Opinie

'Eindelijk gebeurt er iets in het boekenvak. Never waste a good crisis'

Dalende omzetcijfers ten spijt is er geen enkele reden om te wanhopen over de toekomst van het boekenvak. Mensen lezen niet minder, ze lezen ánders, betoogt Mizzi van der Pluijm, directeur van uitgeverij Atlas Contact.

Selexyz Dominicanen in Maastricht is in 2008 beoordeeld als mooiste boekwinkel van ons land. De winkel in gevestigd in een voormalige kerk. Beeld ANP

In de Volkskrant van 10 januari geeft verslaggever Wilco Dekker de stand van zaken in het boekenvak weer. Het is een zwartgallig stuk. Ook literair agent Paul Sebes maakt zich grote zorgen: er wordt bezuinigd, uitgevers kunnen niet meer twee keer per jaar naar New York, de aanbiedingscatalogi worden dunner, er worden minder debutanten uitgegeven, de voorschotten slinken en last but not least: de omzetten dalen en boekwinkels moeten sluiten. Ik zou er als uitgever een forse winterdip van kunnen krijgen. Maar vreemd genoeg ziet mijn wereld er heel anders uit. Al deze ontwikkelingen zijn weliswaar gaande, maar de vraag is: hoe erg is dat?

Laten we eerst eens naar de cijfers kijken. Vorig jaar is in de hele detailhandel de omzet met zo'n 6 procent gedaald ten opzichte van 2011. De boekenverkoop daalde 7,5 procent. De boekenmarkt loopt dus 1,5 procent achter op de rest .

Digitalisering
De meest genoemde bedreigingen, ook in het stuk van Dekker, zijn de digitalisering, de ontlezing en de bestselleritis, het verschijnsel dat het meeste geld wordt verdiend met een paar boeken waar er heel veel van worden verkocht, terwijl aan al die andere geen droog brood wordt verdiend. Ook hier verschil ik graag met hem van mening.

Digitalisering is volgens mij eerder verkoopbevorderend dan nadelig . Uit onderzoeken blijkt dat mensen die e-books op hun iPhone of iPad hebben staan, meer lezen dan anderen. Tijd die ze doelloos doorbrengen op perrons of bij de tandarts wordt nu gebruikt om te lezen. Bovendien zijn e-books iets goedkoper en worden ze regelmatig gebruikt om te zien of een titel bevalt , waarna alsnog een papieren boek wordt aangeschaft. In Amerika lijken e-books eerder de redding van het boekenvak dan de ondergang.

In Nederland zijn we nog niet zo ver: de digitale omzet is een fractie van de papieren. Een boekhandel als Atheneum in Amsterdam, die erg actief is op dat gebied, heeft een digitaal omzetaandeel van circa 0,007 procent. Maar ook als dat meer wordt: het e-book is een verspreidingsmiddel, net als een paperback of een luisterboek. Het maakt voor mij niets uit in welke vorm mensen boeken lezen, als ze maar lezen.

Ontlezing
Dan het tweede onheil: de ontlezing. Ook dat is al decennia een spookfenomeen. Tot mijn grote vreugde zie ik iets heel anders: op feestjes en bij literaire bijeenkomsten als 'Kalf', van onze uitgeverij, kom ik grote groepen jonge mensen tegen bij wie literatuur helemaal in is. Er wordt gelezen, gediscussieerd en gedronken, af en toe sneuvelt wat meubilair, helemaal zoals het hoort in de literaire wereld. En als ik me de jonge, ambitieuze schrijvers uit ons fonds voor ogen haal, word ik steeds optimistischer over de toekomst.

Tot slot de bestselleritis. Ook daar is volgens mij niets nieuws onder de zon. De ontwikkeling dat een klein aantal boeken een steeds groter deel van de markt inneemt, is al heel lang gaande. Het proces versterkt zichzelf en het is waar dat maar een klein aantal auteurs daarvan profiteert. Maar het is niet de dood in de pot. Uitgevers zullen altijd op zoek zijn, en dus zullen ze altijd nieuwe dingen blijven zoeken en uitproberen. En daarnaast zijn uitgevers over het algemeen mensen die een grote liefde hebben voor boeken, ook al is de karikatuur van de uitgever die alleen op de centen let veel populairder. Maar iedere goede uitgever geeft uit waar zijn boekenhart sneller van gaat kloppen, ook als er maar een klein publiek voor is.

Een uitgever die zegt dat er geen markt is voor een boek, zegt eigenlijk: het is een knap boek waarvoor ik niet direct een publiek zie, maar omdat ik er niet verliefd op werd ga ik dat publiek ook niet zoeken. Voor een boek waar hij wel verliefd op wordt, zal hij door roeien en ruiten gaan.

Nieuw leven
Het gemor over de bestselleritis wordt nieuw leven ingeblazen door het succes van Vijftig Tinten Grijs. Maar dit boek bereikt een publiek dat normaal niet in de boekhandel komt, en is dat geen goed nieuws?

Het is niet zo dat ik denk dat er niks aan de hand is in ons vak. Integendeel, ik denk dat er heel veel aan de hand is. Maar de werkelijkheid is zoveel interessanter dan het gesomber in het stuk van Wilco Dekker. De werkelijkheid is dat we niet weten in welke ontwikkeling we nu precies zitten, en dat we stap voor stap kunnen uitzoeken hoe we het toekomstige boekenvak mogen vormgeven. Wat wordt de rol van de boekwinkel, wat die van onlineverkoop? Wat voor mogelijkheden biedt de digitalisering aan schrijvers, redacteuren, ontwerpers en marketeers? Wat kunnen we met de rechtstreekse band tussen schrijvers en boekenkopers of met een fenomeen als metadata?

Eindelijk gebeurt er weer eens iets. Eindelijk mogen we ons vak weer eens opnieuw uitvinden. Sterker: we worden ertoe gedwongen. De laatste vijftig jaar is er nauwelijks iets veranderd in het boekenvak, en nu, nu opeens ligt er een heel nieuw speelveld open. Ik beschouw het als een groot voorrecht in deze tijd uitgever te zijn. Never waste a good crisis.

Mizzi van der Pluijm is directeur van uitgeverij Atlas Contact.

 
Iedere goede uitgever geeft uit waar zijn boekenhart sneller van gaat kloppen, ook als er maar een klein publiek voor is
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.