'Dit is het eerste boek over traumatische bevallingen'

Interview Diana Koster

Bevallingstrauma's bestaan echt. Verloskundige Diana Koster schreef er het eerste boek over. 'Mijn yogajuf zei ook: als je je goed ontspant, doet het geen pijn. Mooi niet dus.'

Beeld Peter Elenbaas

Ze noemt het een trauma met een kleine t. Een nare bevalling die vrouwen - vaak zonder het te beseffen - niet achter zich kunnen laten. Fnuikend voor je levensgeluk en je relatie. Soms ook een obstakel in het contact met je kind. Morgen verschijnt het boek Perfecte bevallingen bestaan niet van verloskundige Diana Koster. 'Ik wil iedereen ervan doordringen dat traumatische bevallingen echt bestaan. En dat er wat aan te doen is.'

Wereldwijd krijgt 1 à 2 procent van de vrouwen na een bevalling een posttraumatische stress-stoornis (ptss). In Nederland zijn dat tweeduizend vrouwen per jaar. Ze zijn in levensgevaar geweest. Maar volgens Koster kan ook een bevalling waarbij het leven van de vrouw niet in gevaar was, zo heftig zijn dat een vrouw er psychische klachten aan overhoudt.

Ze baseert zich op haar jarenlange ervaring als verloskundige. Ze ziet het ook terug in onderzoek van onder meer de Erasmus Universiteit waaruit blijkt dat een kwart van de vrouwen die voor het eerst bevalt drie jaar na dato nog een negatief gevoel heeft over de bevalling. 'Dat hoeft natuurlijk niet ernstig te zijn, maar nu komt het niet eens in ons hoofd op om naar de bevalling te informeren als een vrouw een jaar later een burn-out krijgt of als ze niet te genieten is voor haar partner of als de baby veel huilt.'

Fragment uit Perfecte bevallingen bestaan niet

'De vacuümpomp kwam tevoorschijn en ging met veel geweld bij mij naar binnen. Ik zag mijn vriend wegkijken. Je hoort dan ook een raar geluid, ik kon niet thuisbrengen wat ik allemaal hoorde. Ik had mijn ogen dicht, maar ik hoorde alles. Ik perste uit alle macht en ondertussen trok die arts uit alle macht.

Er gebeurde niks. Ik voelde de paniek bij de artsen, want ze kwam daarna niet verder. Opeens werd er heel hard op mijn buik geduwd door de verpleegkundige. De gynaecoloog zei dat ik 'alles op alles moest zetten' en riep: 'Persen, persen!'

Tegelijkertijd trok hij aan de pomp. Ik dacht: ze trekken óf haar óf mij kapot! Verschrikkelijk!'

Diana Koster

Verloskundige van 2000-2012, vanaf 2002 als manager van de verloskundigenpraktijk van het Haagse Bronovo ziekenhuis. Geeft nascholing aan verloskundigen over onder meer traumatische bevallingen.

Geeft cursus 'Baringspijn' aan het ITON, Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen, samen met pijnexperts en verloskundig onderzoekers.

Begeleidt vrouwen met psychische problemen rond de bevalling. Was in 2010 mede-oprichtster - en is erelid - van het LKPZ, Landelijk Kenniscentrum voor Psychiatrie en Zwangerschap.

Diana Koster (50) is gehuwd en moeder van twee kinderen.

Zijn langdurige en zware bevallingen de meest traumatische?

'De Universiteit Utrecht en Radboud Universiteit doen daar inmiddels onderzoek naar. Naar mijn indruk is dat niet de hoofdoorzaak. Het gaat meer om angst. Kom ik hier wel ongeschonden uit? Wat ook nogal eens gebeurt: verloskundigen die je alleen laten met de boodschap dat ze over een uur terugkomen en er drie uur later nog niet zijn. Denk ook aan controleverlies, compleet overvallen worden omdat je in je eentje bevalt nog voor de verloskundige is gearriveerd, terwijl je in het ziekenhuis had willen baren.'

Beeld Claudie de Cleen

Voor zo'n snelle bevalling zou menigeen tekenen, toch?

'Het gaat er niet om wat anderen ervan vinden. Natuurlijk zijn er mensen die denken: als het kind maar gezond is, toch? Maar het gaat erom hoe de vrouw het heeft beleefd en die heeft haar eigen reactie ook niet voor het kiezen. Een bevalling kan zo spannend en heftig zijn dat het brein het niet bij kan fietsen en overschakelt naar de overlevingsstand. In die stand kan het brein niks met emoties beginnen, die worden geparkeerd. De verwerking komt later, door erover te dromen en te praten. Meestal is het na vier tot zes weken wel klaar, helemaal vanzelf. Als dat niet gebeurt, heb je extra hulp nodig.'

Fragment uit Perfecte bevallingen bestaan niet

'Ik lag stoïcijns op het verlosbed. De gyneacoloog ging me hechten. Gek genoeg voelde ik geen paniek. Ik voelde niets, meer een soort blanco. Ik had verwacht dat ik zou huilen van geluk ofzo, maar ik had meer zoiets van oké, hij is geboren. (..) Ik lag er als bevroren bij. Kees deed het naar omstandigheden goed, maar ik kon die eerste twee weken alleen maar huilen. Als ik wakker werd, dacht ik dat ik nog zwanger was. Ik keek naar hem, maar voelde er niets bij.'

Kan een goede voorbereiding helpen?

