luistert. Dat we elkaars werk horen en de ander steeds uitdagen.’

Regisseur Denis Villeneuve klopte bij Zimmer aan voor de muziek van zijn remake van Blade Runner. De samenwerking met de IJslandse componist Johan Johansson liep niet als gehoopt; of Zimmer het niet wilde doen. Nee, zei die eerst, want hij moest een dag later op tournee. Maar toen kwam het idee op om Wallfisch erbij te betrekken. ‘Na de filmvertoning ontstond meteen een explosie van ideeën. Hans kwam met de eenvoudige melodie die later als Mesa in de soundtrack terechtkwam.’ Zimmer vertrok en Wallfisch kreeg, zoals hij zelf zegt, ‘de sleutels van de Lamborghini’: twee maanden kreeg hij de vrijheid en stortte zich gretig op oude synthesizers.

Behalve Zimmer is ook componist John Williams inspirator. ‘Ik was 7 toen ik zijn muziek voor E.T. hoorde. Ik begreep het niet, maar wilde het wel doorgronden.’ In zijn muziek voor horrorfilm It (2017), die speelt in de jaren tachtig, probeerde hij met grote, orkestrale muziek datzelfde ‘gevoel van de oude avonturenfilms’ op te wekken. Hij reageert bescheiden op de vraag hoe het voelt dat de grote Williams nu naar zíjn muziek luistert, en vertelt glunderend zijn idool onlangs te hebben ontmoet.

Nu is de Britse componist – die ooit twee jaar in Nederland woonde als assistent-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest in Hilversum – weer een week aan de gang in zijn oude stiel, en herontdekt de charmes van het ­dirigeren. ‘Zo internaliseerde ik Beethoven, Stravinsky en Ravel. Dat bedoel ik letterlijk: ze werden deel van mijn lichaam omdat ik het fysiek moest uitvoeren om de muziek over te brengen op het orkest.’

Hij componeert liever dan dat hij dirigeert – hij vindt de klassieke wereld wat stijfjes. Maar uit alle muziekstukken die hij als dirigent in zichzelf heeft opgeslagen, kan hij nu wel nieuwe composities laten ontstaan. Zijn opa Peter Wallfisch, een groot pianist, stierf toen hij 14 was. ‘Hij zei altijd: ‘Muziek leeft, heeft hart en longen, ademt’. Als ik nu muziek schrijf waarvan ik zelf het kloppende hart niet voel, weet ik dat het publiek dat ook niet gaat doen.’

Morgen mag Wallfisch in het Concertgebouw dirigeren bij een film die zich aan Ravel aanpast in plaats van andersom. Dat geeft Wallfisch veel vrijheid om de muziek tot leven te brengen. ‘Normaal gesproken houdt een orkest zich met muziek bij filmvertoningen strikt aan de timing van de film. Het is uniek dat we dit stuk kunnen laten ademen, zoals mijn opa bedoelde.’

Symphonic Cinema: Daphnis et Chloé. Zaterdag 28/4, 20.30 uur en maandag 30/4 20.15 uur, grote zaal Concertgebouw. Ned. Philharmonisch Orkest en Ned. Kamerorkest. Dirigent Benjamin Wallfisch, film Lucas van Woerkum.

Een nieuw genre:

Zelf ziet filmmaker Lucas van Woerkum (35) zijn Symphonic Cinema als een nieuw genre binnen de klassieke muziek. In 2010 maakte hij het eerste deel in de reeks: een korte film die hij op een iPad met speciale software live monteerde op een compositie van Dirk Brossé. In 2014 volgde de lange film Firebird met Gijs Scholten van Asschat, die Van Woerkum wereldwijd uitvoerde. Zijn doel: ‘Klassieke muziek toegankelijk maken voor een nieuw publiek.’ De filmversie van Daphnis et Chloé, waarbij de filmmaker zo’n 420 shots timet op de muziek, speelt in onze tijd en gaat over sociale media, narcisme en uiterlijk vertoon. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.