'Een goede voorbereiding helpt tot op zekere hoogte. Een bevalling is niet te plannen, niet maakbaar. Het kan ook een keizersnede worden, maar iedereen denkt dat dat haar niet zal overkomen. Te veel voorbereiding kan averechts werken, de druk vergroten. Als je sommige cursussen mag geloven, ga je pijnloos of orgastisch bevallen. Mijn yogajuf had ook gezegd: als je je goed ontspant, doet het helemaal geen zeer. Mooi niet, natuurlijk. Ik dacht op een goed moment ook: kom maar op met dat keukenmes, dan doe ik het zelf wel. Het deed knetterzeer.'

Je boek wekt de indruk dat perfectionistische vrouwen meer risico lopen.

Even valt de spraakwaterval Koster stil. Haast fluisterend: 'Ik wil niemand voor de schenen schoppen, beschuldigen. Wat een watje ben ik, hè? Maar dit is het eerste boek over traumatische bevallingen, we weten er nog zo weinig van. Voor veel vrouwen is het de eerste vette tegenvaller in hun leven. En ik weet ook dat als je de lat erg hoog legt, je al gauw niet aan je eigen verwachtingen voldoet.

'Veel vrouwen hopen dat het de mooiste dag uit hun leven gaat worden en als het dan een horrorbevalling wordt terwijl ze al die cursussen hebben gedaan, denken ze dat ze iets fout doen. Dan is een rotbevalling niet balen maar falen. Ik hoor het dagelijks: iedereen kan baren, behalve ik. Iedereen kan borstvoeding geven, behalve ik. Iedereen is een goede moeder, behalve ik. Facebook is overbevolkt met KijkMijEensEenBlijeMoeder zijn.'

In de VS, Canada en Engeland is veel meer aandacht voor het verschijnsel geboortetrauma dan in Nederland. Maar volgens Koster schieten ze daar een beetje door met het verspreiden van 'baggerverhalen over nare bevallingen'. De Haagse verloskundige wil met haar boek liever benadrukken dat er een betere aanpak is dan vrouwen op stang jagen met verhalen over wat er allemaal mis kan gaan. 'Je moet als ziekenhuis ook niet doorslaan door al twee weken na de bevalling te gaan kijken of er een trauma is. Geef de vrouw even de tijd, ja. De nare gedachten en gevoelens over de bevalling gaan meestal vanzelf weg.'

Drempel te hoog

Als de bevalling in het hoofd van de vrouw blijft spoken, krijgt ze doorgaans een verwijzing naar een psycholoog. 'Zo'n verwijzing gaf ik zelf als verloskundige ook. Om zes weken later te horen dat ze niet waren gegaan. Die drempel is vaak te hoog.'

Inmiddels heeft Koster zich omgeschoold en geeft ze EMDR-therapie aan vrouwen die hun bevalling niet goed hebben verwerkt. Met Eye Movement Desensitization and Reprocessing-therapie wordt de nare herinnering opgeroepen terwijl de patiënt wordt afgeleid met bewegingen en geluiden. Daarmee wordt de ervaring ontdaan van haar negatieve emoties.

Waarom het - vaak, niet altijd - werkt, is niet bekend, maar het is een van de meest gebruikte therapievormen om trauma's te verhelpen. Koster hoopt dat ook psychologen EMDR gaan toepassen op geboortetrauma's. 'Als je niets doet, lopen vrouwen grotere kans op een depressie of angststoornis. Sommigen weigeren nog met hun benen wijd in de beugels te gaan liggen, voor onderzoek of een uitstrijkje. Een tweede kind? Voor geen goud.'

Fragment uit Perfecte bevallingen bestaan niet

'Ik belandde meteen in een weeënstorm. Ik kon niet meer staan, niet lopen en rolde over het bed van ellende. Mijn man ging heel rustig de spullen van onze oudste twee bij elkaar zoeken, om hen naar de buren te brengen. Hij leek totaal geen haast te hebben. Onze auto was tot overmaat van ramp die dag in de garage. Ik gilde dat hij een taxi moest bellen en dat we als de wiedeweerga naar het ziekenhuis moesten, maar hij besloot om eerst de verloskundige te bellen. Dat heb ik hem zo kwalijk genomen, dat hij me niet serieus nam in wat ik voelde, terwijl ik lag te bevallen, niet hij. In blinde paniek en grommend als een hond kroop ik rond op bed.'

Verloskundigen, gynaecologen en ook de echtgenoten komen er in de verhalen niet altijd genadig vanaf.

'Nou, het zijn subjectieve verhalen, zoals vrouwen het hebben ervaren. En soms is er woede. Bijvoorbeeld op de echtgenoot die meer aandacht voor zijn mobiele telefoon leek te hebben dan voor de bevalling. Of op de zorgverlener die weliswaar zijn best doet, maar soms vergeet dat een bevalling voor de vrouw geen business as usual is.

'Je moet je als professional altijd blijven realiseren dat het voor de vrouw heel heftig en ingrijpend kan zijn. Dus niet binnen komen met wapperende jas - oh, kijk mij eens druk zijn - en al met je vingers erin zitten voordat je je hebt voorgesteld. Of ontmoedigende dingen zeggen als: wat een flutweeën.'

Diana Koster, Perfecte bevallingen bestaan niet, uitgegeven door TerraLannoo, 24,99 euro, verschijnt morgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.